Peize is een dorp met 4500 inwoners en een supermarkt, maar sinds enkele jaren rijdt hier geen bus meer door het dorp. Voor de dichtstbijzijnde halte moet je naar de P+R langs de weg tussen Roden en Groningen. Foto: Jaspar Moulijn
Als het gaat over brede welvaart hebben Groningen en Drenthe vergelijkbare problemen. Toch zijn de provincies op sommige punten uniek. Dit zijn de vijf grootste uitdagingen voor beide provincies voor de komende jaren.
„Twee jaar geleden kwamen we tot de conclusie dat de leefbaarheid van Groningen en Drenthe onder druk stond”, zegt Roos Jelier, directeur-bestuurder van CMO Stamm. „Nu zeggen we: er zijn nog steeds grote uitdagingen, maar er is een positieve ontwikkeling zichtbaar. We zijn hoopvol richting de toekomst.”
Onder de vleugels van CMO STAMM deden Sociaal Planbureau Groningen en Trendbureau Drenthe onderzoek naar de brede welvaart in het Noorden. Twee jaar geleden werd ook al zo’n Monitor Brede Welvaart opgesteld. Conclusie: op veel gebieden gaat het volgens inwoners van Groningen en Drenthe beter dan in 2022.
Doel van het grote onderzoek, waaraan zo’n 3000 Groningers en 3000 Drenten meededen, is een beeld schetsen van de economische en sociale situatie in het Noorden. „Ik hoop dat beleidsmakers deze monitor in het achterhoofd houden als ze aan de knoppen gaan draaien”, zegt Jelier. „Welke keuzes maken we? Wat vinden we belangrijk en waar zetten we op in? Politici kunnen die vragen gemakkelijker beantwoorden met ons onderzoek in de hand.”
Welvaart gaat vaak over inkomen, over hoeveel financiële ruimte je hebt. Brede welvaart gaat, zo zegt het woord al, over veel meer dan dat. Alles wat het leven de moeite waard en comfortabeler maakt, kun je onder de noemer brede welvaart scharen. Brede welvaart laat zien hoe het met een regio gaat.
Sociaal Planbureau Groningen en Trendbureau Drenthe hebben bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar woonplezier, gezondheid, milieu, werkgelegenheid en veranderingen in de bevolkingssamenstelling. Die zaken hebben allemaal invloed op de brede welvaart.
Als je inwoners zelf vraagt hoe het gaat met de regio, dan hoor je vaker dat het de goede kant op gaat, zo blijkt uit de monitor. „Dat is heel positief, maar dat gaat puur om het gevoel van mensen”, legt onderzoeker Femke de Haan uit. „Op het gebied van gezondheid is de Drent behoorlijk positief, terwijl wij zien dat daar wel wat op af te dingen valt. Drenten zijn bijvoorbeeld dikker geworden en minder mensen bewegen voldoende.”
Vergelijking met buren
Mensen vergelijken zichzelf vaak met de buren en dat kan in sommige gevallen verklaren waarom inwoners van Drenthe relatief positief zijn over hun gezondheid. „Als jij overgewicht hebt, maar je buren en mensen om je heen hebben dat ook, dan voelt dat minder als een gezondheidsprobleem dan wanneer je in een omgeving woont met vooral mensen met een gezonder gewicht”, zegt De Haan. „Hoe mensen hun eigen gezondheid ervaren, komt dus niet altijd overeen met de werkelijkheid.”
Overal in Drenthe en Groningen staat het busvervoer onder druk. Als er wel een bus is, zoals in Eelde, moet je soms flinke omwegen maken om ergens te komen. Zo moet je meestal via Groningen om in Assen te geraken. Foto: Jaspar Moulijn
Het lastige van het begrip brede welvaart en het verbeteren daarvan is dat veel zaken invloed hebben op elkaar. Verbeter je iemands inkomen, dan gaat diens gezondheid vaak ook vooruit. Andersom geldt dat financiële zorgen voor aanvullende problemen kunnen zorgen, zoals eenzaamheid en stress.
Directeur Roos Jelier vindt naar aanleiding van die kennis en de onderzoeksresultaten van de monitor dat het aanpakken van armoede de grootste prioriteit moet hebben bij Drentse en Groningse beleidsmakers.
„Dat de aanpak van armoede leidt tot positieve effecten op bijvoorbeeld de zorg, weten zij ook wel”, zegt Jelier. „Toch lukt het hen nog niet altijd, ondanks goede intenties, om daar voldoende naar te handelen. Door meer samen te werken en vakgebieden aan elkaar te koppelen, valt nog veel winst te behalen.”
Wat kun je zelf doen?
Werk aan de winkel voor politici dus, maar wat kan de Noorderling zelf doen? Nou, best wel iets, zo blijkt.
„Als je ouder wordt, kun je wel degelijk nadenken over hoe je zo lang mogelijk voor jezelf kunt blijven zorgen”, geeft Jelier als voorbeeld. „Hoe zorg ik dat ik zo lang mogelijk fit blijf zodat ik mijn eigen sokken aan kan doen? Wie heb ik om me heen? Kan ik hier blijven wonen of moet ik dichter bij voorzieningen gaan wonen? Met de vergrijzing op het oog en het tekort aan zorgpersoneel dat groter wordt, is het heel slim om je die vragen zeker te stellen. Én er vervolgens naar te handelen.”
Wat zijn de grootste uitdagingen voor Groningen?
1. Bereikbaarheid
Groningers zijn gewend en vaak bereid om grotere afstanden af te leggen voor voorzieningen, maar in landelijke gebieden vormt de afstand tot een supermarkt, huisarts of het werk vaak een uitdaging als je geen auto hebt. Het verdwijnen van openbaar vervoer verergert deze problemen, die vooral jongeren, ouderen en mensen met een lagere sociaaleconomische positie raken.
