Het vernietigende bombardement op de Purit-fabriek in Klazienaveen in 1945 en de grote stilte daarna. 'Ik schreeuwde: Mijn papa is daar, mijn papa is daar'

Agaath Wesseling-De Munnik herinnert het zich nog goed. Ze kreeg als jong meisje op vrijdagmiddag 23 maart 1945 les in de Sint Henricusschool toen ze opeens met al haar klasgenoten onder de banken moest duiken. Het was oorlog en meerdere vliegtuigen vlogen met veel lawaai laag over Klazienaveen. Toen ze even later buiten stond, zag ze rookwolken boven de Purit-fabriek. Meteen sloeg de paniek toe bij de toen 9-jarige Agaath. Haar vader Gerrit werkte daar als bankwerker. ,,Ik schreeuwde ‘Mijn papa is daar, mijn papa is daar’.

Al snel bleek dat het helemaal mis was in en rond de fabriek. Meerdere mensen waren om het leven gekomen of ernstig gewond geraakt. De toen 44-jarige bankwerker Gerrit de Munnik, de vader van Agaath, had granaatscherven in zijn lichaam. Maandenlang lag hij in het ziekenhuis in Emmen, tot hij in december 1945 aan zijn verwondingen overleed. Hij was daarmee het achtste en laatste dodelijke slachtoffer. Alle acht werkten bij de Purit, het in 1919 opgerichte bedrijf dat actieve kool vervaardigde uit turf. Behalve de fabriek werden ook acht schepen en Hotel Wierenga geraakt.

Gerrit de Munnik werkte enkele jaren bij de Purit. Daarvoor verdiende hij de kost bij de draad- en spijkerfabriek, die eind jaren dertig van Klazienaveen naar het Gelderse Dieren verhuisde. ,,Hij was een lieve man, die ook heel creatief was. Als hij vrij was, zat hij vaak in zijn schuur en daar maakte hij de mooiste dingen’’, zegt dochter Agaath. Ze weet nog hoe haar vader eind 1945 opgebaard in de woonkamer lag en daarna werd begraven op het rooms-katholieke kerkhof van Klazienaveen. ,,Op de dag waarop mijn oudere zus Gré jarig was, werd vader in het graf gelegd.’’

Jarenlang dacht Agaath Wesseling-De Munnik dat de fabriek was gebombardeerd door Duitsers. ,,Toen ik op de mulo zat, wilde ik om die reden geen Duits leren.’’ Pas tientallen jaren later werd haar duidelijk dat Engelsen de bommen hadden laten vallen.

,,In 2009 verscheen er een artikel in de krant waarin Lammert Koster uit Klazienaveen mensen opriep om met verhalen over het bombardement te komen. Hij wilde weten wat er precies was gebeurd. Toen kwam naar voren dat het geallieerden waren geweest. De bevoorrading van de Duitsers moest een halt worden toegeroepen en de oorlog diende zo snel mogelijk afgelopen te zijn. Voor mij was dat nieuw. Maar niet alleen voor mij, ook voor veel andere mensen.’’

In al die jaren was er niets in Klazienaveen dat aan het bombardement herinnerde. ,,Dat paste helemaal in de manier waarop de Purit ermee om was gegaan. We hebben als gezin niets van het bedrijf gehoord. Geen nazorg, niets. Mijn moeder, die na het verlies van haar man ineen klapte en nooit meer echt de oude werd, leefde de rest van haar leven van de sociale dienst. De pastoor toonde ook niet veel begrip. Hij zei tegen mijn moeder dat ze blij mocht zijn dat ze nog wel twee mooie kinderen had. Een dubbelgraf kopen, mocht ze niet. Het gevolg hiervan is dat mijn ouders nu op grote afstand van elkaar begraven liggen. Mijn moeder werd 65 jaar. Zelfs op het kerkhof kwamen ze niet meer bij elkaar.’’

Haar moeder stimuleerde Agaath Wesseling-De Munnik en haar zus Gre om niet bij de pakken neer te gaan zitten en ook om verder te leren. Dat lukte. Agaath ging naar de kweekschool in Zwolle en werd kleuterjuf in Klazienaveen, Nieuw-Amsterdam en Emmen. Haar zus Gre ging naar de verloskundigenopleiding in Heerlen en werd de bekendste verloskundige van haar geboortestreek. Tussen 1955 en 1990 hielp ze in met name Klazienaveen, Zwartemeer, Erica en Nieuw- Dordrecht bij de geboorte van naar schatting tussen de vier- en vijfduizend baby’s. In 2007 overleed ze op 77-jarige leeftijd. ,,Ze heeft dus niet meegemaakt dat er in 2010 een monument kwam ter nagedachtenis van slachtoffers van het Purit-bombardement.’’

Dat monument kwam er mede door inzet van Jan Wesseling, de man van Agaath. De Norit, de ‘opvolger’ van de Purit, verleende alle medewerking en trok ook de portemonnee. ,,Toen Jan ermee bezig was, was ik er eerst niet zo enthousiast over. Na 65 jaar niets opeens een monument. Ik vond dat veel te laat. Maar uiteindelijk ben ik blij dat het er gekomen is. Nu is voor iedereen, ook voor toekomstige generaties, zichtbaar dat daar iets vreselijks is gebeurd.’’

Sinds de onthulling van het monument worden er ieder jaar op 4 mei bloemen gelegd. Ook dit jaar is dat het geval, al gebeurt dat vanwege corona wel op een aangepaste manier. Agaath Wesseling-De Munnik is er zeker bij. Als eerbetoon aan haar aardige veel te vroeg overleden vader en zijn collega’s die op 23 maart 1945 ook geen schijn van kans hadden.