Wat is je favoriete natuurgebied? Deze RUG-onderzoeker wil dat heel graag weten. ‘Mensen verlangen naar een eenvoudig bestaan’

Je kunt het de ‘zachte’ kant van de ecologie noemen. Frans Sijtsma van de Rijksuniversiteit Groningen wil weten welke natuurgebieden mensen beminnen. Waarom nu juist díé? Wat maakt zo’n gebied mooi? Die informatie is – zo vindt de onderzoeker – minstens zo interessant als precies weten welk bloemetje waar bloeit en welke functie het heeft in het ecosysteem.

Nauwelijks begonnen aan een interview, draait universitair hoofddocent Sijtsma de rollen om. De verslaggever moet op de praatstoel. Nou, goed dan.

Sijtsma wil weten welke ‘natuurgerelateerde plek’ binnen 2 kilometer van mijn woning, ‘aantrekkelijk, waardevol of belangrijk’ is voor mij. „En ook welke plek binnen 20 kilometer, en nationaal en wereldwijd?”

Favoriet binnen 2 kilometer van mijn huis: het Reitdiepdal. Op 20 kilometer: nationaal park De Drentsche Aa. Landelijk: de Noordsvaarder op Terschelling. En wereldwijd: ik ben gek op de nationale parken in Schotland.

„Waarom?”, wil Sijtsma weten.

Tja, leg dat maar eens uit ... De gebieden zijn lieflijk of juist lekker ruig. Ze zijn avontuurlijk of kennen grandioze uitzichten. Je kunt er bijzondere planten vinden zoals de parnassia op Terschelling of leuke dieren zoals de otter die ik ooit bij Schipborg zag. Je kunt er je voeten stuklopen zonder het door te hebben.

De antwoorden stemmen Sijtsma vrolijk. „De liefde waarmee jij over zulke plekken praat, dáár hebben we het in beleid dus veel te weinig over.”

En laat het nou Sijtsma’s levensdoel zijn om daarin verandering te brengen. Volgens hem gaan natuurdiscussies nu nog te vaak over dat ene obscure uitstervende kevertje of het ingewikkelde stikstofprobleem. Veel minder gaat het over de ‘zachte kant’ van de beleving: welke natuur waarderen we en welke betekenis geven we eraan?

Terwijl die informatie juist mooie kansen biedt om meer draagvlak voor keuzes te krijgen. Organisaties kunnen een gebied democratisch met meer betrokkenheid besturen en inrichten. Als je weet wie van een gebied houdt, kun je die personen laten meedenken over beslissingen die moeten gebeuren. Je kunt ze zelfs vragen om een financiële bijdrage.

Universitair hoofddocent Sijtsma heeft zijn carrière aan de Rijksuniversiteit aan deze vorm van citizen science gewijd. Sinds deze maand doet hij dat dankzij een speciale ‘Unesco-leerstoel’. Dat is best bijzonder: het is de eerste Unesco-leerstoel op de RUG (zie kader onderaan).

Er zijn al 15.000 mensen uit 7 landen die hun favoriete natuur hebben doorgegeven aan Sijtsma en zijn onderzoeksteam. Het gaat om subjectieve ervaringen. Je mag zowel een oerwoud als een stadspark invullen. Het doel is om uiteindelijk 125.000 mensen te bevragen uit 50 verschillende landen.

Op de website ‘Greenmapper’ worden die antwoorden gebundeld. Als ik mijn antwoorden aan Sijtsma in Greenmapper zet, word ik automatisch een ‘Greenmapper Friend’. Dat is anoniem, maar ik ben wel gelijk onderdeel van twee Waddenzee-gemeenschappen. Waarschijnlijk vanwege mijn voorliefde voor de Noordsvaarder op Terschelling.

Maar even wat concreter: wat kun je nou met zulke informatie?

„Heel veel”, zegt Sijtsma. Zo werkt de onderzoeker nauw samen met het Planbureau voor de Leefomgeving om te zorgen dat de gegevens ook benut worden voor beter natuurbeleid.

„En er zijn nog meer kansen die deze informatie biedt”, vervolgt de RUG-wetenschapper. Zijn onderzoek is een feest van de democratie, wat hem betreft. „Je komt erachter welke mensen van een gebied houden. Die zou je willen betrekken in de keuzes die je ergens maakt. We hebben bijvoorbeeld uitgerekend dat er 14 miljoen fans van de Wadden zijn in Nederland, Duitsland en Denemarken. Daarvan kun je gebruikmaken.”

Natuurorganisaties, boerennetwerken of overheden kunnen liefhebbers via de website stellingen voorleggen. Een voorbeeldje: ‘Accepteren we natuurverslechtering, zodat we wel met de auto naar Ameland gaan? Of gaan we minder baggeren, en met kleinere boten zonder auto naar het eiland?’

Een stelling die op Texel daadwerkelijk is uitgeprobeerd en de gemoederen flink bezighield: ‘Moeten honden op het eiland altijd aan de lijn of niet?’

Natuurorganisaties en overheden kunnen nu ook proberen om geld los te peuteren bij Greenmapper natuurfans. Aan de friends wordt na aanmelding gevraagd hoeveel geld die persoon jaarlijks overheeft voor de favoriete gebieden. Beheerders kunnen dan voor hun centen aankloppen dan bij de grootste fans van het gebied. De geldbedragen die je op Greenmapper invult zijn nu nog theoretisch, zegt Sijtsma. Hij verwacht dat daarvan in de toekomst wel gebruikgemaakt zal worden. „Zo kunnen beheerorganisaties rendement halen uit de liefde voor een gebied.”

Het verhaal begon zo lieflijk. Maar nu hebben we het ineens over ‘rendement halen uit natuurliefde’?

Sijtsma schiet in de lach. Wat hem betreft blijft het doel van het onderzoek vooral om in kaart te brengen hoe iedereen natuur beleeft. „Dat gaat om een ‘kwetsbaar, zacht’ gevoel. Zoiets sneeuwt snel onder in de harde realiteit van economische productiviteit en de no-nonsense aanpak van maatschappelijke problemen.”

Dat ‘zachte’ is belangrijker dan we vaak doorhebben, vindt Sijtsma. „In de antwoorden die mensen ons geven kun je ook zien dat mensen verlangen naar een eenvoudig bestaan in verbinding met anderen en natuur.”

Het doet Sijtsma denken aan de camping. „Dat vinden we heerlijk. Simpel leven, naast elkaar in tentjes, waar de vogels fluiten. Je hebt opeens tijd voor een praatje met de buren. Op die manier leven willen we allemaal meer, maar er is tegelijk weinig aandacht voor in ons land. Vergeet niet: we zijn een van de meest productieve landen van de wereld.”