Weer leverde Terug Naar Het Begin een hemelse trip langs Gronings erfgoed

Editie 17 van dit festival liet de stokoude kerken in Noord-Groningen als vanouds vollopen. Soms met Eurosonic-achtige wachtrijen. Neem het eerste van de zes concerten van de razend populaire harpist Remi van Kesteren, in de Donatuskerk in Leermens, op zaterdagochtend. Wie daar een kwartier voor aanvang arriveerde, kan zijn geveld door de illusie dat de kerkdeuren nog open moesten, met al die wachtende mensen buiten. Maar nee. Zeker 150 bezoekers stonden daar toen reeds met een drup aan de neus.

De banken zaten compleet vol. De zijdeuren bleven aanvankelijk open, zodat het gazon als alternatieve ‘tribune’ kon dienen, maar de meeste bezoekers kozen er liever voor om dan elders wél ruim op tijd te kunnen zijn, en vertrokken weer.

De harp en wat Van Kesteren uit dat instrument haalt, lijken gemaakt voor een ambiance als die van deze kerk. Zijn muziek spoelde als de golven van een soms milde en dan weer woeste zee over het publiek. Je kon er zo een film bij bedenken. Hij nam singer/songwriter Kim Janssen mee, ook mooi, alleen kreeg deze vanachter de knoppen wel eens wat al te veel volume toegediend. Om dat voornamelijk oudere publiek hier en daar de vingers in de oren te zien steken: jammer en niet nodig.

Van Kesteren haalde naar eigen bekentenis een illegaal trucje uit met de door hem bewonderde hiphopper Kendrick Lamar. Hij ‘jatte’ een van diens raps en zette daar eigen muziek onder. „Ik hoop dat hij het niet erg vindt”, sprak de harpist. Mooi was het zeker, dus stuur gerust op naar Compton in Californië, Lamars thuisbasis. Of is dat in alle onbescheidenheid ook precies de opzet?

Elke festivaleditie dringt hernieuwd besef door hoeveel middeleeuwse kerken zijn samengeklonterd in Groningen, zelfs alleen al in Eems-Delta, de gemeente waar Terug naar het Begin zich op focuste. En ook hoe goed die kerken eruit zien, dankzij de Stichting Oude Groninger Kerken.

De grootste van het spul is de Nicolaikerk in Appingedam, grootste ook van de Ommelanden als geheel, onderdeel van de top 100 van ’s rijks monumentenzorg en jaarlijks de plek waar Terug naar het Begin op vrijdagavond van start gaat. Deze keer door Jeangu Macrooy, hoewel hij in kerken elders ‘openingsconcurrentie’ had van zangeres NAAZ en van Bowie Redman, met het oog op publiekspreiding.

Een grotere tegenstelling zal er niet snel zijn dan die tussen enerzijds het zo sympathieke, ingetogen, eerlijke en pijnvrije Terug naar het Begin en anderzijds het uitbundig schmierende Eurovisiesongfestival, waarop Jeangu Macrooy in 2021 slechts de 23ste plaats haalde, met een lied dat daar uit de glittertoon viel.

In Appingedam had hij zijn vaste pianist Patrick Rugebregt bij zich en zijn achtergrondzangeressen, drie puike zwarte stemmen. Macrooy wond de kerk moeiteloos om zijn vinger, vooral die ene vrouwelijke fan-al-sinds-tien-jaar, maar zijn positieve boodschap kwam toch het beste tot uiting als hij zijn gitaar weglegde en zijn expressiekracht staand kon inzetten. De toevoeging van vier jeugdige strijkers maakte het feest compleet. Het kwartet volgt een master bij het NNO in Groningen en was hier present in de programmalijn Jong Begin die het festival inbracht.

Dat Jong Begin zagen we later eveneens in de kerk van Tjamsweer, rond NAAZ. De van oorsprong Koerdische zangeres, ook best jong (27) maar al gearriveerd, kroonde zich tot De Stem van het festival. Wat ongelofelijk mooi, ontroerend en krachtig zonder hard te willen worden. Een masterclass zingen zonder pretenties.

