‘Zuster Kuijpers’ geeft een lezing in 2022 in Hollandscheveld, een jaar voor haar overlijden. Foto: Wilbert Bijzitter
Zoekend naar hun biologische moeders werden Marjan en Inti door een Nederlandse vrouw gekoppeld aan de verkeerde families in Chili. Een internationale strafzaak is in de maak. Wat ging er mis bij de adoptiestichting Las Palmas, die jaren vanuit Friesland opereerde?
In het kort
Ergens in 1998 belt de 28-jarige Inti Yanez aan bij een woning in Hijum. Op zoek naar antwoorden.
Inti is in de jaren 70 als baby geadopteerd vanuit Chili. Met een KLM-stewardess komt ze aan op Schiphol, waar haar Nederlandse adoptieouders haar overnemen. Maar het verloopt niet volgens de regels. Inti heeft een Chileens paspoort, en toch staat daar een Nederlandse naam in. Dat duidt op een illegale adoptie.
Sinds jaren probeert ze te achterhalen wie haar biologische Chileense moeder is. Haar Nederlandse adoptiemoeder heeft dat nooit kunnen vertellen. Ook het tv-programma Spoorloos kon Inti niet verder helpen.
Bij het Rode Kruis weten ze misschien iets. Er blijken twee zussen te zijn. De één is een non en directeur van een kindertehuis in Chili. De ander woont in Noord-Friesland. Samen voeren zij zoekacties uit voor Chileense adoptiekinderen die op zoek zijn naar hun familie. Misschien moet Inti met hen maar eens contact opnemen?
En zo staat ze in Hijum, in de woning van een van de zussen: Miep Bastiaanse. Ze treft een vriendelijke vrouw, die vanaf het grote kopieerapparaat in de gang afdrukjes maakt van Inti’s persoonlijke papieren. Ze kan blijven lunchen. Bastiaanse zegt dat als haar zus in Chili tijd heeft, die ter plekke gaat zoeken naar Inti’s biologische moeder.
DNA-uitslag
Nu, dertig jaar later, is de wereld van Inti volledig op zijn kop gezet. Dat heeft alles te maken met wat er sinds haar bezoek aan Hijum is gebeurd.
„De DNA-uitslag kwam op Witte Donderdag. Dat was verschrikkelijk. Het was schreeuwen, huilen.”
Inti is voorzitter van de stichting Chilean Adoptees, die lotgenoten helpt bij wier adoptie uit Chili grote fouten zijn gemaakt. Foto: Rens Hooyenga
In haar woonboerderijtje in Willemsoord haalt Inti (nu 54) de dag terug waarop ze te horen kreeg dat haar teruggevonden moeder in Chili tóch niet haar moeder bleek te zijn. „Het voelde als verraad.”
Tegenwoordig is Inti voorzitter van de stichting Chilean Adoptees, die lotgenoten helpt bij wiens adoptie uit Chili grote fouten zijn gemaakt. En dan loopt er nog een strafrechtelijk onderzoek in Chili naar kinderontvoering, waarbij Inti aangifte heeft gedaan tegen de Chileense staat. Ze wil dat de nog levende betrokkenen in die zaak als getuigen worden opgeroepen. Onder wie ook Miep Bastiaanse.
Wat is er in de tussentijd allemaal gebeurd?
Truus Kuijpers
Terug naar Hijum, eind jaren 90. De zus van Bastiaanse gaat inderdaad voor Inti aan de slag. Die zus heet Truus Kuijpers. Ze zal in Chili op zoek gaan naar Inti’s biologische familie, zo laat ze weten. Inti moet 400 gulden aanbetalen als onkostenvergoeding en stuurt wat foto’s van zichzelf mee.
Truus Kuijpers werkt op dat moment al jaren in een kinderopvangtehuis in Santiago, de hoofdstad van Chili. In dat land is ze in 1971 terechtgekomen om pastoraal werk te doen.
Binnen adoptiekringen is Kuijpers geen onbekende. Ze presenteert zich als hermanita (non) of zuster Gertrudis Kuijpers, verbonden aan een Benedictijnse religieuze orde. Als Zuster Kuijpers ondertekent ze brieven.
In de jaren 70 komt haar werk onder de aandacht van KRO-radiopresentatrice Mia Smelt. Die raakt onder de indruk van haar. Kuijpers wil graag haar eigen kindertehuis oprichten in Chili, en Smelt zal haar daarbij helpen. Kuijpers ontvangt donaties ter waarde van tienduizenden euro’s.
In 1977 is stichting Kindertehuis Las Palmas een feit. Las Palmas zal de opvang ondersteunen van jonge Chileense kinderen, maar ook adopties begeleiden. Zuster Gertrudis Kuijpers krijgt volgens de statuten een ruime volmacht om dat allemaal vanuit Chili te doen.
