Pas op voor nep-elektriciens. Illustratie: Djura Feringa
On-ge-lo-fe-lijk. Ik was erin getrapt. Dat mij dít overkwam. Ik schaamde me. Zodanig zelfs dat ik me voornam niemand te vertellen dat ik door een nep-elektricien was geflest. Maar ja, realiseerde ik me, als iedereen die zoiets overkomt blijft zwijgen, kunnen criminelen hun gore rotgang blijven gaan. Vandaar dit verhaal.
Het ging zo: het was zaterdagavond en de stroom viel uit. Ineens zat ik zonder warm water en licht. Ik besloot de stoppen te vervangen van mijn oude meterkast. Dat had geen effect, het bleef donker.
Een blik op internet leerde dat er geen sprake was van een storing. Toch belde ik Liander om dit te checken. Er was niets aan de hand in mijn buurt, verzekerde een stem. En nee, voor particuliere averij rukte de dienst niet uit, daarvoor moest ik bij een installatiebedrijf zijn.
‘Mèèèm! Ik heb koud water!’
De man die ik normaliter voor dergelijke klusjes inschakel, was er niet. Nou ja, ik zou de volgende ochtend wel verder zien. Misschien loste het euvel zichzelf wel op. Maar dat dit niet het geval was, bleek zondagochtend uit een kreet vanuit de badkamer. „Mèèèm! Ik heb koud water!'”
Als er nog steeds geen warm water was, dan was er ook geen stroom. Ik dacht aan de inhoud van de koelkast en de vrieskist. En aan de almaar groeiende stapel was, terwijl ik het deurtje van de wasmachine nog steeds niet open kon krijgen.
‘Altijd binnen 20 minuten op locatie’
Ik moest er iemand bij halen. Ik besloot voor een lokaal te bedrijf te gaan en googelde op ‘elektricien’ en ‘Heerenveen’. ‘Elektricien Bakker’ kwam naar boven. ‘Dé elektricien van Heerenveen. Altijd binnen 20 minuten op locatie’, las ik. En ook: ‘Uw elektra-expert voor spoed tot installatie. Meterkasten, 3-fase, stroomuitval. Wij lossen het op! Bel: 085-0199200’. Dat klonk goed.
Ik scrolde verder op de site en las lovende previews. ‘Onze winkel in Heerenveen moest dringend open blijven. Dankzij de snelle reparatie konden we onze koelvitrine redden. Topdienst’, schreef ‘Eline Bakker, winkelier uit Heerenveen’. Welke winkel zou dit zijn?, vroeg ik – geboren en getogen in de regio – me af. Ik ken geen slager, bakker of groenteman met die naam.
Volgende ‘recensie’ dan maar. ‘Snelle service bij kortsluiting in onze meterkast. Beste elektricien van Heerenveen’, aldus ‘Sanne Mulder, huisarts’. Dokter Mulder? Ook deze naam zei mij niets. Toch besloot ik het 085-nummer te bellen. Er moest per slot van rekening iets gebeuren.
Er moest iets gebeuren. Eigen foto
Marokkaans accent
Een meneer met een Marokkaans accent nam op. Bijzonder voor een elektricien die Bakker heet, dacht ik nog, maar ik schoof dit vooroordeel meteen terzijde.
Binnen twintig minuten ging niet lukken, tekende de man aan. Want zondag en erg druk. Tussen tien en twaalf zou er een monteur komen. Of ik wel rekening wilde houden met 35 euro voorrijkosten. Dat leek me een normaal bedrag en ik besloot met het bedrijf in zee te gaan.
Om 11.45 uur belde ik nogmaals. De monteur was vertraagd, vertelde diezelfde man. Het zou tussen 12.30 uur en 13.00 uur worden. Om 12.45 uur ging de bel. Er stond een man met een Arabisch uiterlijk op de stoep. Hij stelde zich voor en vroeg naar het probleem. Nadat ik dat uit de doeken had gedaan, schroefde hij de kap van de meterkast.
Dubbel tarief
Ondertussen vroeg hij of ik op de hoogte was van hun tarieven. „Voorrijkosten van 35 euro”, lepelde ik op. „Ja”, antwoordde de man. Daar bovenop komt de inspectie van de meterkast. Kosten 299 euro. Omdat het weekend was, hanteerde het bedrijf dubbel tarief.
