Kapitein August (70) liet zijn 'narrenschip’ stranden: ’Wie is hier nou eigenlijk gek?’

De 'Azart' heette oorspronkelijk de 'Scheveningen 4' (SCH4) en werd begin vorige eeuw gebouwd als zogeheten vleetlogger, een schip voor de haringvangst. De culturele stichting Azart kocht het schip in 1989, nadat het in de jaren 70 dienst deed als 'dagjesvisser' in IJmuiden en op een werfje in Groningen belandde. Het 180 ton wegende vaartuig kreeg dezelfde naam als de stichting. August Dirks werd kapitein, hoewel hij geen enkele ervaring had met varen.

,,Ik ben een kind van de jaren 60’’, zegt Dirks (70). ,,Ik was een puber tijdens de Cubacrisis. Ik had een gevoel van ’het heeft toch geen zin’. Waarom studeren, een carrière bouwen, een huis kopen en een familie stichten? Dan zit je minstens twintig jaar vast en dat sprak me totaal niet aan. Dus toen besloot ik varen maar eens te proberen. Ik heb nergens verstand van, ik wist alleen hoe ik dat schip moest starten. Het is natuurlijk wel een schip van 30 meter lang. Ik ben eerst maar eens rondjes gaan varen in de haven. Vijf jaar later heb ik mijn vaarbewijs gehaald. Dat was toen ook niet meer dan een multiple choice examen.’’

Het ’Ship of Fools’ was geïnspireerd op het schilderij Het Narrenschip van Jeroen Bosch. August Dirks, wiens familie wortels in Hindeloopen heeft, verzamelde een wisselende groep mensen om zich heen om het schip te kunnen laten varen en tegelijkertijd de wereld kennis te laten maken met het theater van Azart. Hij wilde de routes varen die ook de VOC had afgelegd, maar dan ’niet om te stelen en te kelen, maar om te spelen en te delen’.

In de documentaire, die deels is samengesteld uit historische beelden en deels uit beelden die speciaal voor de film werden gemaakt, blijkt dat die vaartochten niet zonder slag of stoot verliepen. Een paar keer kwam de Azart zelfs aan de ketting te liggen, onder meer nadat er nabij Alkmaar een dikke stroomkabel van de NUON kapot werd gevaren en de kapitein niet verzekerd bleek.

Het komt allemaal langs in de film Azart - Come make art, die in de filmhuizen is te zien. De documentaire is gemaakt door Annike Kaljouw en Masha Novikova. Novikova woonde een tijd lang aan boord en verzamelde ook het historische beeldmateriaal. Bij veel van de vertoningen zijn Kaljouw en de voormalige kapitein aanwezig om vragen van bezoekers te beantwoorden.

Dirks zelf is al lange tijd ziek en is daarom soms alleen via een beeldverbinding aanwezig. ,,Ik ben verbaasd over het enthousiasme van het publiek. Dat iets dat ik gedaan heb de mensen zo raakt. En ze zien dingen die tegenwoordig niet meer kunnen. Door de geopolitiek en de bureaucratie. Wij hadden geen adres, dus we hadden ook geen rekeningen, geen lasten, geen bankverkeer, geen budget en geen salaris.’’

Dat beeld wordt bevestigd door filmmaakster Kaljouw. Zij begon de Azart met haar camera te volgen in 2017, toen het schip in Kaap-Verdië aankwam en er meteen contact werd gelegd met de bevolking daar. De beelden laten zien dat August dat zonder enige voorbehoud aanpakt en ook zijn uiterste best doet de mensen in hun eigen taal (Portugees) aan te spreken. Zijn open en ontwapenende houding maakt dat hij mensen meteen voor zijn ideeën wint. ,,Tolerant zijn is zijn manier geweest om het zo lang te kunnen volhouden’’, zegt de documentairemaakster. ,,Hij neemt problemen lichtvoetig op.’’

Een kantelmoment in het verhaal is wanneer kapitein August midden in de coronapandemie te horen krijgt dat hij uitgezaaide longkanker heeft. De arts vertelt hem, waar de camera bij aanwezig is, dat hij waarschijnlijk nog maar een paar maanden te leven heeft. Dat liep, mede door immuuntherapie, anders, maar het zorgde er wel voor dat de grote roerganger besloot dat er een einde moest komen aan de reizen van de Azart. Het plan was om het theaterschip in Ecuador op het strand te zetten, zodat het daar onderdeel kon worden van cultureel centrum ’Buque Azart’.

Zoals in de documentaire is te zien, verliep ook deze laatste reis niet zonder problemen. ,,Het was al een heel karwei om de burgemeester daar zo ver te krijgen om het schip op het strand te accepteren’’, vertelt August.

,,En toen moesten we ook een ingenieursbedrijf zo ver zien te krijgen om het sleepwerk te doen. Het bleef op een bepaald moment steken in de vloedlijn. Dat vond ik zelf eigenlijk wel mooi, met het water dat er omheen spoelde. Nu staat het schip 200 meter verder braaf in het zand. Maar iedereen is er nu wel blij mee. Het heeft een grote sociale en toeristische functie gekregen. Kunstenaars uit andere landen kunnen er verblijven en mijn kajuit is een soort museum geworden.’’

August woont inmiddels in een flat in de Zaanstreek, die hij beleeft als ’een Italiaanse begraafplaats, waar je zo in een muur geschoven wordt’. ,,Ik mis de wind en de zee. Maar het is mooi geweest, allemaal. Het is al een cadeau dat ik er nog ben.’’

Annike Kaljouw heeft tijdens het filmen grote bewondering gekregen voor de kapitein. ,,Hij kan zich als nar gedragen en die spiegelt waar je als mens mee bezig bent. August keert de dingen om. Iemand stelde hem laatst de vraag waarom hij zich zo ’vermomt’, met zijn vrolijke kleding. Maar wie vermomt zich nou, zegt August dan. ’Júllie zien er allemaal hetzelfde uit!’. Hij stelt dat je jezelf met een huis en een hypotheek laat opsluiten. Dat roept de vraag op: Wie is hier nou gek? We merken het ook tijdens de vertoningen van de documentaire. Mensen huilen soms, omdat er een tijd wordt getoond die voorbij is. Maar mensen laten zich vaak ook inspireren. Het is nooit te laat om je dromen na te jagen.’’