Smelt is de voorzitter, maar het reilen en zeilen van de stichting in Nederland komt vooral terecht bij de secretaris/penningmeester. Dat wordt de zus van Truus: Miep Bastiaanse.
Marjan Kok
In de jaren 90 worstelt ook een andere Chileense geadopteerde vrouw met vragen over haar afkomst. Marjan Kok woont haar hele leven in Wagenborgen. Ze is geadopteerd door een liefhebbend echtpaar in het Noord-Oost Groningse dorpje, maar rond de puberteit komen de vragen. „Je wordt je ervan bewust dat je niet weet waar je vandaan komt”, blikt de nu 47-jarige Marjan terug.
Haar adoptieouders, die haar begrijpen en willen helpen bij haar zoektocht, komen ook uit bij Miep Bastiaanse en de stichting Las Palmas. Ook nu stuurt Bastiaanse de zoekvraag door naar haar zus Truus in Chili.
‘Roots-reis’ naar Chili
Het is 2001. Thuis in Willemsoord krijgt Inti een brief van diezelfde Truus Kuijpers. Daar staat het, zwart op wit: „Ja, je hebt familie.” De non heeft in Chili achterhaald wie haar familie is. De biologische moeder van Inti leeft niet meer, schrijft Kuijpers, maar ze heeft wel een zus en twee broers opgespoord.
Inti is dolblij. Samen met haar adoptiemoeder maakt ze een duizenden euro’s kostende ‘roots-reis’ naar Chili, waar Kuijpers hen rondleidt. De broers die Inti ontmoet, zijn vriendelijk en hartelijk, maar de zus houdt afstand.
In de jaren daarna gaat Inti zelf nog twee keer naar Chili. De band met haar nieuwe familie verdiept zich. Maar door het delen van hun verhalen stuit ze steeds vaker op „smetjes” in het verhaal van Truus Kuijpers, dingen die eigenlijk niet kunnen kloppen.
Wanneer in 2021 de broers bereid zijn om samen met haar een DNA-test te laten uitvoeren, volgt de onverbiddelijke uitslag. Ze zijn niet aan elkaar verwant.
Inti’s wereld stort in. Maar na een korte periode van rouw wordt ze strijdbaar. „Ik moest iets doen, anders zou het misgaan met mezelf.” Na contactpogingen, schakelt ze een advocaat in en die stuurt de zussen Kuijpers en Bastiaanse een brief. Maar in plaats van uitleg, krijgt de advocaat een boze reactie van Kuijpers terug, volledig in hoofdletters.
Babyroof
Inti benadert de redactie van Trouw, die zich in haar adoptiegeschiedenis vastbijt. Ook het AD doet onderzoek. Het levert een ontluisterend beeld op.
In Nederland wordt duidelijk dat Kuijpers in Chili al jaren in de aandacht staat in een lopend Chileens onderzoek naar illegale adopties en babyroof tijdens het militaire bewind (1973-1990) onder dictator Augusto Pinochet.
Kuijpers is daarbij ook verhoord door een onderzoeksrechter. Chileense moeders dienen klachten in tegen haar. Trouw spreekt vrouwen die getuigen dat Kuijpers, zonder dat zij het zelf wisten, hun kind ter adoptie aanbood in Nederland.
‘Zuster Kuijpers’ geeft een lezing in 2022 in Hollandscheveld, een jaar voor haar overlijden. Foto: Wilbert Bijzitter
Tegelijk blijkt zuster Kuijpers nooit een echte non te zijn geweest. Journalistiek onderzoek laat zien er geen bewijs is dat ze ooit een gelofte aflegde of lid was van een kloosterorde, ook al presenteerde ze zich wel zo.
Thuis in Wagenborgen ziet Marjan Kok al die nieuwsberichten langskomen. Ze leest over Inti, die aan de verkeerde familie werd gekoppeld. En ze denkt aan haar eigen biologische familie in Chili, die Truus Kuijpers inmiddels ook voor háár heeft opgespoord.
Het Chileense onderzoek tegen de ‘non’ wordt niet voortgezet. Een paar weken nadat Kuijpers begin 2023 op tv verklaart dat ze nooit iets verkeerds heeft gedaan, overlijdt ze op 89-jarige leeftijd in een Brabants verzorgingstehuis.
Zes mismatches
Daarmee blijven Inti en Marjan zoeken naar antwoorden, en naar hun biologische moeders. Want ook Marjan deed een DNA-test, zodra ze de mediaverhalen over Kuijpers hoorde. En ook zij blijkt door de ‘non’ te zijn gekoppeld aan de verkeerde Chileense vrouw. Inti: „In totaal zijn er bij onze stichting op dit moment zes DNA-mismatches bekend.”
