Hoe de koning dit jaar voor Dokkum koos. ‘Soms is het een knipoog’

„Zijn er nog wensen?'’ Het is een vraag die commissaris van de Koning Arno Brok ieder jaar zeker twee keer stelt aan de burgemeesters in Friesland. Kan hij ze ergens mee helpen? Een groot evenement? Een bijzonder bezoek?

Johannes Kramer, burgemeester van de gemeente Noardeast-Fryslân (met Dokkum als hoofdstad), wist tijdens een van die onderonsjes het antwoord wel: wil koning Willem-Alexander niet eens zijn verjaardag vieren in Dokkum?

Toen Kramer in 2020 de eerste kroonbenoemde burgemeester van de fusiegemeente werd, kreeg hij van de gemeenteraad een opdracht mee: zet Noardeast-Fryslân stevig op de kaart. In het evenementenbeleid las Kramer: het liefst elke drie jaar een evenement van landelijke allure.

„Dan kun je groot denken”, zegt Kramer. „Aan bijvoorbeeld de start fan de Tour de France. Of iets haalbaarder: The Passion. Maar ik wist meteen: Koningsdag zou letterlijk de kroon zijn op al het moois dat hier in de gemeente gebeurt.”

Lang hing het label ‘krimpregio’ aan het gebied, maar Kramer ziet al jaren dat krimp niet bestaat in een gebied waar de wind al jaren mee is. Economisch en toeristisch hebben Dokkum en omstreken geen klagen. En met de jaarlijkse Admiraliteitsdagen in september laat de stad zien: wij kunnen wel een feestje vieren.

Wat Kramer niet weet is dat hij niet de enige burgemeester is die stilletjes aast op Koningsdag. Tweede andere burgemeesters vertrouwen Arno Brok dezelfde wens toe. Wie dat zijn, vertelt Brok niet. „Dat blijft tussen ons.” Het is zo geheim dat ook de gemeenteraden het niet weten.

Als commissaris van de Koning is Brok de springplank tussen de provincie, gemeenten en Paleis Noordeinde, het werkpaleis van koning Willem-Alexander. Alle Friese wensen gaan via Broks bureau naar Den Haag.

Arno Brok, sinds 2017 commissaris, is een bestuurder die weet welke waarde het Koningshuis heeft. De komst van de koning zorgt voor een economische en toeristische boost, waar dan ook.

Brok onderhoudt al jaren nauwe banden met het Koningshuis. Hij is regelmatig op het werkpaleis te vinden. Naast zijn ambt als commissaris is Brok voorzitter van de Stichting Méér Muziek in de Klas. Koningin Máxima is erevoorzitter van die stichting.

Brok ontvangt de koning meerdere keren per jaar in de provincie, voor openbare, maar ook voor besloten bezoeken. Vooral voor de langere streekbezoeken is Brok de architect. In 2020 begeleidt hij het koninklijk paar een dag door het zuidoosten van de provincie.

In 2023 bezoeken de koning en koningin in twee dagen alle vijf Waddeneilanden. Het is het grootste en belangrijkste bezoek van het echtpaar aan de provincie. Brok: „Er gaan jaren van voorbereidng aan vooraf.”

In Broks inzet voor het Koningshuis is een patroon te ontdekken: drie jaar na Broks installatie is er een eerste groot bezoek van de koning, drie jaar later volgt de Waddenreis. Brok weet: Friesland komt eens aan de beurt voor het organiseren van de verjaardag van de koning. Sinds zijn aantreden heeft hij nog nooit om Koningsdag gevraagd.

De koning tikte sinds 2013 bijna alle provincies aan, maar vierde zijn verjaardag nog nooit in Flevoland, Zeeland en Friesland. Moeder Beatrix was in 2008 voor het laatst in Friesland, tijdens Koninginnedag in Makkum en Franeker.

Voor 2026 ziet Brok een momentum. Het is drie jaar na het Waddenbezoek en hij ziet dat Dokkum er klaar voor is. Brok polst bij Johannes Kramer: staat zijn verzoek nog? „Ja”, zegt Kramer vol overtuiging. Al denkt hij ook: kan Noardeast-Fryslân dit wel behappen? Financieel en organisatorisch?

