Joren Molter op de set van 'Nuclear Boy'. Foto: Michiel Kingsma
Tijdens zijn chemotherapie werkte regisseur Joren Molter (32) aan zijn nieuwe film ‘Nuclear Boy’. Over eenzaamheid, opgroeien in Oost-Groningen en frustratie over cultuurbeleid: „Elke filmmaker in Nederland leeft eigenlijk in armoede.”
Toen Joren Molter in het ziekenhuis lag, een infuus in zijn arm geprikt en zijn lichaam verzwakt door chemotherapie, werkte hij aan het script van Nuclear Boy. Hij heeft er een foto van. „Ik vond het wel ironisch, eigenlijk.”
Die ironie zit in het onderwerp van de film. Nuclear Boy gaat over de 17-jarige scheikundefanaat Aike (Guus Blanken) die in zijn drang om gezien te worden een kernreactor probeert te bouwen in de schuur van zijn moeder (Jelka van Houten), met alle radioactieve en catastrofale gevolgen van dien. „In dat ziekenhuis voelde ik mezelf ook een nuclear boy. Ik was zelf een beetje radioactief.”
Het idee voor de film ontstond vóór zijn ziekte. Scenarist Britt Snel kwam met het concept. „Toen ik het indiende, werd bij mij de kanker ontdekt. Terwijl ik het script aan het ontwikkelen was, lag ik in het ziekenhuis aan de chemo. Ik heb eigenlijk de hele film gemaakt terwijl ik nog vol in mijn PTSS zat. Want na de kanker krijg je natuurlijk de mentale klap.”
Welkome afleiding
Sinds een paar maanden is hij weer helemaal on top of the game. Het creatieve proces was voor Molter een welkome afleiding. „Film maken is het meest stressvolle wat er is. Maar voor mij was dat het meest rustgevende, constante ding in mijn leven.”
De film is gedraaid als Telefilm voor de EO, dus primair voor het televisiescherm. „Maar ik heb het gezien als een nieuwe lange speelfilm. Ik ga niet, enkel omdat het voor tv is bedoeld, heel andere keuzes maken.”
Wel maakte hij naast de televisiefilm – in de verplichte beeldverhouding 16:9 – een bioscoopversie in een ander beeldformaat. „Nuclear Boy gaat over eenzaamheid en isolement. Daarom wilde ik de film in een krapper kader draaien, zodat ik mijn personage nog meer isoleer van de buitenwereld, hem letterlijk meer in het nauw vang.”
'Nuclear Boy' gaat over de 17-jarige scheikundefanaat Aike (Guus Blanken) die in zijn drang om gezien te worden een kernreactor probeert te bouwen in de schuur van zijn moeder (Jelka van Houten). Foto: Still uit de film
Hoewel Nuclear Boy losjes is geïnspireerd op de Amerikaanse tiener David Hahn, die in de jaren 90 een nucleaire kweekreactor bouwde in zijn achtertuin, ligt de kern elders. „Eigenlijk is de film meer gebaseerd op mijn eigen jeugd dan op die nieuwsartikelen”, zegt Molter.
Eigenzinnige jongen
Hij groeide op in het veenkoloniale lintdorp Borgercompagnie. „Ik was een eigenzinnige jongen. Ik was veel bezig met Lord of the Rings-poppetjes schilderen, hield van verkleden, speelde met een lightsaber (een fictief wapen uit de filmserie Star Wars, red.) in de tuin. Ik was veel bezig met theater en film.”
Hij voelde zich, kortom, anders dan zijn omgeving. Zijn moeder stuurde hem naar scouting, in de hoop dat hij socialer zou worden. „Voor een introverte jongen was dat in het begin heel heftig. Ik werd eigenlijk nog meer benadrukt in hoe anders ik was. Die scènes met de scouting zijn gewoon één op één wat ik heb meegemaakt.”
Molters films balanceren vaker tussen ongemak en herkenning, zonder de emotie voor de kijker vast te timmeren. „Ik hou heel erg van humor waarbij je niet zo goed weet of je nou moet lachen of huilen”, zegt hij. „Het is pijnlijk, maar ook een beetje grappig.”
Die toon vraagt tijd en concentratie, zowel van de maker als van de kijker. Molter noemt zichzelf ‘een regisseur van de oude stempel’: hij weigert zijn films aan te passen aan veronderstelde kijkgewoonten.
„Ik laat me niet leiden door de angst dat mensen afhaken. Ik vertel graag veel in één shot, op zoek naar waarachtigheid en simplisme. Van het begin tot het eind moeten de scènes dus goed zijn. Ik kan het middengedeelte er niet uit knippen.”
