Kabinet wil Russische schaduwvloot op Noordzee breken met spoedwet en inbeslagname. ’Russen maakten foto’s van sluizen’

Volgens VVD-minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) wordt er in ’een turboproces’ gewerkt aan spoedwetgeving, zegt hij. Met name rondom bevoegdheden om schepen te kunnen inspecteren moet de wet worden aangepast.

„We willen bevoegdheden om te kunnen inspecteren en eventueel ook te kunnen escorteren. We nemen dan eigenlijk een schip over dat niet van ons is. We treden daarmee – in elk geval tijdelijk – in het eigendomsrecht”, zegt de bewindsman. Karremans zegt dat er ’urgentie’ is om de wetgeving zo snel mogelijk naar de Kamer te sturen. „Er zit veel druk op, maar juist vanwege potentiële rechtszaken willen we dat het goed in elkaar zit.”

De Russische schaduwvloot op de Noordzee is ’aanzienlijk’. Zonder in staatsgeheime details te willen ingaan, is er volgens minister Vincent Karremans ’reden om in te grijpen’, zegt hij. „We weten dat de schaduwvloot best aanzienlijk is en de Russische oorlog financiert. Dit gaat niet om één schip, maar is best aanzienlijk.”

Betrokken bewindslieden kondigden eerder al aan in te willen grijpen, omdat tegen de Russische schaduwvloot tot frustratie van betrokkenen nu nauwelijks effectief actie kan worden ondernomen.

Het kabinet wil schepen uit de Russische schaduwvloot die onder valse vlag door de Nederlandse Exclusieve Economische Zone (EEZ) varen daarom harder aanpakken.

Nu is het nog zo dat ons land buiten de territoriale wateren het nakijken heeft, waardoor handel in gesanctioneerde olie via schimmige constructies alsnog plaats kan vinden. Het moet met spoedwetgeving mogelijk worden dit soort schepen systematisch te inspecteren, te escorteren naar een ankerplaats en in het uiterste geval in beslag te nemen.

Het is betrokken bewindslieden niet alleen een doorn in het oog dat Rusland op deze manier kan blijven verdienen aan olie, waardoor de oorlogskas wordt gespekt. Deze schepen verkeren vaak in slechte staat, waardoor ze ook een risico vormen voor de veiligheid en het milieu. „Daarnaast zijn ze vermoedelijk ook betrokken bij spionage door de Russische staat, om vitale infrastructuur zoals data- en elektriciteitskabels op de zeebodem in kaart te brengen”, merkt het ministerie van Karremans eerder al op.

Volgens nauw betrokkenen is de situatie dusdanig dreigend, dat er al concrete gevallen van vermeend spionage zijn gemeld. Zo kwam een loods al eens melden dat er een schip met Russische bemanning met telelenzen sluizen stond te fotograferen.

Een defensiebron, bezig met de veiligheid van de Noordzee, stelde eerder dat het zicht op en onder water moet verbeteren door meer sensoren te plaatsen. Schepen met foute bedoelingen zetten namelijk regelmatig hun radar – de zogeheten AIS – uit, waardoor ze niet via die weg te detecteren zijn. Door het gebrek aan sensoren in de Noordzee is de veiligheid van de wirwar aan kabels en leidingen volgens verschillende specialisten een blinde vlek. Het kabinet probeert daar met spoed beter zicht op te krijgen, omdat de gevolgen enorm zijn als dergelijke kabels en leidingen kapot worden gemaakt.

Binnen de territoriale wateren hebben landen meer bevoegdheden om in te grijpen tegen dit soort schepen, maar in het geval van Nederland passeren ze vaak door de EEZ, waar in principe primair het land waarvan het schip de vlag voert gezag heeft over zo’n schip.

Een schip dat onder valse vlag vaart heeft geen vlaggenstaat, waardoor deze regels niet van toepassing zijn en ingrijpen mogelijk wordt. Daarom werken de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat en Justitie en Veiligheid met spoed aan wetswijzigingen, om ingrijpen bij dit soort vals gevlagde schepen juridisch mogelijk te maken.

Deze spoedwetgeving is gericht op het tegengaan van sanctieontwijking en het versterken van toezicht op scheepvaart in de Nederlandse exclusieve economische zone en zal naar verwachting voor het zomerreces naar de Raad van State worden gestuurd en na het zomerreces aan de Tweede Kamer.

„We hopen dat het snel behandeld wordt”, zegt Karremans, die spreekt van een ’turboproces’ omdat wetgeving normaliter wel jaren kan duren. „Er zit veel druk op, maar juist vanwege potentiële rechtszaken willen we dat het goed in elkaar zit.”