Kleurrijk festival MENA Is Here is een blijvertje

Het is middernacht geweest en in cultuurcentrum De Oosterpoort loopt het dansfeest Tablatronics aan het begin van de zaterdag nog lang niet ten einde. Na het optreden van de Syrische producer Samer Saem Eldahr, beter bekend als Hello Psychaleppo, gaan in de binnenzaal honderden jongeren lekker op het opzwepende geluid dat het Frans-Algerijnse trio Acid Arab voorschotelt. Transculturele elektronica, techno maar dan met een flinke dosis invloeden uit de Arabische wereld.

Jantien Kurpershoek kijkt tevreden toe. Hoewel ze theaterprogrammeur voor SPOT is, komen de boekingen voor Tablatronics uit haar koker. En ze weet het, wereldwijd is deze muzikale kruisbestuiving al jaren populair in hippe clubs en op festivals. Dat de liefhebbers de weg naar De Oosterpoort hebben gevonden, waar dergelijke dansfeesten eigenlijk nooit plaatsvinden, is op zich al verheugend. Dat het publiek mooi gemêleerd is en ook nog eens op tijd is gekomen - dansfeesten komen normaliter later op gang - is fijn.

Het is wel even overschakelen na een rustig begin van de avond in de kleine zaal met een optreden van de nieuwe groep Spirits. ,,Mijn favoriete zaal”, laat contrabassist Tony Overwater even weten terwijl hij alle eer geeft aan de vrouwen aan zijn zijde: de Turkse Emine Bostanci en de Iraanse Yasamin Shahhosseini. Met hun snaarinstrumenten – respectievelijk kemenche (knieviool) en ud (Arabische luit) – zetten ze een prachtig verstilde sfeer weer met eigen composities.

Na de pauze laat de Marokkaanse Asmâa Hamzaoui met haar groep Bnat Timbouktou horen hoe hypnotiserend en trance opwekkend de muziekstijl gnawa kan klinken. Ze geldt als de eerste vrouw die de op een sintir ofwel guembri, een instrument met drie snaren, gespeelde woestijnblues vertolkt. Met drie stijlvol geklede vrouwen die metalen castagnetten (qraqebs) bespelen aan haar zijde is het pure girl power waarmee ze dapper rolpatronen doorbreekt. De in muziek en teksten gestolde strijd voor vrijheid, respect en emancipatie leidt in de zaal tot luid applaus.

Even verderop in de stad wordt in Theater de Machinefabriek, na samen te hebben gegeten, ook gedanst: de dabke. Het is een belangrijke dans in het Midden-Oosten waarbij de dansers elkaar de hand geven en een kring vormen. Op initiatief van De Wijk De Wereld wordt een workshop gegeven, maar uitgebreid lessen is niet nodig, iedereen kan het zo wordt beloofd.

Dat het een succes is, heeft vermoedelijk alles te maken met de gastvrije vlag waaronder het mede gebeurt, namelijk die van Bab Ad-Daar. Het betekent de deur staat altijd open en is ook de naam van de gemeenschap die de afgelopen jaren is gevormd met meer dan 150 nieuwkomers, mensen die overal vandaan komen en in Groningen zijn neergestreken. Die groep fungeert ook als een perfecte voedingsbodem en een verbindende schakel om de diverse doelgroepen te kunnen bereiken. Onmisbare ambassadeurs die zich trots op hun eigen cultuur overal en nergens hebben laten zien.

De dabke is bedoeld om mensen bij elkaar te brengen en staat zo min of meer symbool voor een van de achterliggende ideeën van het officieel als stadsprogramma geafficheerde MENA (Middle East North Africa) Is Here. Verbroederen en elkaar leren kennen gebeurt echter niet van de ene op de andere dag. En zo’n festival stamp je ook niet uit de grond, zo blijkt wel uit de jarenlange voorbereidingstijd.

Vijf jaar geleden sprak SPOT-directeur Nynke Stellingsma voor het eerst over haar droom iets dergelijks te realiseren. Het was een bezoek aan Alhambra in het Spaanse Granada waar het zaadje werd geplant. ,,Vanuit het perspectief van schoonheid de discussie starten.” Toen ze Guy Weizman van theatercollectief NITE erover vertelde, was er geen weg meer terug. ,,Eindelijk”, zegt Weizman. ,,Want ik ben in mijn werk juist heel vaak bezig met het conflict. Maar ik probeer ook steeds de zachte kant van het verhaal met het publiek te delen. Want daar zit emotie en liefde, maar ook de pijn. En dat is vaak triest.”

Weizman beleeft sowieso een topweek. De Nederlandse Toneeljury riep de door hem geregisseerde voorstellingen The Underground en Yara’s Wedding afgelopen week uit tot twee van de beste theaterproducties van het seizoen. Hij vermoedt dat MENA Is Here alleen in Groningen mogelijk is. ,,Dat heeft te maken met onze samenwerking. Daardoor kan iets ongelooflijks ontstaan. En in Groningen is er eigenwijs en nieuwsgierig publiek dat open naar de wereld kijkt.”

Over dat publiek gesproken, ook Stellingsma zag heel veel nieuw publiek dat ze anders niet ziet. ,,Nagenoeg al onze prognoses zijn overschreden.” Missie geslaagd dus, al zullen tijdens de komende evaluatie ook wel verbeterpunten onder de aandacht worden gebracht. Maar ambitieus was het, zegt ze. ,,Tegen het domme aan”, reageert Weizman.

Anderhalve week MENA Is Here leverde tal van hoogtepunten op. Vanaf de zeer geslaagde openingsavond met het Noord Nederlands Orkest en de Marokkaanse zangeres Dalal Barnoussi tot de films in het Forum en de cabaretvoorstelling van Jawad Es Soufi. En wat te denken van de show van de stoïcijnse Syrische bruiloftszanger Omar Souleyman. ,,Je moet niet onderschatten hoe belangrijk het voor veel mensen is geweest dat ze even op het podium een selfie mochten maken met hun held”, weet Weizman.

Misschien dat de Groningse vijftiger die zijn ooit in Istanboel gekochte saz mee had genomen naar het concert van de wereldsterren Kayhan Kalhor (Iran, kemenche) en Erdal Erzincan (Turkije, saz) nog eens spijt krijgt. Hij wilde wel, maar durfde het instrument, toen hij de kans had, niet te laten signeren. Hij vertelt het met een lach voor hij de nacht in danst.