Nieuwe podcast: journalisten Martine (34) en Patrick (52) reden samen naar frontgebied in Oekraïne: ‘Ze krijgen nu een stem’

In het centrum van Kyiv komt een stoet auto’s aanrijden met vlaggen. Patrick knielt, Martine vraagt zich af wat hij doet. Andere mensen op straat knielen ook. De stoet rijdt naar het plein voor het Sint-Michaelsklooster en alles verstilt. Minutenlang. Alleen een koerende duif doorbreekt de stilte.

Militairen halen een doodskist uit een van de auto’s. Familie en vrienden staan eromheen. Kinderen. Een trompettist speelt een erelied. „Dan besef je zo erg: dit is één geval. Hoeveel families moeten dit wel niet meemaken?”

Het is een fragment uit de driedelige podcast Het geluid van de oorlog dat beklijft. Aan het denken zet. En dat is precies de bedoeling van het tweetal.

Voor Martine is het de eerste keer dat ze in oorlogsgebied komt als het tweetal in een Peugeot Boxer-bus de grens oversteekt. Generatoren, kogelvrije vesten en helmen achterin. De enige twist tussen het tweetal gaat over de muziek van de Kast. Op één keer Eltse grins foarby na, schallen er vooral Oekraïense bangers en Johnny Cash-songs uit de speakers van de bus. 

Patrick ging een week na het uitbreken van de oorlog in 2022 al naar de grens van Oekraïne. Hij maakte er verhalen en nam vluchtelingen mee terug. Nog eens achttien bezoeken aan het land volgden. Om zijn steentje daarbij te dragen. Martine zei hem eens: „Als je ooit iemand nodig hebt, dan bied ik mij aan.”

Afgelopen januari, na de derde kerstactie Help Oekraïne Nu! van de Leeuwarder Courant, Dagblad van het Noorden en het Friesch Dagblad, kan Patrick wel wat hulp gebruiken.

„Als je twee radiomensjes in een auto zet, is het zonde om daar niks mee te doen”, refereert Patrick aan hun gedeelde radioverleden. Ze bedenken afzonderlijk van elkaar op dezelfde dag om een podcast te maken over hun ervaringen in het oorlogsgebied. „De mensen waarover we eerder lazen, krijgen nu een stem. Dat brengt ze dichterbij.”

„Waarom ben ik hier?”, vraagt Martine zich wel af op een angstig moment. Ze hoort schoten en tegelijkertijd gaat een luchtalarm af, op 15 kilometer van de Russische grens. Het maakt indruk, al doen de interviews dat nog meer. Ze ervaart hoe gewoon het leed is geworden voor Oekraïners. Zo ook bij Olena van hulporganisatie Voices of Children in Kyiv. Olena slaapt met de gedachte dat ze er morgen niet meer is. Ze is moe. Maar leeft ook intenser. „Ze is zo dapper, nuchter en flink. Dat blijft hangen.”

Opeens zegt Patrick tijdens het interview tegen Martine: „Ze is trouwens hoogzwanger.” Martine schrikt op van het nieuws: „Wat leuk! En, wat spannend ook.” Te midden van al deze ellende, besluit Olena samen met haar man toch een kind op de wereld te zetten. 

De oorlog is al drie jaar lang onderdeel van Patricks leven. „Ja, wat doet dat met mij?” Hij is even stil. „Ik lijd er niet onder. Maar natuurlijk heb ik emoties.” Tijdens zijn laatste bezoek in mei interviewt hij twee jonge vrouwen van nog geen twintig. Ze hebben ontzettend veel meegemaakt. Een transformeert tijdens het gesprek in een hoopje ellende. „Ik word daar ontzettend verdrietig van. Nu ook als ik erover vertel. En dat zijn slechts twee verhalen van de 1,6 miljoen kinderen in de door Rusland bezette gebieden.”

Na het verdriet, komt al snel een strijdgevoel. Patrick blijft naar Oekraïne gaan zo lang het nodig is. Stoppen? Geen optie. „Ik vind niet dat je tegen mensen met wie je een band opbouwt kunt zeggen: ‘Sorry voor je oorlog, ik ga nu mijn keuken verbouwen.’”

Ook na een einde aan de oorlog, zal hij hulp blijven bieden. Aan al die getraumatiseerde kinderen en veteranen die jarenlang in loopgraven leven. „We kunnen ons niet voorstellen wat zij meemaken. Die mensen moeten weer terug naar de maatschappij, hè?”

In de auto en ‘s avonds onder het genot van een biertje, praten Martine en Patrick tijdens de trip met elkaar. Dat lucht op. „Pas toen ik thuiskwam, kwamen de emoties een beetje los”, zegt Martine. Ze had wel over de oorlog gelezen en gezien. Maar er écht zijn, het zien, het ruiken, het horen. „Ik kan het niet meer zo naast mij neer leggen als hiervoor.”

Wat dat dan betekent? „Dat ik er vaker wakker van lig en meer wil doen dan ik hiervoor deed. Misschien wel weer naar Oekraïe als dat nodig is.”

Ze hoopt dat luisteraars door deze podcast beter begrijpen wat de impact van oorlog is. En dat het mensen aan het denken zet. Daarvoor hoef je echt niet zelf naar Oekraïne, zegt ze. Wees een luisterend oor, doneer wat geld. „Het is onze verantwoordelijkheid als mens, niet alleen bij deze oorlog trouwens. Je hoopt dat wanneer je zelf in zo’n situatie komt, mensen er ook voor jou zijn.”