Het mysterie van de verdwenen markesteen bij de Geeserstroom. 'Ik heb de werklui als dank meteen gehaktballen gebracht'

‘Let op! Drijfzand, levensgevaarlijk terrein’ luidde maandenlang de waarschuwing bij het nieuwe vlonderpad in het gebied van de Geeserstroom, bij Gees. Het bord ligt inmiddels plat in het moeras, want dwars door het gebied is net een dijkje opgeworpen waarover het nieuwe wandelpad loopt. Daardoor is er geen gevaar meer weg te zakken.

„Moet je nu toch eens kijken hoe mooi het eruit ziet”, wijst Van Dijk naar het vlonderpad dat zich over tientallen meters door het moeras slingert. Van Dijk gniffelt als we een grote kei langs het wandelpad passeren. „Kom ik zo op terug”, onderdrukt hij zijn lach. Die voert duidelijk iets in zijn schild.

Op naar een nog grotere kei, even verderop. Een bord legt uit dat het om de oude markesteen van Gees en Zwinderen gaat. Bedoeld om de grens aan te geven tussen de collectieve gronden van Gees en die van Zwinderen. Eeuwenlang was daarover geruzied, dus die steen lag er niet voor niets.

Het gezamenlijke gebruik verdween toen overal in het land landbouwgronden in kavels werden opgedeeld. Iedere boer had voortaan zijn eigen perceel. Ergens in dat proces verdween ook de steen bij de Geeserstroom, maar zo te zien is die terug. Met informatiebord en al. „Deze kei komt eigenlijk uit Oosterhesselen”, biecht Van Dijk op. „We wilden graag het historische belang van de markesteen belichten, vandaar dat de boermarke van Zwinderen deze op de kop heeft getikt.”

Werklieden keken vreemd op toen ze onlangs bij graafwerkzaamheden nagenoeg op dezelfde plek een grote kei blootlegden. „Ze trokken meteen bij ons aan de bel, temeer omdat ook zij het bordje bij de kei uit Oosterhesselen hadden gelezen. Zijn er dan twee markestenen, vroegen ze zich af.”

Van Dijk heeft niet het juiste antwoord. En ook niet de drang dat uitgebreid te onderzoeken. In plaats daarvan tovert hij een bordje uit zijn tas. Is dit de echte oude markesteen, staat er als vraag boven. „Ik heb dit nog even snel gemaakt. Mooi toch, om straks bij de hier opgegraven kei te plaatsen?” Van Dijk laat in de schriftelijke uitleg het antwoord in het midden. Een goed verhaal moet je immers nooit ‘doodchecken’. Soms is een mysterie veel mooier. „Ik heb de werklui als dank meteen gehaktballen gebracht.”

Werklieden zijn de komende tijd nog regelmatig te vinden in dit stroomdal, grofweg tussen Meppen en Zwinderen. Want na tien jaar praten zijn Staatsbosbeheer, de gemeente Coevorden, de provincie, waterschap Vechtstromen, de dorpen Gees en Zwinderen en Vrienden van de Geeserstroom het min of meer eens over hoe de herinrichting van dit beekdal eruit moet komen te zien. Hoewel met name boeren aan de kant van Zwinderen nog steeds problemen verwachten, door de hoge waterstand aan hun kant.

Wat was eigenlijk de aanleiding voor al dat overleg? Net als vele andere beken was ook de Geeserstroom in de loop der tijd gekanaliseerd. Rechttoe rechtaan dus, om zo snel mogelijk regenwater af te kunnen voeren. In 2006 kreeg de beek zijn oorspronkelijke loop terug, dus kronkelend en ondiep. Het gebied werd echter veel natter dan gedacht, waardoor niet alleen boeren in de problemen kwamen maar ook inwoners van Gees. Daar kwamen kelders onder water te staan.

Zo kon het niet langer, vonden de mensen met natte voeten. Het protest van verschillende belanghebbenden leidde in 2018 tot maatregelen om het water weer sneller uit het gebied af te voeren. Dat was weer tegen het zere been van de werkgroep Vrienden van de Geeserstroom, die een moeraslandschap met unieke flora en fauna zag verdwijnen.

Tien jaar praten heeft geleid tot een polderoplossing. „Het grote compromis”, zegt Van Dijk. Want de noordkant, de Mepper Hooilanden, blijft een nat gebied met verschillende waterpartijen. Net als de Roonboom, het gebied aan de zuidkant bij Zwinderen waar ook het vlonderpad is te vinden.

Daar krijgt het moeras de kans zich te ontwikkelen. „Maar wel tot op zekere hoogte, want met de boeren is afgesproken dat het waterpeil altijd op dezelfde stand blijft. Daarom zal op gezette tijden de bovenste laag van het moeras afgegraven moeten worden. Doe je dat niet, dan komt het moeras en daarmee het waterpeil steeds iets hoger te liggen. Het is voor iedereen een mooie oplossing”, vindt Van Dijk.

De zuidkant is ook bedoeld als waterberging bij overvloedige regenval. Het is uitermate geschikt als paaigebied voor vissen. In de aanloop naar dit deel heeft het waterschap daarom ingenieuze visliften geplaatst, zodat stuwen makkelijker zijn te omzeilen.

Zo’n lift is een gesloten systeem, waarbij vissen via een soort van wenteltrap steeds hogerop komen. Een camera registreert welke vissoort op welk moment doorgaans passeert. Daarop wordt de stroomsnelheid van het water aangepast. „Fantastisch, hè? Het mooiste vind ik het ruitenwissertje dat voor de cameralens hangt. Kan het schermpje even worden schoongeveegd.”

De middenloop van de Geeserstroom, zeg maar het deel ten westen van Gees, wordt weer droger. Het moeras wijkt voor cultuurlandschap. Jarenlang was de Geeserstroom bij de Tilbrug dichtgegroeid met moerasplanten. Nu is de beek weer goed te zien.

„Al het groen is net met een machinale hark verwijderd. Dat gebeurt voortaan ieder najaar. Ook de berm wordt deels gemaaid. Zo stroomt het water sneller door de middenloop. We hebben geen natte voeten meer gehad in Gees”, zegt Van Dijk.

Her en der staan nog dode bomen die de omvorming tot moeras niet hebben overleefd. Dat geldt ook voor vele houtwallen in het gebied. „Die worden in ere hersteld. Erop worden weer eiken en elzen aangeplant.”

Had Van Dijk al verteld over het nieuwe fietspad dwars door het gebied? De nieuwe wandelroutes die in de maak zijn? Dat de Klinkenberg, waar rond 1230 een houten kasteel verrees, straks veel beter opvalt in het landschap?

Hier is duidelijk iemand smoorverliefd op de Geeserstroom. „Er valt hier zoveel te genieten. In het weekend kan het best druk zijn, relatief dan. Kom eens hier op een dinsdagochtend, dan heb je het hele gebied voor jezelf. Laatst nog plukte een zeearend zo maar een gans uit het moeras. Zoiets is toch zo opmerkelijk om te zien.”