Brok heeft dan al een knoop doorgehakt: als de koning naar Friesland komt, dan naar Dokkum. „De stad, de gemeente, burgemeester Kramer, ze verdienen het.”

Voor Brok hoeft Koningsdag niet altijd in een grote stad te zijn. En Dokkum is, hoe klein ook qua inwoners, groot in haar daden, ziet de commissaris. Hij roemt innovatieve bedrijven als bouwgroep Dijkstra Draisma en de Dokkumer Vlaggen Centrale. Hij weet dat met Dokkum ook zijn geliefde Wad aan bod komt.

Voor de andere burgemeesters is dat balen, hoort Arno Brok. „En dat snap ik wel.” De komende tien, twaalf jaar komen ze zeker niet aan de beurt. Johannes Kramer weet niets van de Friese concurrentie.

Sowieso heeft Kramer eigenlijk geen idee hoe nu verder. „Vanaf het punt dat ik tegen Brok ‘ja’ heb gezegd, wordt het ook voor mij wazig.” Brok: „Je moet de vraag op het paleis stellen op het moment dat je ook weet: de koning zeg 'ja'.” Hoe je daar dan voor zorgt? Brok: „Het gaat om de informele contacten en uiteindelijk draait het om gunnen.” En ja, dat is een traject van jaren. „Zeker drie jaar.”

Eigenlijk begint het verhaal al in 2015 in Dordrecht, maar dat weet dan nog niemand. Willem-Alexander is net twee jaar koning. Hij wil zijn verjaardag wel vieren met het volk, maar wel op zijn eigen manier.

Beatrix was van het koekhappen en andere oud-Hollandse spelletjes. Als koningin moest Koninginnedag een dag zijn om het verenigingsleven in het land te vieren.

Willem-Alexander kiest voor Koningsdag-nieuwe-stijl. Hij richt zich meer op de economische kansen van de gaststad. In het programma komt meer aandacht voor ondernemers, onderwijsinstellingen en lokale producten. Met meer dans, dj’s en technologie moet Koningsdag wat ‘hipper’ worden.

Dordrecht krijgt de eer van de eerste. Zij zet de toon voor Koningsdag 2.0. En wie mag als eerste de Koninklijke familie ontvangen, met dan nog drie jonge prinsessen? Arno Brok. Hij is dan vijf jaar burgemeester aan de Merwede en schotelt de familie een vlootschouw, Bach-concert en een Dordtse frikandel voor.

Gastheer Brok organiseert de feestdag met een vrouw die niemand kent, maar van onschatbare waarde is voor de Koninklijke familie: Pien Zaaijer.

Zaaijer (65) is de stille kracht achter Willem-Alexander en Máxima. Ze wordt gezien als de informele leider op het Paleis. Zaaijer werkt sinds 2002 voor de familie. Ze helpt Máxima aarden in Nederland, nadat ze is getrouwd met Willem-Alexander.

De Volkskrant neemt Zaaijer meerdere keren op in haar lijst van de 200 meest invloedrijke Nederlanders. De krant noemt haar ‘de ogen, oren en politieke antenne’ van het koninklijk paar.

Zaaijer is één van de ontwerpers van de ‘nieuwe’ Koningsdag. Zij weet wat de koning, koningin en de drie prinsesjes leuk vinden en hoe Nederlanders de familie graag ziet. Brok leert een „geweldige, authentieke vrouw” kennen. Het levert Brok een belangrijk, informeel contact op binnen de paleismuren.

Voor Brok vallen de puzzelstukjes in elkaar als hij hoort dat Zaaijer in het loop van 2026 met pensioen gaat. Hij ziet Zaaijer zo nu en dan bij bijeenkomsten van Stichting Méér Muziek in de Klas, waarvan ze ook bestuurslid is.

Hoe mooi zou het zijn, denkt Brok, als hij en Zaaijer nóg één keer samen Koningsdag kunnen organiseren, vlak voor de adviseur van Willem-Alexander en Máxima met pensioen gaat. „Ik kon haar er mooi een beetje mee plagen.”

Brok steekt het idee in bij Zaaijer en twee andere medewerkers op het paleis, die daarna nooit het achterste van hun tong laat zien. „Op het paleis vinden ze veel goed.” Hij laat ze meerdere keren weten dat Koningsdag in Friesland in vertrouwde handen is. „Discretie is heel belangrijk.”