„U krijgt het geld terug van de opstalverzekering”, zei de man bij het zien van mijn twijfelachtige blik. Volgens mij, reageerde ik, is onderhoud niet gedekt. Jawel hoor, verzekerde hij. Hun klanten kregen altijd het volledige bedrag terug.
‘U heeft geluk gehad’
Hij scande de meterkast en wees vervolgens op een doorgebrande draad. „U heeft geluk gehad”, drukte hij mij op het hart. „U had wel brand kunnen krijgen.” Vreselijk, brand, reageerde ik. Dan was het maar goed dat de apparatuur was uitgeslagen.
Hij zou even kijken of het kabeltje vervangen kon worden en liep naar zijn auto. Een luttele minuut later was hij terug. Het ging lukken. Gerustgesteld liep ik naar de woonkamer, de monteur redde zich wel met de meterkast.
De monteur redde zich met de meterkast. Eigen foto
Het ongemak was verholpen
Tien minuten later vroeg hij of ik wilde checken of de apparatuur het weer deed. Ik reageerde verheugd toen ik het lampje in de koelkast zag branden. Ook het deurtje van de wasmachine kon weer open. Het ongemak was verholpen. Ik was deze man ontzettend erkentelijk en sprak mijn dank aan hem uit.
Zoveel? Dít kon niet waar zijn.
We gingen afrekenen. Hij maakte een optelsom: 35 euro voorrijkosten, twee keer 299 euro voor de inspectie van de meterkast, materiaal, dubbel tarief, lastige klus. Hij presenteerde mij het te betalen bedrag op het pinapparaat: 1.479,10 euro. Ik schrok. Zoveel? Dit kon niet waar zijn.
Dít hadden we niet afgesproken! Hier kon ik niet mee akkoord gaan. Hij somde zijn verrichte werkzaamheden nog eens op. Dat het weekendwerk betrof, had het extra duur gemaakt. Of ik even wilde pinnen.
Bevestiging via de mail
Ik vroeg hem me een rekening te sturen, dan kon ik alles even laten bezinken. Hij bleef aandringen en kwam steeds dichter bij me. Ik weigerde nog twee keer, wees hem even zo vaak op het hoge bedrag dat we niet waren overeengekomen. Uiteindelijk capituleerde ik: ik hield ik mijn pas tegen het apparaat en betaalde. Over tien minuten kreeg ik een betalingsbevestiging via de mail, verzekerde hij mij.
Ik begeleidde hem naar de deur en hij schudde me de hand. Toen hij op weg naar de auto was, besloot ik hem achterna te lopen. Ik zei hem dat ik het een rare gang van zaken vond. Ik wilde nú een bonnetje, niet via de mail. Hij draaide zich om en zei: „Nee dat krijgt u niet. Over tien minuten in uw mail.”
Een akelig gevoel
Een akelig gevoel maakte zich van mij meester. Ik belde de bank. Of die de betaling terug kon draaien. Dat ging helaas niet, kreeg ik te horen. Het betrof geen incasso of creditcard. Bij een handmatige overboeking was er ook een kans op teruggave geweest, want dan had de bank kunnen achterhalen waar het geld naartoe ging. Bij een pintransactie is dat niet het geval. „Daarom willen oplichters ook dat mensen pinnen”, legde de medewerker uit.
De politie dan maar. „Heeft hij het afgesproken werk verricht?”, wilde de agente weten. Dat had hij, bevestigde ik, alles werkte weer. „Dan is het civiel-, en geen strafrecht.” En dan kon ze niets voor mij betekenen.
Het nummer was ondertussen veranderd. Eigen foto
Nummer geblokkeerd
Omdat er inmiddels ruim tien minuten waren verstreken en ik het beloofde mailtje nog niet had ontvangen, belde ik het 085-nummer van het ‘bedrijf’. Binnen een uur zou de bevestiging er zijn, stelde de man achter de telefoon gerust.
Volgende belpogingen liepen op niets uit. Het nummer dat ik had gebeld bleek ineens niet meer te bestaan. Maar ook met het nieuwe nummer op de site van Elektricien Bakker kreeg ik geen contact, ‘Bakker’ had mij geblokkeerd.