Eén dag per week
Daarom repeteerde hij maandenlang intensief met hoofdrolspeler Guus Blanken, voor wie Nuclear Boy de eerste filmrol is. „Van zijn school kreeg ik één dag per week om met hem te repeteren. Van december tot en met juni, elke week een volle dag.”
Het repetitieproces was zo uitgebreid dat er vooraf al een volledige montage bestond van repetitieopnamen. Zo kon hij het tempo en de emotionele boog testen. „Dat kost gewoon heel veel tijd en energie.”
Guus Blanken debuteert in 'Nuclear Boy'. Foto: Still uit de film
Die toewijding staat in schril contrast met de financiële realiteit. Molter draaide Nuclear Boy voor ongeveer 8,7 ton. „Dat kan eigenlijk helemaal niet. Dus werkte iedereen voor minder dan het gebruikelijke tarief.”
De regisseur had van Nuclear Boy een uitgesproken Groningse film willen maken. Het scenario was deels in het Gronings geschreven, de casting al gestart in de provincie. Maar om in Groningen te kunnen draaien was volgens de makers extra geld nodig, vooral voor praktische meerkosten zoals reizen, overnachtingen en locaties.
„We hadden berekend dat dat ongeveer 60.000 euro extra zou kosten”, zegt Molter. Dat bedrag werd aangevraagd bij de Kunstraad en de provincie, maar beide aanvragen werden afgewezen. „Voor een paar procent van de totale investering hadden ze een puur Groningse film gehad op de landelijke televisie.”
Gemaakt bovendien door een filmmaker die voor zijn vorige werk, Zomervacht, een Gouden Kalf kreeg.
Geworteld in zijn afkomst
De afwijzing frustreert hem, juist omdat zijn films zo sterk geworteld zijn in zijn afkomst. „Ik ben en voel me gewoon Groninger”, zegt hij. „Ik woon in Amsterdam omdat hier de productiehuizen zitten, maar ik vertel Groningse verhalen. Het trage, dorpse ritme in mijn werk komt daar vandaan.”
Door het gebrek aan regionale steun moest het scenario worden herschreven en verplaatste de productie zich noodgedwongen naar de Randstad. De film werd uiteindelijk opgenomen op uiteenlopende plekken in het land, van Hilversum tot kleine dorpen elders.
„Ik denk echt dat Nuclear Boy er anders uit had gezien als we in Groningen hadden kunnen draaien”, zegt Molter. „Je gaat met je hele crew in zo’n omgeving wonen en werken. Dat doet iets met een film.”
Filmregisseur Joren Molter. Foto: Michel Rosendaal
Guus Blanken en Jelka van Houten hadden dan nog steeds de hoofdrollen gespeeld, zegt hij. „Met de rollende r van Guus tegenover dat rauwe Gronings – dat had heel goed kunnen werken. En het had allerlei praktische gevolgen gehad. Alle figuranten waren Gronings geweest. De hele scoutingploeg, de hele cast. Er hadden zo honderd, honderdvijftig Groningers mee kunnen werken.”
Fictieproductie onder druk
Molter wijst op de bredere context waarin films als Nuclear Boy tot stand komen. „Het kabinet van PVV, BBB, NSC en VVD wilde 150 miljoen euro per jaar bezuinigen op de NPO. Hierdoor is de fictie- en docutak van de EO helemaal wegbezuinigd. Als Nuclear Boy een jaar later was ontwikkeld, was het feest niet doorgegaan. Terwijl elke filmmaker in Nederland eigenlijk al in armoede leeft.”
Toch blijft hij werken, schrijven, ontwikkelen. Zolang er een persoonlijke urgentie is om verhalen te vertellen. In Nuclear Boy komt veel samen: zijn jeugd, zijn ziekte, zijn blik op de wereld. „Uiteindelijk kijk je toch een beetje door mijn hoofd.”
Die blik is afstandelijk en tegelijk betrokken, licht absurdistisch. „We worden in ons eentje geboren, we gaan in ons eentje dood en daartussen doen we maar ons best om ergens bij te horen, iets te maken van ons leven.”
Hij laat een korte stilte vallen. „Maar wat zijn we nou eigenlijk allemaal aan het doen? Eigenlijk zijn we gewoon een hoop mieren die maar wat aanmodderen.”
Vertoningen
Nuclear Boy is te zien op NPO Start en wordt zaterdag 21 februari om 22.00 uur uitgezonden op NPO3. De film draait dinsdag 17 februari (19.30 uur) in vanBeresteyn, Veendam en woensdag 18 februari (19.20 uur) in Forum Groningen.
