Kattentherapeut Liesbeth Puts: 'Je kat straffen is nóóit een goed idee'

Het leven van Liesbeth Puts, pr-medewerker bij een platenmaatschappij, veranderde ruim twintig jaar geleden grondig door de komst van een angstig grijs poesje, Cleo. Puts hield altijd al van katten, maar nadat ze dit bange diertje uit het asiel had gehaald, besloot ze naast haar baan een opleiding tot kattengedragstherapeut te gaan volgen, bij diergedragkennisinstituut de Tinley Academie.

In een van de eerste lessen, weet ze nog goed, kwam ‘mekkeren’ ter sprake: het kèkèkè-achtige geluid dat veel katten maken, met een open bekje, als ze bijvoorbeeld een vogel zien. „Er werd gezegd dat dat een uiting van frustratie was”, vertelt Puts (61) in een café vlak bij station Driebergen-Zeist. „Ik dacht: hoezo, hoe weet je dat? Iedereen praat elkaar na. Weinig mensen vragen zich af: klopt het wel, is het onderzocht?”

Dat ging ze dus zelf maar doen. Via via liet ze zo’n honderd mensen vragenlijsten over hun kat invullen: mekkert die weleens, in welke situaties, beïnvloedt het de kans om bijvoorbeeld een vogel te vangen? De conclusie: mekkeren komt duidelijk niet voort uit frustratie. „Frustratie is als je iets wilt en je krijgt het niet. Maar als een kat op een halve meter van een vogel zit, en hij moet nog springen, dan wéét hij nog niet of hij krijgt wat hij wil.” En, besefte ze later: „Als katten duidelijk gefrustreerd zijn, bijvoorbeeld bij een dichte deur, mekkeren ze helemaal niet.” Hooguit mauwen ze dat-ie open moet.

In 2008 studeerde Puts cum laude af aan de Tinley Academie, op kattengemekker. Ze werkt nog steeds twee ochtenden per week voor de platenmaatschappij – ze doet wereldmuziek, in 2004 heeft ze weleens een dag rondgetourd met de Guinese zanger Mory Kanté (1950-2020), bekend van de hit Yéké Yéké. Daarnaast is ze praktiserend kattengedragstherapeut geworden en ging ze boeken schrijven over kattengedrag.

Na Kattig of poeslief (een opvoedgids voor kittens, volledig herzien in 2020) en Als de kat het voor het zeggen had (2020, ook in het Engels vertaald als The Handbook for a Happy Cat) is nu net haar derde boek verschenen: Wat je kat écht denkt. Daarin beschrijft ze hoe je aan de lichaamshouding, het gedrag en de verschillende geluidjes van de kat kunt aflezen en -horen of hij zich gelukkig voelt, of bijvoorbeeld boos is, of bang of onzeker.

Nog steeds heeft Puts een hekel aan „al die dingen over katten die maar worden aangenomen en doorverteld”. Dus raadpleegt ze voor haar boeken graag de wetenschappelijke literatuur over kattengedrag. Voor haar was het geen probleem dat je op de Tinley Academie Engelstalige wetenschappelijke literatuur moest kunnen lezen en dat je zelf een afstudeeronderzoek moest kunnen opzetten: ze was in 1986 afgestudeerd in de sociale psychologie en daar moest dat ook al. Anderen hadden er meer moeite mee. „We begonnen dat jaar met twintig mensen en er zijn er vier afgestudeerd.” Kattengedragstherapeut is geen beschermd beroep. „Maar de goede zijn aangesloten bij de SPPD, de Stichting Platform Professionele Diergedragdeskundigen”, tipt Puts. Die stelt eisen aan opleiding en nascholing.

Haar psychologieopleiding komt nog steeds van pas. „Mensen die de opleiding voor kattengedragstherapeut gaan doen, hebben veel met dieren, maar beseffen vaak niet dat je ook veel met mensen moet hebben. Je moet een goede analyse kunnen maken van de problemen van een dier, maar je moet óók inzicht hebben in hoe mensen functioneren.” Want je moet eigenaars overtuigen bepaalde dingen anders te gaan doen, als bijvoorbeeld hun kat steeds in huis plast of in de gordijnen hangt.

Veel mensen straffen hun kat, zegt Puts, en dat is nooit een goed idee. „Hoe vaak mensen nog steeds roepen: als ze op de grond plassen moet je ze met hun neus door de plas halen. Of: je moet ze bij hun nekvel oppakken. Terwijl we twintig jaar geleden al wisten dat dat niet goed is.”

