Ella (14) uit Haren raakt geobsedeerd door 30 meter lange rol stof in de bieb. ‘Ben deze week elke dag teruggekomen’

Deze middag is scholier Ella Dijkema uit Haren zowat de enige die aan het project werkt in de Forum-bibliotheek in haar dorp. Een dag eerder was het een stuk drukker, maar deze middag is het bij vlagen hoosweer en is er veel minder aanloop. Het deert Ella niet; ze werkt rustig door aan haar bijdrage aan het grote geheel. „Ik maak een lampje met wolkjes daarin. Die staan voor mijn drukke gedachten, mijn volle hoofd. Ik heb nogal veel energie soms. Verder maak ik een raket met daarin allemaal interesses van mij, zoals animatieseries.”

Maandagmiddag stuitte ze per toeval op het project En Vele Anderen van de sociaal-artistieke Groningse organisatie Wandelende Duinen. „Ik was eigenlijk mijn laatste uur aan het spijbelen en het zou verdacht zijn als ik een uur eerder thuiskwam, dus ik dacht: ik ga nog even langs de bieb voor een naaiboek. Ik vind het heel fijn om te naaien en met mijn handen te werken, dat haalt me uit mijn hoofd. Ik vond dit zo fijn dat ik deze week elke dag ben teruggekomen.”

Het idee is als volgt, vertelt artistiek leider Eva Koopmans (32) uit Groningen: „We reizen met een rol van 30 meter ongebleekt katoen door de provincie Groningen. We nodigen mensen uit om hun verhaal of herinnering achter te laten, verteld met stof. Op een laagdrempelige manier, het gaat niet om de juiste technieken maar om samen bezig zijn. Zo kijken we hoe werken met stof – het naaien met de hand, vertragen dus – kan helpen mensen te verbinden.”

Het idee voor het project kwam van haar oma. „Die was altijd bezig met quiltgroepen. Toen dacht ik: in een tijd dat vrouwen hun verhalen nog niet op schrift konden zetten, gebeurde dat al pratend en naaiend in zulke bijeenkomsten. Dat gaat dieper dan woorden. Woorden kunnen in deze tijd juist ook heel polariserend werken: het gaat al gauw over of we iets goed of fout vinden. Maar een eigen verhaal of ervaring moet niet over goed of fout gaan, want het is gewoon iemands verhaal. Wanneer je het verbeeldt, bijvoorbeeld met textiel, ga je voorbij aan dat oordeel.”

Uiteindelijk wordt de stof volledig uitgerold tentoongesteld op festival Let’s Gro in Forum Groningen, begin november. „Het wordt een installatie, waarbij je van elke locatie sowieso één verhaal kunt beluisteren. We nemen namelijk ook de verhalen van sommige mensen op met een bandrecorder. En we gaan met het eindresultaat terug naar de verschillende locaties, zodat de mensen daar ook kunnen zien hoe hun bijdragen uiteindelijk in het geheel van verhalen passen”, zegt Koopmans.

Het project strijkt telkens een week op een locatie neer. Het is al in de Groninger Oosterparkwijk, Ten Boer, Zeerijp en Haren geweest en er is al zo’n 17 meter verhaal op de stof geborduurd, vertelt Koopmans. „We hebben hem in Zeerijp in de gymzaal helemaal uitgerold. Dat is wel echt mooi, dan zie je een soort plattegrond van Groningen tevoorschijn komen. Het pakt nog mooier uit dan ik van tevoren had gedacht. Je kunt je project wel En Vele Anderen noemen, maar je weet van tevoren niet hoeveel anderen eraan bijdragen.”

De artistiek leider merkt dat mensen soms een drempel over moeten, maar dat er mooie dingen uitkomen als ze dat eenmaal hebben gedaan. Soms komen mensen de hele week terug en een enkele keer zelfs op meerdere locaties. „Mensen denken vaak dat het niet zo bijzonder is wat zij hebben meegemaakt. Als mens kun je je klein voelen, en denken dat wat jij doet of voelt er weinig toe doet, zeker in tijden van crisis. Ik geloof dat we als samenleving wel wat meer waarde mogen hechten aan iemands leven. Ik gun het iedereen om wat opener in het leven te staan.”

Op elke locatie duiken weer andere verhalen op. „Kijk, deze kat”, wijst Tara Mokhtari (34) uit Groningen als voorbeeld aan. Als begeleidster – om mensen te helpen naaien en hun verhalen vast te leggen – is ze er al op meerdere locaties bij geweest, waaronder in Zeerijp, waar de verhalen vaak over de aardbevingsproblematiek gingen. „Een oudere vrouw uit het dorp heeft de poes erop geborduurd. Ze vertelde dat ze eenzaam was en graag een kat wilde, maar ze moest wachten op een wisselwoning. Uiteindelijk heeft ze het dier toch maar in huis gehaald. Want ja, ook terwijl je wacht gaat het leven verder.”

Ook een in tweeën gescheurd huis heeft een plek op het doek gekregen. „Die verhalen over de aardbevingen hebben me ontroerd”, vertelt Mokhtari, die opgroeide in Iran en drie jaar geleden naar Nederland kwam voor een studie aan het Frank Mohr Institute in Groningen. Ze had vooraf lage verwachtingen van het project. „Ik vroeg me af of mensen er werkelijk naartoe zouden komen. Ik dacht dat mensen in Nederland individualistisch en afstandelijk waren. Maar het heeft me enorm verrast hoe open mensen hier zijn: ze delen best vaak heel diepe, emotionele verhalen met mensen die ze helemaal niet kennen. Ik denk dat het ook de kunst is die maakt dat ze dat durven.”

Dat ziet ook begeleider Dagmar Stap (31) uit Groningen. „In de Oosterparkwijk merkte je dat sommigen weinig vertrouwen meer hebben in hulpverleners en therapeuten. Als je er dan bent met de insteek: ‘we gaan gewoon wat maken’, komen hun verhalen ineens los. Kunst verlaagt de drempel.”

Mokhtari is ervan overtuigd dat het project voorziet in een diepere behoefte. „Bij ons in Iran hebben we een cultuur waarin we veel samen doen. Dat hebben we ook nodig om te overleven. Hier in Nederland hoeft dat niet, want je hebt geen verbinding met andere mensen nodig om te overleven. Daardoor voel je niet dat je als mens het toch echt nodig hebt om samen te zijn.”

Ella kijkt even op van haar naaiwerk en knikt driftig. „Ja, je hebt iemand nodig om mee te delen.”