Wat doen miljoenen kilo’s aan strooizout met de planten en beestjes?

Docent bij de opleiding Innovatieve Plantenteelt Miriam Akkerman (52) van Hogeschool van Hall Larenstein Leeuwarden houdt zich onder andere bezig met de ‘robuustheid’ van planten. Hoe weren ze zich tegen ziektes en extreme weersomstandigheden? Dat heeft ook met zouttolerantie te maken.

„Als er veel zout in de grond zit, hebben planten meer moeite met water opnemen”, aldus Akkerman, die in Haren woont. „Al is de grond nat, dan lijkt de plant toch last te hebben van droogte.”

Maar planten en bomen zijn op het moment in ‘winterrust’, dus veel water hebben ze niet nodig. Als het zout in het voorjaar wordt gestrooid, wanneer bomen en planten actief worden, is de kans op schade groter. Maar dat geldt ook als het zout dan nog in de bodem bij de wortels zit, aldus Akkerman.

Het probleem zit hem in de natriumchloride. Daar bestaat het strooizout uit; eigenlijk keukenzout met wat toevoegingen, aldus Akkerman. Klaar voor een lesje?

Als natriumchloride oplost in water, scheidt het water natrium van de chloride, en die twee hebben verschillende effecten op de natuur. Zo gaat het natrium in de bodem de strijd aan met voedingsstoffen als kalium, calcium en magnesium, belangrijke voedingsstoffen voor planten en bodemleven.

„Vooral kleigrond heeft daar last van, die is gevoeliger voor zout.” De structuur van de bodem verdicht ook, waardoor er minder ruimte is voor zuurstof. En dat is natuurlijk ook nodig voor bomen, planten en dieren.

Dan het andere deel van zout: chloride. Planten hebben dat nodig en kunnen dat van nature opnemen. Te veel chloride? Dat is giftig.

Het zijn de paardenkastanje, de esdoorn, de linde en de beuk bij wegen die eronder kunnen lijden. Ook deze bomen die de tuin sieren, zijn bij veelvoudig strooien de klos. Denk aan slechte groei en bruine randen langs bladeren. „Ze hebben best wel een breed wortelstelsel. Dat gaat om meters. Dus heb je die bomen in de tuin? Strooi dan zand.”

Dat is ook beter voor de vogels, die kunnen ook niet goed tegen zout. Dan krijgen ze heel veel dorst en worden ze suf en traag, tot verlamming aan toe, zegt Akkerman. „Het kan zelfs zorgen voor nierklachten, als ze veel van het zoute smeltwater drinken”, zegt Albert-Erik de Winter, ecoloog bij de provincie. Akkerman: „Dooit het weer? Plaats dan een schaaltje schoon water voor de vogels”.

Dieren zoals regenwormen en slakken doe je er ook geen goed mee. „Zout trekt water aan. Denk maar eens aan een slak waar je zout op strooit: die verschrompelt en droogt uit. Als de bodem zout is, kan dit een uitdrogende werking hebben.”

Eén keertje strooien zal de natuur niet kapot maken. Maar jaarlijks meerdere keren strooien, dát kan negatief uitpakken voor de natuur. Gemeentes houden er tegenwoordig wel meer rekening mee. Langs de wegbermen waar veel gestrooid wordt, worden geen zoutgevoelige bomen meer geplant, aldus Akkerman.

Zout is niet altijd een dooddoener. Er zijn ook bomen en planten die juist heel goed gaan op zout. Echte Maggi-slurpers. Denk aan wilgen, de duindoorn en populieren. Maar ook plantjes die normaal in de kustgebieden te vinden zijn, zoals Deens lepelblad, Engels gras, de hertshoornweegbree of zilte rus.

„Dan kan het ineens wit kleuren langs de wegbermen van het Deens lepelblad. Wel grappig, toch? Ze hebben strategieën waardoor het zout niet giftig is. Ze kunnen het opslaan of juist uitscheiden”, zegt Akkerman enthousiast.

Of door al die miljoenen kilo’s zout de wegbermen vol staan met witte Deens lepelblad en roze Engels gras? De Winter: „Dat ligt eraan of de milieuomstandigheden goed zijn en natuurlijk aan hoeveel zaad er in de grond ligt. Maar als je erop let, zie je ze veelvuldig.”