Waarom is dat niet goed? „Het misverstand is dat de moederpoes dat zou doen om haar kittens te bestraffen. Maar een moederpoes straft niet veel, die geeft hooguit af en toe een tik, dat doen katten onder elkaar. En ze pakt haar jongen nooit in het nekvel, ze pakt altijd het hele nekje. Mensen zien dat niet goed. Veel volwassen katten laten zich helemaal niet slap hangen als je ze bij hun nekvel oppakt, maar proberen te ontsnappen, omdat het pijn doet.”

Ook een kat met zijn neus door de eigen urine halen is zinloos wreed. „Hij heeft geen flauw benul waarom je dat doet. Hoe moet hij dat begrijpen? Je moet de oorzaak aanpakken. Veruit de meeste katten die in huis plassen, hebben medische problemen, bijvoorbeeld blaasgruis of nierproblemen. En anders vindt je kat de kattenbak misschien te vies of het grit niet fijn. Mensen zijn tegenwoordig dol op van die geperste houtpellets, maar katten vaak niet.”

Puts vindt het wel belangrijk dat je grenzen stelt. „Je hoeft niet alles van je kat toe te staan. Maar als hij iets doet wat je niet wilt, helpt nee zeggen vaak al. En een alternatief bieden, net als bij kinderen. Want je moet wel rekening houden met de behoeften van een kat. Stel, hij hangt in de gordijnen, bied hem dan iets anders waarin hij omhoog kan klimmen, waardoor de behoefte om de gordijnen te gebruiken verdwijnt. Maar ga niet de hele dag met de plantenspuit rondlopen.” Dat is ook weer zoiets sufs wat mensen maar blijven zeggen: dat je een kat zou moeten straffen met de plantenspuit. Daar kan hij bang en gestresst van worden.

Er is sowieso te weinig aandacht voor hoe je een kat opvoedt, vindt Puts. „Dat je een kat bijvoorbeeld leert om gekamd te worden, dat je hem leert wennen dat zijn nagels geknipt worden of leert zelf zijn reismand in te lopen. Het is ook heel belangrijk dat je de reismand uitsopt nadat je bij de dierenarts geweest bent. Dat kan veel stress voorkomen, want anders ruikt de mand naar dierenarts en naar het angstzweet van de kat: ze zweten via hun voetjes.”

Eigenaren hebben vaak te weinig basiskennis over hoe je met katten moet omgaan, denkt Puts. Soms weten ze niet eens hoe je ze moet oppakken. (Eén hand achter de voorpoten, één onder de billen, dan de achterpoten ondersteunen.) Of wat je moet doen als je er een kat bij wilt nemen (er staat een stappenplan op haar site). En óf je dat wel moet doen.

Twintig jaar geleden zag Puts als therapeut vooral onzindelijke katten, tegenwoordig ook veel hevige onderlinge agressie. „Een bekend misverstand is: laat ze het maar uitvechten. Dat komt nooit goed, al die mensen hangen bij mij aan de telefoon. En wat ik het hartverscheurendst vind: als mensen twee katten hebben die geen vriendjes zijn, er gaat er een dood en de ander leeft op – en als de eigenaar dan denkt: die mist de andere kat, ik neem er weer een bij. Dan gaat het wéér mis.” Daarom is het ook zo belangrijk, zegt ze, „dat je het opleven van je kat herkent als opleven.”

Zelf doet ze nu gemiddeld nog maar één kattenconsult per maand en alléén op doorverwijzing van een paar geselecteerde dierenartsen. Ze is het aan het afbouwen omdat ze boeken schrijven fijner vindt en er meer mensen mee bereikt. „Ik krijg vaak de zware gevallen waar de dierenarts geen antwoord op weet, dan zijn ze soms al vijf of zes jaar aan het tobben. Dan denk ik: was met mij begonnen.”

Waarom katten mekkeren, weten we trouwens nog steeds niet precies, vertelt Puts. „Het zou opwinding kunnen zijn, of wat we dan noemen: een autonome reactie. Niet alle katten doen het. Er zijn katten die er veel herrie bij maken en katten die alleen een beetje met hun bekje bewegen. Katten doen het niet alleen naar vogels, er zijn er die ook naar een speeltje mekkeren of als hun eigenaar binnenkomt. Misschien vindt die eigenaar dat heel leuk en heeft hij het zo aangemoedigd.”

Zelf is Puts momenteel katloos. Cleo stierf in 2010, poes Kefraya in 2015, en in maart overleed ook haar lieve cyperse kater Dennis. Puts had zich opgegeven als tijdelijke opvang voor katten uit Oekraïne, maar niets meer gehoord. En nu? „Nou, ik heb vandaag net op internet zitten kijken wat er in de asiels zit”, zegt ze. „Maar… mijn partner weet dat nog niet.”