Drentse Nobelprijswinnaar steelt de show tijdens presentatie van indrukwekkende ‘snakalmanak’ ‘Geluid van het Noorden’

„Jongens waren we, maar aardige jongen. Al zeg ik ’t zelf. We zijn nu veel wijzer, stakkerig wijs zijn we, behalve Bavink, die mal geworden is.” Het zijn deze woorden uit Nescio’s klassieker Titaantjes waarmee René Paas zijn speech opent. Want ja, titanenwerk vindt hij de arbeid die de initiatiefnemers Peter Duinkerken, Bauke van der Laaken en de broers Thijs en Wijnand Helfrich hebben verricht.

Voor Paas kan de dag sowieso niet stuk. Hij is precies tien jaar commissaris van de Koning in de provincie Groningen. „Ik heb een topavond!” Aan een volle zaal legt hij soepel uit waarom hij zo in zijn nopjes is met wat hij liefkozend al de snakalmanak XXL noemt. Hij deed zelf ooit op kleine schaal een jammerlijke poging tot zoiets om zo in de rest van het land op te kunnen scheppen over alle mooie projecten in zijn geliefde Groningen. Een provincie die volgens hem immers bij velen de associatie ellende oproept en als dossier of kwestie wordt gezien.  

Terwijl er zoveel kansen liggen. En er zoveel is om trots op te zijn. Dat vindt het viertal dus ook. Dat het resultaat nu 100 euro kost en 532 pagina’s en meer dan 600 foto’s en illustraties bevat, geeft wel aan dat het wat uit de hand is gelopen. Gelukkig haakte Uitgeverij Louise uit Grou niet af, al waren daar soms geruststellende bezoekjes voor nodig, bekent historicus Thijs Helfrich terloops aan de zaal die net door het jubilerende Koninklijk Natuurkundig Genootschap (sinds 1801) is verlaten en ter beschikking is gesteld.

Dat vervolgens de stem van Jan Douwe Kroeske twaalf minuten klinkt, is terug te voeren tot de jaren tachtig toen de broers Helfrich met hun band Weekend At Waikiki furore maakten, Duinkerken deed het met I Spy. Kroeske sprak de tekst in die de beelden begeleidt waarmee het publiek op een onderhoudende manier door de inhoud van het boek wordt geleid.  

Veertien ‘vindingen die de wereld veranderden’ staan erin en die worden op drie muren geprojecteerd in de zaal. En zo zien we onder meer twee Groningse natuurkundigen die ooit de prestigieuze Nobelprijs wonnen: Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926) die supergeleiding flink vooruithielp en Frits Zernike (1888-1966) die de fasecontrastmicroscoop ontwikkelde. 

En wat te denken van Eise Eisinga die in Franeker in 1781 een planetarium realiseerde dat nog steeds werkt. Of Hessel de Vries uit Annen die pionierde op het gebied van C14-datering. Inderdaad, alleen maar mannen, al komen vrouwen zeker wel aan bod in het boek, maar eigenlijk moet er nog een vervolg komen waarin vrouwen de hoofdrol spelen. 

Met dank aan de wekelijkse repetitieavonden in Bauke van der Laakens Studio Spitsbergen in Zuidbroek is het geluid van iedere vinding ook gevangen in tekst en muziek. Zo wordt Johan van Veen, de geestelijke vader van het Deltaplan, geëerd met het lied Meester van de Zee. Mooi om te zien hoe Duinkerken, in het dagelijks leven rechter, geestdriftig klanken ontlokt aan zijn toetsen, terwijl Thijs en Wijnand Helfrich de teksten zingen. Hits zullen het niet worden, dijenkletsers of meezingers zijn het niet, maar de mannen hebben er plezier in enkele odes te vertolken. 

Dat Wijnand als hoogleraar ook verbonden is aan de Rijksuniversiteit Groningen – hij doet onderzoek naar immunotherapie bij kanker – blijkt handig. Daar is de geboren Drent Ben Feringa (1951) nooit ver weg. De gevierde chemicus heeft de uitnodiging een praatje te houden met liefde aangenomen en pakt zijn moment. Zijn minicollege over de ‘joy of discovery’ groeit uit tot het hoogtepunt van de twee uur durende, vermakelijke zit. Zijn bevlogenheid voor nanotechnologie is aanstekelijk. Wetenschap is een tuin, horen we hem zeggen, en daarin mag je verdwalen. Vragen stellen, daar gaat het om. De schoonheid van verwondering. 

Eigenlijk is hij op zoek naar het ontstaan van het leven als hij bezig is met zijn onderzoek naar moleculaire motortjes. Hij voorziet in de nabije toekomst slimme geneesmiddelen, zelfreparatie van het lichaam en ramen die nooit meer hoeven te worden gewassen. En Feringa waarschuwt om moleculair vooral niet in evenwicht te komen: „Want dan ben je dood.”