Artsen slaan alarm over golf aan zeer zwaar letsel door e-bikes: ’We zien verwondingen die je voorheen alleen bij wielrenners zag’

Dat is namelijk in 20 jaar tijd verdubbeld, en dat lijkt een voorbode voor wat ook met het aantal verkeersdoden gaat gebeuren. „We zien verwondingen die je voorheen alleen bij wielrenners zag.”

Op de Spoedeisende Hulpposten van Nederland zien artsen het al tijden: het aantal mensen dat gewond raakt in het verkeer holt omhoog. En ook de verwondingen zijn niet zelden heftiger. „Steeds vaker zie ik gebroken ribben, klaplongen en verwondingen aan inwendige organen”, zegt Yara Basta. 

De voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulp Artsen maakt zich zorgen over de verwondingen die Nederlanders oplopen in het verkeer. „Je ziet bijvoorbeeld dat mensen bij een ongeluk met een elektrische fiets voorover slaan en daarbij hun stuur in hun buik krijgen, met verwondingen aan de darmen tot gevolg.’’ 

Het CBS publiceert donderdag de jaarlijkse cijfers over het aantal verkeersdoden. Kenners rekenen op een lichte stijging. Dat past in een trend: na jaren van daling stijgt het aantal verkeersdoden sinds 2022 weer. Vorig jaar waren het er 675.

De zorg is echter dat de beweging van het aantal gewonden een voorbode is. Sinds 2006 is het aantal matig en ernstig verkeersgewonden verdubbeld. Dat blijkt uit data van Verkeersveiligheidsinstituut SWOV. Zo steeg het aantal matig verkeersgewonden, mensen met bijvoorbeeld een botbreuk of een hersenschudding, van 9000 naar 19.000.

Het aantal ernstig gewonden, die bijvoorbeeld benen braken, intern letsel hadden of zelfs amputaties moesten ondergaan, steeg in diezelfde periode van 4500 naar 8000. Bij elkaar opgeteld raakt ieder jaar het hele dorp Voorschoten gewond.

De stijging van het aantal doden lijkt nu met vertraging dezelfde kant op te gaan, zegt woordvoerster Willemijn Pomper van Veilig Verkeer Nederland. „Die koppeling kun je maken, die zorg hebben wij ook.”

En daarbij speelt de fiets de hoofdrol. Basta: ,,Door de elektrische fiets is de snelheid omhooggegaan. We zien mensen met verwondingen die je eerder alleen bij wielrenners zag. Die gaan vaak met gemak 30, maar dat geldt nu voor veel meer mensen. De simpele gebroken arm maakt daardoor plaats voor meer complexe verwondingen.” 

Vooral ouderen en jongeren springen eruit. Ouderen zijn langer mobiel door de trapondersteuning en rijden vaak harder dan ze ooit gedaan hebben door de batterijfiets. Opvallend vaak hebben ze eenzijdige ongevallen. Een botsing tegen een paaltje, een bocht gemist, een stoeprandje niet gezien, uit balans geraakt bij het opstappen. „En dus zien we gebroken heupen, gebroken polsen en letsels aan de hersenen.’’ 

Ook jongeren springen eruit. De fatbike-ellende is daar het heftigste voorbeeld van, maar ook op gewone e-bikes gaat het vaak ernstig mis. „Jongeren en kinderen hebben niet het verkeersinzicht dat bij die snelheid hoort. Ze botsen op auto’s of op elkaar, en wij zien dan de polsbreuken en de letsels aan het aangezicht.’’

Basta vervolgt: „En zelfs als het niet al te ernstig is, maakt zo’n opname op de SEH indruk. Je wordt meegenomen in een ambulance, onderzocht. Dat mentale aspect wordt onderschat.’’ 

Wat ook wordt onderschat, zijn de kosten van al die narigheid. Verkeersveiligheidsinstituut SWOV becijferde in 2024 dat de maatschappelijke kosten van ongelukken 33 miljard euro bedragen. Behandeling is steeds complexer, mensen zijn langer uit de roulatie of hebben blijvend letsel. De druk op zorg neemt toe, en ook de kostenpost voor de zorg groeit bovendien jaarlijks.

„Nog los van alle leed is dat bedrag enorm. Alle reden om verkeersveiligheid op de agenda te zetten’’, zegt Pomper. 

Maar ook in het nieuwe regeerakkoord is verkeersveiligheid geen speerpunt. VVN is wel blij met de komst van minister Vincent Karremans, die als wethouder in Rotterdam stevige stappen zette op veiligheid en met name handhaving. „Maar het zit ook in gedrag’’, zegt Pomper. 

Slechts een op de vier 65-plussers draagt een helm. „Terwijl we vaak juist hoofdletsel zien. En dan gebruiken ouderen ook nog regelmatig bloedverdunners, waardoor we meer ernstige hersenbloedingen zien”, schetst Basta.

Ook zij noemt het slim om een helm te dragen. Maar, zegt ze, er is meer nodig. „Zie fietsen met ondersteuning als brommer of scooter, en voer een leeftijdsgrens en helmplicht in. En werk aan betere infrastructuur. De wereld is veranderd, de snelheidsverschillen op het fietspad zijn veel groter geworden.”

Daarom pleit ze bijvoorbeeld voor veiligere fietspaden, met onder meer een splitsing voor snel en langzamer verkeer. En tegelijk maakt ze zich grote zorgen om de komst van steeds grotere auto’s. Want de bakbeesten zorgen ervoor dat iemand niet op de motorkap belandt bij een aanrijding, maar juist omver wordt gemaaid.

Het fenomeen ’autobesitas’ wordt door meer kenners gezien als een risico, onder meer voor kinderen. „Een kind op een fietsje zie je vanuit zo’n dikke wagen niet eens meer’’, zegt Basta.