Hoewel ze in 2001 in een brief aan Inti bevestigde dat ze na een zoektocht haar Chileense familie had gevonden, ontkent Kuijpers later in interviews glashard dat ze Inti aan familie heeft gekoppeld.
In Nederlandse media worden ook Las Palmas-geadopteerden genoemd die een gelukkige adoptie hebben ervaren, en zich niet kunnen voorstellen dat Truus Kuijpers dingen verkeerd deed. Ook prima, zegt Inti. „Voor hen hang ik de vlag uit. Maar de stichting Chilean Adoptees wil staan voor de mensen die zoeken, en nog niet hebben gevonden.”
‘Mijn zus is benadeeld’
Nu Truus Kuijpers niet meer leeft, is er nog maar één persoon die de vragen van Inti en Marjan zou kunnen beantwoorden. Zus Miep Bastiaanse.
In een reactie aan het AD, in 2023, zegt Bastiaanse dat alle kritiek op de overleden Kuijpers onterecht is: „Mijn zus is benadeeld, en daarmee ík ook. Als de klachten blijven, het zij zo.”
Dat Miep zich zo vereenzelvigt met Truus, komt niet onverwacht. De band tussen beide zussen is zeer hecht.
Al in de jaren 60 regelt Miep donaties voor haar oudere zus, wanneer die nog voor zendingswerk in Afrika zit. „Zij is in Nederland DE centrale post”, schrijft Truus Kuijpers in 1974 over alle hulp die ze van Miep krijgt.
In de zomer van dat jaar organiseert Kuijpers ook haar eerste adoptie: twee Chileense kinderen van wie de moeder jong is overleden. De kinderen, zo vertelt ze het AD later, komen in Nederland terecht bij haar eigen zus Miep en haar man. Kuijpers: „Zo is eigenlijk het adoptiewerk begonnen.”
Bastiaanse is nu 94 jaar oud. Deze krant benaderde haar geadopteerde zoon met vragen over de gang van zaken bij Las Palmas. Hij zegt dat zijn moeder niet meer in staat is te reageren en veel is vergeten. Eerdere nieuwsartikelen over haar zus Truus en Las Palmas heeft ze ervaren als ‘verdrietig’, laat hij weten.
Miep Bastiaanse in 2000, bij het verschijnen van haar adoptieboek. Foto: Mediahuis
Met zijn zus voerde de zoon van Bastiaanse in juli 2023 een gesprek met enkele (andere) Chileense geadopteerden over de kwestie Las Palmas. Inti was daar ook bij. Daarbij werd ook gesproken over de koppelingen waarbij kinderen aan verkeerde biologische moeders werden toegeschreven.
Toch heeft Inti van Kuijpers of Bastiaanse nooit persoonlijk excuus of uitleg gekregen, zegt ze.
Uiteindelijk legt deze krant ook met Miep Bastiaanse contact. Over de telefoon zegt zij dat het voor haar te lang geleden is om inhoudelijke vragen over Las Palmas te beantwoorden. „Ik kan dat niet meer. Ik zou het wel willen geven, maar ik weet niet of mijn antwoord juist is.”
Roeping
Voor Miep Bastiaanse was Las Palmas ongeveer haar roeping, blijkt uit informatie die deze krant verzamelde. 35 jaar lang blijft ze de secretaris en penningmeester van de stichting.
Wanneer de Bastiaansens in de jaren 90 ‘voor de ruimte’ naar Friesland verhuizen en een nieuwe woning laten bouwen in Hijum, laten zij op de bouwtekeningen zelfs aparte ruimtes aanbrengen voor het kantoor en het archief van Las Palmas.
Maar Mieps rol gaat veel verder dan alleen de administratie en financiën, zo blijkt uit het persoonlijke boekje dat ze in 1999 publiceert voor adoptieouders en -kinderen.
Daarin schrijft ze hoe ze herhaaldelijk haar zus Truus in Chili bezoekt en bijstaat. En ook Miep en haar man begeleiden zelf Chileense adoptiekinderen op het vliegtuig naar Nederland.
In 2000 wordt het kindertehuis in Santiago overgedragen aan een andere Chileense organisatie. Kuijpers wil haar werk afbouwen. Adopties doet ze dan allang niet meer.
„We moeten de toestroom van giften nu laten ophouden”, schrijft Bastiaanse daarom aan de Nederlandse donateurs. Toch blijft de stichting Las Palmas nog tot 2012 bestaan.
Steunpilaar
„Van meet af aan was Miep Bastiaanse een steunpilaar voor Las Palmas”, zegt Stephan de Jong uit Balk, oud-dominee en medebestuurslid van de stichting. Zo’n twee of drie keer per jaar vergaderde het bestuur bij Bastiaanse thuis in Hijum.