Zondagavond viel de stroom opnieuw uit. ‘Bakker’ viel nergens op aan te spreken, want onbereikbaar. Maandagochtend kwam de man die normaliter dergelijke klussen bij ons doet. „Hij heeft helemaal niets gedaan.”, constateerde hij, verwijzend naar de monteur van ‘Bakker’. Hij nam het doorgebrande draadje in een tang als bewijs: „Kijk maar”. Hij ging een installatiebedrijf uit de buurt inschakelden en dat fikste het karwei de volgende dag.
Boos
Ik bleef boos. Op mezelf. Hoe kon het toch dat ik me had overgegeven aan zo’n bedrijf en alle red flags negeerde? Niet alleen onnozelen en goedgelovige ouderen laten zich beetnemen, leert een rondgang. Een collega uit Groningen bijvoorbeeld maakte begin dit jaar vrijwel hetzelfde mee als ik.
„Mensen zijn zodanig geprogrammeerd dat ze onder druk sneller geneigd zijn beslissingen te nemen”, legt Bianca Harms, lector transformational media aan NHL/Stenden in Leeuwarden uit. „Oplichters weten dat. Ze hanteren allerlei tactieken die ervoor zorgen dat mensen gemanipuleerd worden. Dat gebeurt ook in advertenties, die zijn niet voor niets zo effectief.”
‘Emotie in plaats van ratio’
Ze spelen in op de acute situatie. „Want dan denken mensen minder kritisch na”, zegt Harms. Ze komt met het voorbeeld van een vriendin, een wetenschapper, van wie de ‘dochter’ in een appje zei snel 2.000 euro nodig te hebben. De vrouw betaalde zonder enige aarzeling. „Ze handelde vanuit de emotie in plaats van de ratio.”
Wie een oplichter voor zich weet, hanteert sneller de pinpas, zegt Harms. „Dan ervaar je toch sociale druk om toch maar te betalen. Mensen voelen dan een bepaalde beleefdheid.”
NAVO-top
Ik belde de politie nogmaals, omdat ik toch aangifte wilde doen. Dat kon, de eerstvolgende mogelijkheid was echter pas op 27 juni, kreeg ik te horen. Tot die tijd zijn veel Friese agenten bezig met de NAVO-top in Den Haag, luidde de uitleg.
De agent kon het verhaal van Harms bevestigen. Hij vertelde er nog bij dat oplichters zich vaak begeven op het terrein van elektriciens, dakdekkers of rioolwerkers. Mensen die zonder stroom, met lekkage of een verstopte wc zitten, hebben immers snel hulp nodig en geven zich niet de tijd om een bedrijf te screenen.
Wraak
Ondertussen zon ik op wraak. Ik wilde mijn geld terug. Ik zou het bedrijf erin luizen en mijn collega’s, medemisdaadverslaggevers Bart Olmer en Jeroen Kelderman, moesten meedoen. Met hen zou ik bij wijze van spreken een bank durven beroven. Ze waren er meteen voor in.
We besloten een val voor ‘Elektricien Bakker’ op te zetten. We zouden een monteur naar een adres lokken en hem met de praktijken van dit bedrijf confronteren.
Bart belde woensdagochtend met Elektricien Bakker, dé elektricien voor Leeuwarden, aldus de site. Die middag, om 13.00 uur, zou ‘Barts’ meterkast worden gerepareerd.
We namen onze posten in. Eigen foto
Posten
Ruim voor dat tijdstip namen we onze posten in: Jeroen en zijn stagiair Justus van Achterberg elk bij een bushalte nabij het adres dat we hadden opgegeven. Bart bij het tuinhekje voor het huis en ik had me verschanst tussen de potten en planten van het naburige tuincentrum.
Het werd 13.10 uur, 13.15 uur. Wie er allemaal ook stopten, geen monteur. „Nog een paar minuutjes”, stelde de mij beruchte stem aan de telefoon Bart gerust. Die minuutjes werden vele minuten.
Bart belde weer en kreeg hetzelfde te horen. Uiteindelijk zei de telefonist dat er over vijf kwartier iemand zou komen. We staakten onze observatiewerkzaamheden tijdelijk en keerden om 15.00 uur op onze posten terug.
