Dode componist Sakamoto, levende Friese rappers, schroeiharde gitaren, Zoë Tauran uit Roden vier keer in de Arena en gezoend door David Bowie: dit bracht muziekman Jacob Haagsma van zijn apropos
Muziekredacteur Jacob Haagsma heeft houden en keren om de wereld van de pop en wijde omstreken bij te houden. Wat dreef hem deze week weer bijna tot waanzin?
En, Jacob, gaat het een beetje?
Hm. De hele muziekwereld rouwt natuurlijk om het heengaan van Ryuichi Sakamoto.
Ja, dat kwam zelfs hier nogal binnen. Om van deze mooie column maar te zwijgen. En nu ga jij er ook nog iets over zeggen, zeker.
Nou inderdaad, dat is nou eenmaal een beetje de opzet van dit rubriekje. Bovendien: Ryuichi Sakamoto is niet zomaar een grijze rockheld.
Waar kunnen we hem ook weer van kennen?
Zo doe je het goed, de aangever spelen door domme vragen te stellen waarna ik kan schitteren met mijn parate kennis. Sakamoto was ooit vooral de man van Yellow Magic Orchestra, Japans antwoord op Kraftwerk en ook al behoorlijk invloedrijk destijds. Maar hij heeft ook heel veel muziek gemaakt onder eigen naam. En die muziek hebben heel veel mensen gehoord, ook lui die bij de naam Sakamoto denken aan een tandartsboor of een elektrische auto.
Nou, hij heeft massa’s filmsoundtracks gemaakt. Muziek, dus, voor films die vaak enorme mensenmassa’s bereikten - die niet altijd noodzakelijk de aftiteling afwachten, maar dus wel die prachtige klanken tot hun oorschelpen laten doordringen. The Revenant bijvoorbeeld, of The Last Emperor, of misschien de bekendste: Merry Christmas Mr Lawrence. Het thema van die film is doorgaans het eerste dat mensen gaan neuriën als je over Sakamoto begint, leerden deze week de spreekwoordelijke gesprekken bij de dito koffie-automaat. Het werd nog een hit ook, onder de titel Forbidden Colours, met zang van David Sylvian.
Sakamoto, Sakamoto.... Is er ook niet een acteur die zo heet?
Dat is dus dezelfde, slimmerik. Hij speelde mee in The Last Emperor èn in Merry Christmas Mr Lawrence. In die film is hij een Japanse kampcommandant in de Tweede Wereldoorlog, een streng type dus. Die film is vooral beroemd wegens de zoen die tegenspeler David Bowie, jawel, David Bowie dus, heel verrassend op Sakamoto’s lippen drukte.
Alsjeblieft zeg. Gezoend door David Bowie. Er zijn mensen die voor minder....
Hoe dan ook. Acteren, daar is hij op zeker moment mee gestopt, vertelde hij me eens
Puur toeval, natuurlijk. Sakamoto bleek een aardige man, die toen al zestien jaar in New York woonde, maar nog steeds de r en de l door elkaar haalde. Wat me het meest trof, weet ik nog, was dat hij vertelde hoe hij in zijn jeugd en zijn muzikale ontwikkeling eigenlijk nauwelijks met Japanse muziek in aanraking kwam. Bach, Debussy, Ravel waren zijn muzikale helden, Paul Anka en Elvis Presley ook. Zo zei hij het zelf: ,,Nadat Japan zich openstelde voor westerse invloeden, werd de Japanse muziek praktisch verbannen. Op die manier heeft Japan zijn eigen tradities afgebroken. Dat is vreemd en triest, maar wel een feit.”
Bizar eigenlijk. Wat speelt die man voor instrument?
Hij is dus vooral bekend geworden wegens pionierswerk op de synthesizer, en bij veel van zijn filmmuziek is het orkest zijn instrument, maar eigenlijk is hij vooral pianist. Maar die klanken worden vaak vervormd door allerlei elektronica, of die Nicolai dat nu doet of Sakamoto zelf.
Waaraan is hij uiteindelijk doodgegaan?
Hij leed al jaren aan kanker, keelkanker om precies te zijn. Dat besef heeft de muziek van zijn laatste jaren ook flink gekleurd. Misschien niet zijn werk voor films, al had het bijna angstwekkende tempo waarin hij werkte daar wel wat mee te maken. De sleutel ligt misschien in zijn prachtige album Async, uit 2017. Daarop hoor je schrijver Paul Bowles oreren (uit zijn eigen roman The Sheltering Sky, trouwens, ook verfilmd en wie denk je dat de muziek maakte?) over het volgende: omdat de mens niet weet dat hij doodgaat, denk je dat het leven een onuitputtelijke bron is. Maar alles gebeurt maar een aantal keren. Een beperkt aantal keren ook nog. Vrij vertaald.
En nogal een besef, als je weet dat je dagen geteld zijn.
In dat teken moet je ook 12 zien, zijn laatste en dan bedoel ik ook zijn allerlaatste album. Desolate pianoklanken, uitstervend tot in de eeuwigheid, soms lichtelijk verlengd met elektronische middelen. Die stukken hebben als titel steeds de datum meegekregen waarop Sakamoto zich naar de piano heeft kunnen slepen, voor de compositie in kwestie. Inderdaad, de dagen tellen.
Ik ben er stil van.
Dat wordt af en toe ook wel eens tijd. Over die piano gesproken, ik weet niet of het dezelfde is, maar hij heeft ooit eens zo’n instrument gered uit de overstromingen bij Fukushima, resultaat van de kernramp aldaar. Dat ding heeft hij in ieder geval een keer gebruikt bij een kunstproject.
Een bijzondere man, ik hoor het al. Heb je nog iets om ons een beetje op te vrolijken, zo tegen het weekend aan?
Verder ga ik Tweede Paasdag es kijken op Aaipop, het grote Friestalige popfestival. Daar zie ik onder andere Tiidmasine, Friese geschiedenis in dito liedjes, en een heel legertje Friese rappers, onder wie onze eigen columnist Pieter Zijlstra, die er hier in meer over vertelt.
Sample Text rapt yn it Frysk. ,, Ik fyn it moai om op in kalme manier in ambassadeur te wêzen foar it Frysk.”
Foto: Hoge Noorden/Jaap Schaaf