De Jong zegt te kunnen verklaren waarom de stichting nog tot 2012 voortleefde. „Zuster Gertrudis had geen AOW en geen pensioen opgebouwd. Ook haar verzekering was niet geregeld. Daarvoor hebben we zorggedragen. En we hebben financieel meegeholpen met het ‘roots-zoeken’.”
Die kosten werden betaald door de donaties die nog steeds bij Las Palmas binnenkwamen. „Het ging ook om legaten bijvoorbeeld.”
Voor Bastiaanse was Las Palmas „haar project, haar levenswerk”, herinnert De Jong zich. „Net als voor haar zus.”
De Jong kent de mediaberichten over Kuijpers en Las Palmas. „Eerlijk gezegd vind ik het bewijs dat vrouwen in Chili hebben aangevoerd wat pover. Een moeder heeft gezegd dat haar kind uit haar armen werd gerukt. Zuster Kuijpers is daarover bevraagd, die heeft dat ontkend. Het is een beetje woord tegen woord. Maar ik kan ook niet bewijzen dat deze vrouwen onwaarheid spreken.”
Justitie doet onderzoek
Om die waarheid boven tafel te krijgen, heeft Inti vorig jaar aangifte gedaan van kinderontvoering bij het Chileense Hof van Beroep in Santiago. Ze vraagt om onderzoek naar de gang van zaken rond haar eigen adoptie. Vervolgens wil ze dat het Hof ook kijkt naar de namen van 155 Chileense adoptiekinderen die in de Las Palmas-papieren voorkomen.
De Chileense rechters hebben Inti’s verzoek opgepakt, maar wachten voornamelijk op één ding: documenten van Truus Kuijpers en Las Palmas. Die zijn na haar overlijden door de erven overgedragen aan de stichting FIOM in Den Bosch, het landelijke kenniscentrum voor adoptie.
In februari dit jaar bereikte de vraag van de Chileense onderzoeksrechter om de Las Palmas-papieren in handen te krijgen, de Nederlandse overheid. Inti laat een brief zien waarin de Chileense ambassadeur het verzoek formeel overbrengt aan Buitenlandse Zaken. Met de vraag om het verzoek om de documenten door te sturen naar FIOM.
Maar medio juni is bij FIOM nog altijd geen Chileens verzoek binnengekomen, laat FIOM-directeur Ellen Giepmans weten. Of FIOM op zo’n verzoek zal ingaan, hangt af van de omstandigheden, zegt ze. „Wanneer het gaat om informatie over een specifieke persoon, dan verwacht ik dat we deze persoon eerst om toestemming vragen of het oké is om informatie te delen.”
De ministeries van Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid (waaronder adoptie valt) geven geen antwoord op de vraag waarom het Chileense verzoek nog steeds niet naar FIOM is doorgestuurd. Dit om de ‘vertrouwelijkheid van diplomatiek verkeer’ niet te schaden, zegt een woordvoerder.
De stichting Chilean Adoptees zou graag zien dat Miep Bastiaanse in het Chileense strafonderzoek getuigt of een verklaring aflegt. Maar haar zoon noemt dit geen optie als hij daarvan hoort, omdat zij ‘te oud is om dit te begrijpen’.
Oud-bestuurslid van Las Palmas Stephan de Jong: „In principe vind ik: de onderste steen moet boven. Als er justitieel onderzoek komt is dat goed, want hopelijk brengt dat de waarheid naar boven. Ook al zou dit voor mevrouw Bastiaanse heel pijnlijk kunnen zijn.”
Marjan Kok weet op dit moment niet of ze blij moet zijn met haar adoptie. Foto: Dennis Venema
De tijd dringt voor de Chileense geadopteerden die nog altijd naar hun biologische familie zoeken. Marjan en Inti staan allebei al jaren ingeschreven in een DNA-databank, hopend dat er ooit een match in Chili opduikt.
Marjan weet niet of ze nu blij moet zijn dat ze is geadopteerd. „Heeft mijn moeder mij bewust afgestaan, omdat ze mij een beter leven gunde? Of hebben ze mij afgepakt? Ik weet het niet. En dat maakt me heel verdrietig.”
Verantwoording
De gesprekken met Marjan en Inti, ondersteund door hun eigen uitvoerige documentatie, vormen de basis voor dit verhaal. Alle schriftelijke bronnen die in het artikel worden genoemd, zijn door deze krant zelf ingezien. Daarnaast werd onderzoek gedaan naar Chileense adopties en de stichting Las Palmas in het Nationaal Archief in Den Haag en het Katholiek Documentatie Centrum in Nijmegen. Bij de beschrijvingen over Truus Kuijpers is deels geput uit journalistiek onderzoek van Trouw en AD.