Zwarte VW Polo
Tegen 15.15 uur naderde een zwarte VW Polo. De chauffeur manoeuvreerde zijn wagen in het eerste de beste parkeerhaventje bij het aangegeven huis. Hij stapte uit, deed een toolbelt op zijn middel en liep naar het opgegeven adres. ‘Bakker’ beschikte over meerdere werknemers, constateerde ik vanuit mijn schuilplaats. Dit was niet de man die bij mij in de meterkast had zitten frutten.
De monteur manoeuvreerde zijn zwarte VW Polo in het parkeerhaventje. Eigen foto
Bart kwam hem met uitgestoken hand tegemoet. De man stelde zich voor als ‘Ben’, afkomstig uit Assen, maar werkzaam „in deze omgeving.” Hij was zo laat, antwoordde hij desgevraagd, omdat hij buikpijn had en naar de wc moest. „Grote boodschap.”
Vanachter een bloemenkraam hoorde ik hoe mijn collega – na eerst beleefdheden te hebben uitgewisseld – de man op de praktijken van het bedrijf aansprak. Ondertussen filmde Justus, kwam Jeroen naderbij met zijn zakken vol opnameapparatuur en fotografeerde ik de auto van binnen en van buiten.
‘De baas? Je hebt toch een eigen bedrijf?’
Hij had een eigen bedrijf in Assen, en was ingeschakeld door ‘Bakker’, zei de man, die inmiddels was gaan trillen. Hij stond, net zo min als ‘Bakker’, ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. En nee, hij kon geen kaartje overleggen. Hij wilde even bellen met „de baas.” Bart: „De baas? Je hebt toch een eigen bedrijf? Je bent toch zelf de baas?”
Wat eraan de hand was, wilde de man weten. Bart hield de man voor dat hij onderdeel was van een „club, die de boel oplicht.” De man zei dat dit niet zijn probleem was. „Dan bel je de politie maar en die kan me toch niks maken.” De naam van de opdrachtgever wilde hij niet doorgeven. „Ik ben niet verplicht om jou dat te zeggen”, was het antwoord.
Geld terug
Ik voegde me erbij en zei hem dat ik mijn geld terug wilde. „Ik ga dat regelen”, zegde de man toe, die opnieuw probeerde te bellen. Ondertussen waarschuwde ik 112, de centrale verbond me door met de politie in Leeuwarden. Die stuurde niemand, want het betrof een civielrechtelijk geschil.
De man wilde er vandoor. Hij liep naar zijn auto, gooide zijn toolbelt achterin en stapte achter het stuur. Ik liep hem achterna. „Jij zou me helpen en dat ga je nu doen ook”, riep ik hem toe en trok het portier open. Hij deed hem weer dicht en ik trok hem weer open. Dit herhaalden we enkele malen. Toen gaf de man gas, de auto schoot vooruit. Mijn collega’s riepen dat ik moest loslaten. De man miste me op een haar na.
Enkele minuutjes werden vele minuten. Eigen foto
112
Nu belde ik 112, omdat ik bijna was aangereden. Kort daarop verschenen er twee agenten. Een man met een kindje achterop de fiets voegde zich bij ons als getuige. De mannelijke agent hoorde zijn verhaal aan, zijn vrouwelijke collega vertelde ondertussen dat ‘eenheden' nog hadden uitgekeken naar de zwarte VW Polo, echter zonder resultaat. De politiemensen lieten weten dat het lastig is om oplichters te pakken te krijgen. Inderdaad, want civiel, iets tussen partijen onderling.
Kunnen we dan helemaal niets doen tegen oplichters? Hebben die dan lekker vrij spel? „Je moet kunnen aantonen dat iemand het publiek opzettelijk wil misleiden.”, legt advocaat Tjalling van der Goot uit. „En dat is het.” Voert iemand iets niet goed uit, dan is er sprake van wanprestatie en gaat het om een civiele kwestie. Op het moment dat iemand de bedoeling heeft de boel te besodemieteren, dan is het een strafbaar feit. „Moeilijk om aan te tonen.”
Tips
Hoe kunnen we dergelijke praktijken dan wél stoppen? Tips te over: check of een bedrijf bij de Kamer van Koophandel staat ingeschreven, controleer de site, is er een bezoekadres, ga na of dat daadwerkelijk bestaat. Maar een mens onder druk, zo haalden Harms en een agent immers al aan, handelt dus heel anders. Ze heeft dan ook het volgende advies: „Neem de tijd. Niets is zo dringend dat er meteen een beslissing moet worden genomen.”
