Uit onderzoek van Alliantie Digitaal Samenleven blijkt dat 85 procent van de Nederlanders zijn digitale nalatenschap niet op orde heeft. Foto: Shutterstock
Sociale media, webshops, streamingdiensten: de gemiddelde Nederlander heeft zeker 25 online accounts en per huishouden circa 14 abonnementen. Wat moet daarmee gebeuren na je overlijden? Experts leggen uit wat je kunt regelen en waarom dat belangrijk is.
Uit onderzoek van Alliantie Digitaal Samenleven blijkt dat 85 procent van de Nederlanders zijn digitale nalatenschap niet op orde heeft. Opvallend: 70 procent heeft er zelfs nog nooit van gehoord.
Digitaal organizer Marianne Winter vindt dat niet verrassend. Zij helpt particulieren en ondernemers met het structureren van hun digitale leven. „Vroeger lag je administratie in ordners in de kast. Tegenwoordig zijn veel bezittingen digitaal en daardoor onzichtbaar. Juist dat maakt het lastig. Wat je niet ziet, voelt minder urgent om te organiseren.”
Dat merkt ze ook tijdens lezingen die ze geeft over dit onderwerp. „Veel mensen denken: ik heb niets digitaals om na te laten. Maar in de pauze laten ze trots foto’s van hun kleinkinderen op hun telefoon zien. Vrijwel iedereen bouwt ongemerkt een groeiende hoeveelheid online accounts op, vaak zonder overzicht.”
‘Weg is weg’
Sander van der Meer, expert digitale nalatenschap, ziet dagelijks wat er misgaat als dit niet geregeld is. Met zijn bedrijf helpt hij nabestaanden toegang te krijgen tot apparaten en accounts van overledenen. „Het begint vaak al bij de uitvaart: wie moeten we informeren, wie nodigen we uit? Die gegevens staan meestal in iemands telefoon, waar je niet zomaar in komt.”
Ook praktische en waardevolle informatie kan volgens hem verloren gaan. „Denk aan foto’s, belangrijke documenten en e-mails, maar ook aan accounts met financiële waarde, zoals spaarprogramma’s of Air Miles. Nabestaanden hebben daar vaak recht op, maar weten niet dat het bestaat of hoe ze erbij kunnen.”
Veel accounts gebruiken bovendien tweestapsverificatie: naast je wachtwoord heb je bijvoorbeeld ook een code via je telefoon of e-mail nodig. „Zeg telefoonabonnementen of e-mailadressen daarom niet te snel op”, waarschuwt Van der Meer. „Laat ze liever iets te lang doorlopen dan te kort. Weg is weg, en dan kom je nergens meer in.”
Veiligheid en privacy
Daarnaast speelt veiligheid een belangrijke rol, benadrukt Winter. „Accounts blijven bestaan als je niets regelt. Wachtwoorden die jarenlang onveranderd blijven, vergroten het risico op hacks en identiteitsfraude. Dat kan grote gevolgen hebben voor nabestaanden, als iemand misbruik maakt van de gegevens van de overledene.”
Ze vervolgt: „Vroeger had je een dagboek met een slotje. Nu zitten persoonlijke of gevoelige dingen in je digitale accounts. Als je niets vastlegt, bepaal je niet zelf wie daar toegang toe krijgt, of juist niet.”
Beide experts benadrukken dat dit onderwerp iedereen aangaat. Winter vertelt: „Mijn motto is ’later komt soms eerder dan je denkt’. Zodra kinderen een smartphone krijgen, is dit iets om samen te bespreken.”
Erfeniscontact toevoegen op Iphone of Ipad
’Creëer overzicht’
Sander van der Meer steekt van wal: „Deel de toegangscode van je telefoon en laptop. Dan is het grootste deel al geregeld. Je kunt ook iemand die je vertrouwt toegang geven via vingerafdruk of gezichtsherkenning. Dat stel je eenvoudig in op je telefoon. Zo kan iemand na je overlijden direct bij je gegevens.”
Volgens Van der Meer is dat cruciaal: „Via iemands telefoon kun je vaak snel achterhalen welke accounts en abonnementen er zijn.” Winter vult aan dat overzicht minstens zo belangrijk is. „Veel mensen gebruiken een wachtwoordmanager, wat heel handig is. Maar pen en papier kan natuurlijk ook, zeker voor wie dat prettiger vindt.”
’Stel codicil op’
De volgende stap is het aanwijzen van een gevolmachtigde, ook wel een digitaal executeur. „Dat kan gewoon via een codicil”, legt Winter uit. „Dat is een handgeschreven, gedateerde en ondertekende verklaring waarin je iemand machtigt om je digitale nalatenschap te regelen.” Ze adviseert wel om jaarlijks te checken of die persoon die rol nog wil vervullen.
Leg in dat document ook je wensen vast. Denk aan wat er met je sociale media-accounts, foto’s en bestanden moet gebeuren. Vooral bij cloudopslag is opletten belangrijk. „In de cloud ben je vaak gebruiker, geen eigenaar. Na overlijden kan dat juridische complicaties geven. Bewaar belangrijke bestanden daarom ook lokaal, bijvoorbeeld op een externe harde schijf.”
Apple en Google
Daarnaast bieden grote techbedrijven zelf oplossingen. „Zo kun je bij Apple een zogenoemd erfeniscontact instellen, dat na je overlijden toegang krijgt tot bepaalde gegevens, zoals foto’s en notities (maar niet tot wachtwoorden). Bij Google kun je met ’inactiviteitsvoorkeuren’ bepalen wat er met je account gebeurt als je langere tijd niet actief bent, bijvoorbeeld dat het automatisch wordt verwijderd”, vertelt de digitaal organizer.
Digitaal nalatenschap regelen voor Google-account
Er is nog geen eenduidige Europese wetgeving voor digitale nalatenschap, al wordt daaraan gewerkt. Tot die tijd is het volgens de experts vooral iets om zelf goed te regelen. „Het bespaart je nabestaanden veel tijd, stress en onzekerheid”, zegt Van der Meer.