Bovendien werd het in Tjamsweer een haast theatraal feestje. Met als voorproefje een namens dat Jong Begin de Groningse hiphopper A.D.K. en de uit Assen afkomstige zangeres Sarah Naëmi, die elkaar kibbelend ‘toespraken’ – deze langwerpige kerk zonder opsmuk straalt ook best strengheid uit – om dan toch tot elkaar te komen. Een mooie act. En ten slotte duetten van NAAZ met Maya Maria, van Terschelling. Top, en dat treft, want op 19 september zijn ze samen te zien in De Oosterpoort in Groningen.

In die jonge lijn zagen we verder Mayte (Veenstra), in het kerkje van Krewerd met zijn schitterende plafond. De pas 20-jarige talentrijke Friezin kwam voor deze klassieke omgeving toepasselijk op in een jonkvrouwenjurk en sloot met dit optreden haar Tsjerketoer af, een rondgang langs kerkjes, onder de vleugels van de Popfabryk en Stichting Alde Fryske Tsjerken. Maytes stem reikt, hier wederom toepasselijk, tot hemelse hoogten, ondersteund door haar vaste begeleider Sander Koning. Geen rechttoe-rechtaan werk, juist verfijnd is ze, deze Friese tegenhanger van de Groningse Marlene Bakker, wier liedjes wat gemakkelijker beklijven. Al zal dat dan wel weer Gronings chauvinisme zijn. Van Mayte zullen we in elk geval nog veel horen.

Van wie we nu al veel hoorden, en dan vooral soms loeihard, was Sarah Blasko. Ze is een Australische singer/songwriter met een stevige carrière, 49 inmiddels en een kind van christelijke missionarissen, dus behoorlijk op haar plaats in de Johanneskerk van Losdorp. Enorm, die stem, in de vaak weinig vrolijke liedjes, en wel zó krachtig dat we even twijfelden of die bijzondere glas-in-loodramen het zouden overleven. Weer waren er oorvingers. Tikje eenvormig waren ze ook wel, die treurliederen.

In de kerk van Wirdum was het mooi om Geert Lameris in de kerkbanken aan te treffen, de koninklijk onderscheiden bedenker van het festival, dat sinds jaren in creatieve handen is van zijn partner van het eerste uur, Minke van der Velde. Lameris is inmiddels 82, maar voelt zich nog even betrokken.

Hij was hier voor de dansvoorstelling Tender Resistance van choreografe Faiza Grootens, met twee danseressen die zijn genomineerd voor een Zwaan, respectievelijk Jonge Zwaan, de voornaamste danstoekenningen van het land: Evelien Jansen (Zwaan) voor deze voorstelling, Amber Veltman (Jonge Zwaan, grootste talent) voor haar bijdrage aan de voorstelling Terecht van Maarten Smit’s Wabi Sabi, uit Assen.

Tender Resistance overtuigde de kerk tot in alle hoeken, met het ‘verhaal’ over twee vrouwen die elkaar steunen in momenten van zwakte, onmisbaar zijn voor elkaar. Je kunt letterlijk ondersteboven zijn, er is altijd de ander die je redt. Vloeiend, schitterend en verrassend. Het Groningse stel dat er vervroegd voor van vakantie was teruggekeerd, klapte zich als eerste de handen blauw. Wel was er de vaste kerkhandicap. Want zodra dans liggend over het toneel gaat, wordt het al na enkele rijen lastig om nog iets te zien. Oplopende kerkvloeren legden ze helaas niet aan in de Middeleeuwen.

Wat dan weer opviel bij een bezoek aan de Sing Along-sessies van Jessica Manuputty, in de Molukse kerk in Appingedam, met karaoke waarbij het publiek geprojecteerde Molukse teksten kon meezingen, is het verschil in de stemming zoals wij die meegeven aan het verleden en zoals Molukkers dan doen in hun muziek. Waar hier persoonlijke droefenis leidt tot treurzang-met-snik, weet de Molukse cultuur zelfs nog lucht te geven aan een heftige volksgeschiedenis, die veel meer behelst dan wat particuliere narigheid. Wat Jessica Manuputty, mooie stem, en haar begeleiders deden, hun publiek met gemak meekrijgend, daar werd je blij van, ondanks alle weemoed.

En ja, Terug Naar Het Begin behelsde weer veel meer dan wat hier is beschreven. Met beeldende kunst, audiowandelingen in dorpen, een zingontbijt in het festivalhart in Oosterwijtwerd en verder. Maar leven is kiezen. Nu straks toch maar weer eens ‘gewoon’ die kerkjes langs. Kijken in stilte.