Als Brok Zaaijer spreekt, hoort hij altijd: ja, Arno, er zijn meer kandidaten en: ja Arno, Friesland staat op de lijst. Of: nee Arno, we zijn Friesland niet vergeten. „En dan vroeg ik op het paleis: heeft het zin om in brief te sturen? Of moeten we even wachten?”

Brok communiceert via de informele kanalen, zoals zoveel op het paleis informeel gaat. Je moet ervoor zorgen, zegt Brok, dat als de officiële uitnodiging er ligt, de koning alleen nog maar ja hoeft te zeggen. „Je moet dan bovenaan de stapel liggen.”

Koning Willem-Alexander heeft het laatste woord, weet Brok. „Het is een individueel besluit. Maar als ik signalen van de informele contacten op het paleis had van ‘doe het niet’, dan hadden we geen brief gestuurd.”

Als Brok de indruk heeft dat Friesland kans maakt op Koningsdag 2026, laat hij Johannes Kramer weten dat het tijd is om een brief te schrijven.

Kramer en Brok zetten samen wat op papier. Over Bonifatius, het platteland en het Waddengebied. Ze benoemen dat bouwgroep Dijkstra Draisma eens de prestigieuze Koning Willem I-prijs wonnen, voor duurzaam ondernemerschap.

Aan het einde van 2024 gaat de brief op de bus. Daarna hoort Johannes Kramer lange tijd niets. In het vroege voorjaar van 2025 is Kramer met het gezin op wintersport, als Brok belt. De hofhouding van het Koningshuis is in Dokkum op visite geweest. „Er is belangstelling”, hoort Kramer.

Later in het voorjaar komt de delegatie nog een keer langs. Kramer is er nu wel bij. Een ‘ja’ hoort hij niet, nog steeds denkt hij: dit kan ook nog aan onze neus voorbijgaan.

Op zaterdag 26 april 2025 kijkt de burgemeester met bovengemiddelde belangstelling naar Koningsdag in Doetinchem. Hij ziet hoe burgemeester Mark Boumans de Koninklijke familie ontvangt. Kramer is goed bevriend met Boumans. Ook zitten ze samen in het bestuur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Kramer schrijft mee met de tv-uitzending. Ook hebben zijn ambtenaren al opgevraagd wat het organiseren ervan zou kosten. In het geniep praat hij de fractievoorzitters in de gemeenteraad bij. Als de koning komt, vraagt hij hen, zijn ze dan bereid om 1,5 miljoen euro uit te trekken voor de organisatie?

Arno Brok doet op het Provinsjehûs in Leeuwarden hetzelfde. Ook Brok regelt 1,5 miljoen euro. Het is een unicum in de historie van Koningsdag: niet eerder betaalde de provincie de helft mee.

Het geld moet binnen zijn voor de Rijksvoorlichtingsdienst de gaststad bekend maakt. Brok wil geen gedoe over het geld ná de bekendmaking.

Al toen Kramer de brief op de bus deed, polste de burgemeester de interesse bij de lokale politiek. „Je moet er met hun over praten. Je mag ze niet voor het blok zetten, daarvoor is het bedrag ook gewoon te groot. Ze moesten zich lang stil houden, dat hebben ze voortreffelijk gedaan.”

Na ‘Doetinchem’ gaat het opeens snel. Een delegatie van de Dienst van het Koninklijk Huis, zoals de hofhouding officieel heet, komt plots langs in Dokkum. Kramer hoort: uw brief lag bovenop. De koning komt in 2026 naar Dokkum om er zijn 59ste verjaardag te vieren. „Ik was door het dolle heen.”

Kramer blijft in het duister tasten over hoe het achter de schermen is gegaan. „Ik denk eerlijk gezegd dat het te maken heeft met de Elfstedentocht van 1986, toen W.A. van Buren door Dokkum kwam.” De schaatstocht van toen nog prins Willem-Alexander is nu precies 40 jaar geleden.

Als Kramer het goede nieuws hoort, is Brok al op de hoogte. Na jaren van kneden en marineren volgt op 27 april 2026 ook de bekroning op zíjn werk in de provincie. Hoe Brok het te horen kreeg? „Soms is het een knipoog.”