2. Gezondheidsverschillen verkleinen
Mensen met een lager inkomen en beperkte opleidingskansen ervaren vaker een slechtere gezondheid, leven korter en hebben vaker te maken met chronische aandoeningen. In Groningen zijn deze problemen extra zichtbaar in de Veenkoloniën en Noordoost-Groningen, waar armoede die van generatie op generatie overgaat een hardnekkig probleem vormt. Dit vraagt volgens Sociaal Planbureau Groningen om een brede aanpak: ‘Het verkleinen van gezondheidsverschillen kan niet zonder het verbeteren van de bestaanszekerheid van alle Groningers.’
3. Herstellen van vertrouwen
Veel Groningers voelen zich niet of nauwelijks vertegenwoordigd door de landelijke politiek, een gevoel dat is aangewakkerd door de moeizame en trage erkenning en afhandeling van de aardbevingsschade. Het herstellen van vertrouwen in de overheid is dan ook een belangrijke opgave voor de komende jaren: ‘Dit vereist dat de overheid samen met de inwoners van Groningen werkt aan oplossingen, waarbij de zorgen en behoeften van inwoners centraal staan.’
4. Wonen
In Groningen is de vergrijzing van de bevolking omvangrijker dan gemiddeld in Nederland en dit heeft grote impact op het gebied van wonen en zorg. Zelfstandig kunnen blijven wonen en ouderenzorg wordt een grote uitdaging en door een tekort aan woningen hapert de doorstroming. De woningvoorraad sluit onvoldoende aan op de huidige en toekomstige vraag en dat belemmert met name ouderen, starters en jongvolwassenen in hun zoektocht naar een geschikte en betaalbare woning.
5. Versterken en verduurzamen
De combinatie van de versterkingsoperatie en verduurzaming van de woningvoorraad maakt de energietransitie in Groningen uniek. Hierbij moet zowel het landschap als de bebouwing van Groningen centraal staan, zodat karakteristieke dorpsgezichten en het herkenbare Groningse landschap behouden blijven. Om de energietransitie ook voor huishoudens die energiearmoede ervaren eerlijk en haalbaar te maken, is het belangrijk om de impact op hen in de gaten te houden.
Roos Jelier, directeur van CMO/Stamm (links) en onderzoekster Femke de Haan van Sociaal Planbureau Groningen en Trendbureau Drenthe. Foto: Harry Tielman
Wat zijn de grootste uitdagingen voor Drenthe?
1. Vergrijzing
Drenthe wordt geconfronteerd met een dubbele vergrijzing: zowel het aandeel ouderen als de levensverwachting neemt toe. Die vergrijzing in Drenthe is ook nog eens omvangrijker dan gemiddeld in Nederland. Hierdoor ontstaan grotere personeelstekorten, wat de beschikbaarheid en toegankelijkheid van zorg onder druk zet. De groeiende zorgvraag kan niet volledig worden opgevangen, waardoor een steeds groter beroep moet worden gedaan op de zelfredzaamheid en het sociale netwerk van ouderen.
2. Afstand tot voorzieningen
De afstand tot voorzieningen neemt toe. Drenten zijn gewend en vaak bereid grotere afstanden af te leggen om voorzieningen te bereiken, maar de bereikbaarheid varieert wel tussen gebieden en tussen verschillende groepen mensen. In landelijke gebieden kan de afstand tot basisvoorzieningen, zoals een supermarkt of huisarts, een uitdaging vormen. Vooral voor mensen zonder auto, stelt Trendbureau Drenthe: ‘Om voorzieningen voor iedereen toegankelijk te houden, is een regionale aanpak noodzakelijk.’
3. Binding met de rest van de samenleving
In Drenthe is naoberschap sterk verankerd. Inwoners hebben over het algemeen vertrouwen in elkaar en zijn betrokken bij hun gemeenschap. Buiten de eigen kring wordt het anders: Drenten ervaren dat hun stem minder wordt gehoord en dat hun belangen onvoldoende worden meegewogen in politieke besluitvorming. Naast een dalend vertrouwen in de overheid heeft dit ook invloed op sociale verhoudingen; verschillen tussen inwoners worden uitvergroot en de tolerantie voor andere denkbeelden neemt af.
4. Ongelijke kansen voor de jeugd
Drentse jongvolwassenen hebben vaker problemen met rondkomen en het vinden van geschikte en betaalbare woonruimte. Daarnaast nemen eenzaamheid, stress en mentale problemen onder jongeren sterker toe dan bij oudere leeftijdsgroepen. Kansenongelijkheid op jonge leeftijd heeft langdurige gevolgen voor levenskwaliteit en toekomstperspectief. In Drenthe zijn er gebieden waar deze vicieuze cirkel sterker aanwezig is, zoals in de Veenkoloniën, waar armoede soms van generatie op generatie wordt doorgegeven.
5. Klimaat en milieu
Klimaatverandering en stikstofneerslag hebben aanzienlijke effecten op de Drentse natuur, het karakteristieke landschap en de biodiversiteit. Het behoud en herstel van natuur en karakteristieke plant- en diersoorten vormen volgens het Trendbureau Drenthe een urgente opgave. ‘Ontwikkelingen in de landbouw, de aanleg van wind- en zonneparken en woningbouw leggen een steeds grotere druk op de open ruimte. Het is essentieel om deze vraagstukken niet alleen als een milieu- en technologische uitdaging te zien, maar ook als een sociaal vraagstuk.’
