Boswachter Han Duyverman bij een aantal proefvelden op het Dwingelderveld. Foto DvhN
In delen van het Dwingelderveld waar jaren geleden nog aardappels en maïs stonden, winnen heidestruiken en andere planten steeds meer terrein. ,,Wij zijn ontzettend tevreden.’’
Onlangs was het op de website van het nationaal park: voor het eerst na de omvorming van het Noordenveld van landbouw naar natuur zijn orchideeën gesignaleerd. Dat is zo’n vier jaar na de oplevering van het gebied van zo’n 200 hectare, gericht op de vergroting en vernatting van het heidegebied.
,,Het is mooi om te zien, we zijn er erg trots op dat het lukt’’, reageert boswachter Han Duyverman van Natuurmonumenten op de ontluikende flora. ,,We hebben de uitvoering gedaan op basis van ervaringen, maar er ligt ook een wetenschappelijk verhaal onder de herinrichting, zo hebben we meer dan vijftig proefveldjes aangelegd. Om te zien wat er werkelijk gebeurt. Doen we de goede dingen?’’
De proefveldjes meten ongeveer 15 bij 15 meter meter en tonen de ontwikkeling van droge en natte heide. We experimenteren met verschillende manieren van bekalken en verzuren van de bodem, gecombineerd met het toedienen van heideplagsel (zaad) en maaisel. ,,Deze opzet is bijzonder in natuurbeheer, ik ken alleen een soortgelijk voorbeeld in Kenia, gericht op de teelt van bomen.’’
In totaal is in het Noordenveld een oppervlakte van 170 hectare afgegraven. De door bemesting fosfaatrijke bovenlaag, variërend van 10 tot 50 centimeter, verdween om heide meer kansen te bieden. Daarbij is meer dan 600.000 kuub grond grond vrijgekomen, dat weer gebruikt werd voor de geluidswal langs de A28. Ook werd ruim 25 km aan sloten gedempt, om het regenwater langer in het gebied te houden.
Op de afgegraven bodem ontwikkelt zich natuur met heide, vennen en bosjes. De eerste nieuwkomers zijn mossen, heidespurrie en zonnedauw. Gevolgd door dophei, struikhei en allerlei grassen. Boswachter Han Duyverman struint door het gebied met de proefvelden, als een verpleegkundige over de kraamafdeling. Hij hurkt. ,,Kijk, klokjesgentiaan! Prachtig toch?’’
Elders spriet grondster en laten veenmossen en tormentil zich zien. Het moet uiteindelijk ook een nieuwe vestigingsplaats worden voor fauna in het gebied: voor kevers, libelles, sprinkhanen, adders. ,,We maken heidevelden groter en robuuster om inkrimping van dierenpopulaties tegen te gaan. Kleine heidevelden zijn wat dat betreft kwetsbaarder.’’ Volgens hem duurt het zeker tien jaar voor sprake is een goed en compleet functionerend heidesysteem.
De omstandigheden voor de ontluikende vegetatie zijn zwaar: langdurige droogte en hitte laten sporen na in de nieuwe natuur. ,,We zien wel wat droogteschade aan struikheide’’, constateert Duyverman. ,,Het neerslagtekort is inmiddels bijna 200 millimeter ten opzichte van een normaal jaar. Wij hopen op die ene grote bui, omdat we het water hier nu beter kunnen vasthouden.’’
Maar er is volgens hem ook andere problematiek. ,,Deze vegetatie heeft een bepaald milieu nodig om te kunnen groeien. Maar we hebben oplopende concentraties ammoniak in het gebied, veroorzaakt door de industrie, het verkeer en de landbouw.’’
Om de effecten van die externe factoren zoveel mogelijk te verkleinen wordt geëxperimenteerd met steenmeel: fijngemalen steen, uit bijvoorbeeld de Harz of de Eifel. ,,Daarmee voegen we mineralen toe, waardoor het bodemklimaat verbetert.’’ De techniek heeft zich echter nog niet volledig bewezen, zodat overheden het nog niet financieren. ,,Maar in kleine proefopstellingen zijn de resultaten zeer bemoedigend.’’
