Vape doet rookvrije generatie de das om

Kersen, watermeloen of mint: tot afgrijzen van velen is de vrolijk uitziende vape met smaakjes inmiddels niet meer weg te denken van menig schoolplein. Uit de nieuwe Jongerenmonitor tabaks- en nicotineproducten van het Trimbos-instituut blijkt dat 21,7 procent van de jongeren tussen de 12 en 25 jaar het afgelopen jaar een e-sigaret heeft gebruikt. Ook de normale tabakssigaret is nog in trek: bijna een derde van de jongeren rookt.

De meest schokkende onthulling vindt arts-epidemioloog Esther Croes het feit dat 69,1 procent van de jongeren die maandelijks aan een e-sigaret lurkt, óók normale sigaretten rookt. „En dat terwijl we altijd voor het lapje zijn gehouden dat jongeren beter kunnen vapen dan roken en dat de vape een preventiemiddel is voor de sigaret.” Maar afgaande op de cijfers van het Trimbos-instituut lijken jongeren via de vape de weg naar de tabakssigaret weer te hebben gevonden.

„Ze raken langzaam verslaafd aan de nicotine, met gezondheidsgevolgen voor de rest van hun leven”, vertelt Croes. Een vape kan net zoveel nicotine bevatten als een tot twee pakjes sigaretten. „Wanneer je eenmaal verslaafd bent, is de overstap naar de tabakssigaret snel gemaakt.”

Een rookvrije generatie lijkt daarmee verder weg dan ooit. Longarts Wanda de Kanter noemt het grote aantal kinderen dat inmiddels verslingerd is aan de vape, zelfs ’het begin van het einde van de rookvrije generatie’. „De overheid heeft steken laten vallen”, vindt ze. „Als we onze kinderen willen beschermen, dan moet er veel strikter worden opgetreden; het toezicht en de handhaving schieten nu namelijk ernstig tekort.”

Antirookactivisten pleiten voor strenge handhaving van het smaakjesverbod. Ook moet er scherp worden toegezien op de leeftijdsgrens. „Hoewel de verkoop van sigaretten en vapes nu ook al verboden is voor jongeren onder de 18, wordt daarop nauwelijks toegezien”, zegt De Kanter. „Bovendien kopen kinderen de vapes nu gemakkelijk op het schoolplein of via sociale media.”

In tegenstelling tot tabakssigaretten wordt op de e-sigaretten bovendien geen accijns geheven. „Terwijl we uit onderzoek weten dat accijnsverhoging een gigantisch effect heeft op rookontmoediging”, zegt De Kanter.

Demissionair staatssecretaris Maarten van Ooijen (VWS) wil graag accijnzen invoeren op e-sigaretten. Alleen dat kan nu nog niet, erkent zijn woordvoerder. „Omdat het geen tabaksproduct is. De snelste en beste manier om het wél te regelen, lijkt via Europa.”

De Europese Commissie werkt daar ook aan, maar bij het ministerie leven zorgen over het tempo en ’signalen’ dat bijvoorbeeld Kroatië en Italië ’iets anders’ in de wedstrijd zitten dan Nederland. In een brief heeft het demissionaire kabinet daarom gevraagd om snel duidelijkheid te krijgen over het traject richting accijns op vapes. „Als het EU-traject te weinig uitzicht biedt op accijnsheffing binnen afzienbare termijn, dan moeten we ons opnieuw beraden of een nationaal traject dan niet de voorkeur heeft. Maar zover zijn we nu nog niet.”

Het ministerie bestrijdt dat het te weinig doet. „Er is geen onderwerp waar we zo veel maatregelen op nemen als op vapes”, zegt de woordvoerder, onder meer doelend op het recent ingevoerde smaakjesverbod en online verkoopverbod. „We zijn Europees koploper qua maatregelen, tegelijkertijd zijn de gebruikscijfers zorgelijk. Maar we verwachten heel veel van het smaakjesverbod.”

Handhaving op die verboden ligt bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Volgens het ministerie gaat de NVWA ’erbovenop’ zitten. „Natuurlijk zal er altijd in zekere mate een illegaal circuit zijn. Maar er gaat natuurlijk ook een grote normstelling uit van het verbieden van een product.”

Emil ’t Hart, voorzitter van de Esigbond, vindt het smaakjesverbod een ’schijnoplossing’. „Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de e-sigaret een nuttig hulpmiddel is om te stoppen met roken en het aantal verstokte rokers juist terugdringt.”

Het stoort hem dat zijn branche wordt weggezet als ’tabaksindustrie’ en als de aanstichter van aan nicotine verslaafde jeugd. „Wij vinden de cijfers over de vapende jeugd eveneens verschrikkelijk en daarom zou er veel strenger op het leeftijdsverbod en (illegale) verkooppunten moeten worden gehandhaafd. De illegale markt zal alleen maar toenemen. Regels hebben alleen zin als erop wordt gehandhaafd.”