In de rijsimulator die staat opgesteld in het UMCG kunnen mensen met cognitieve aandoeningen testen of ze nog rijvaardig zijn. Foto: RUG-GMW / Sander van Lien
Automobilisten ouder dan 75 jaar moeten een medische keuring ondergaan om hun rijbewijs te verlengen. Zijn ritjes in een rij-simulator niet een beter middel om hun rijvaardigheid te testen?
Iedereen die op leeftijd komt, krijgt ermee te maken. Vanaf je 75ste moet je een medische keuring ondergaan om je rijbewijs te kunnen verlengen. Zo’n ‘seniorenkeuring’ bestaat meestal uit een oogtest, urineonderzoek, bloeddrukmeting, een algemeen lichamelijk onderzoek en een beoordeling van de geestelijke conditie. Is dat nog wel van deze tijd? Kun je mensen niet beter een ritje in een rij-simulator laten maken?
De 75-jarige Karel Brookhuis, gepensioneerd verkeerspsycholoog, heeft vorig jaar zijn rijbewijs nog verlengd. Hij vindt het prima dat mensen vanaf hun 75ste medisch worden gekeurd. „Het is een gegeven dat de informatieverwerking van ouderen achteruitgaat. Dat heb je wel nodig in het verkeer, dus is het logisch dat er vanaf een bepaalde leeftijd een keuring plaatsvindt.”
De leeftijdsgrens van 75 jaar is enigszins willekeurig. Sommigen functioneren op die leeftijd nog prima, anderen hebben al op jongere leeftijd gehoor- of oogproblemen. Brookhuis: „Je moet ergens een grens trekken. 75 jaar vind ik wel een goede leeftijd om mensen te keuren.”
‘Niet gerelateerd aan leeftijd’
Wel zou volgens hem een rij-simulator beter geschikt zijn om de rijvaardigheid van oudere automobilisten te testen. „Maar om met zo’n apparaat een geschikte rijtest te ontwikkelen heb je nog een lange weg te gaan. Bovendien kost de invoering van zo’n testsysteem veel geld.”
Dick de Waard, als verkeerspsycholoog verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, heeft als onderzoeker veel kennis van rij-simulatoren. Het exemplaar dat is opgesteld in het UMCG wordt gebruikt voor rijvaardigheidsonderzoeken in opdracht van het CBR (Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen). Die worden uitgevoerd als er twijfel is over de rijgeschiktheid bij neurologische aandoeningen, zoals parkinson. „Dat is niet gerelateerd aan leeftijd. Vaak zijn het mensen met cognitieve achteruitgang. Zo kunnen ze met een rit in de rij-simulator aantonen dat hun rijvaardigheden nog wel op peil zijn.”
De Waard erkent dat een rij-simulator in veel gevallen een beter beeld geeft van iemands rijvaardigheid dan een indirecte medische keuring. Maar er zijn ook mensen die er niet goed tegen kunnen. „Dat zijn vooral ouderen, die er misselijk van worden. Dat is een grote groep. Je kunt een rij-simulator dus niet algemeen inzetten.”
‘Beter om de rijvaardigheid om de 10 jaar te testen’
Hij vindt het sowieso vreemd dat mensen doorgaans op jonge leeftijd hun rijbewijs halen en vervolgens hun hele leven zonder tussentijdse controle kunnen blijven rijden. „Het zou goed zijn als je de rijvaardigheid om de 10 jaar test. Het is nog beter om met elektronica in de auto te registreren hoe iemand rijdt. Dan kun je mensen feedback geven, zodat ze hun rijstijl verbeteren.”
Dat roept de vraag op of er in dat geval geen sprake is van Big Brother in de auto. De Waard: „Elke auto heeft een nummerbord. Boven de weg hangen overal camera’s. Zo anoniem is het niet in de auto. Het ligt er ook aan hoe je die data gebruikt. Ik heb het niet over een Big Brother die mensen gaat beboeten, hoewel dat wat mij betreft wel mag als iemand met 100 kilometer per uur in de bebouwde kom rijdt.”
De Waard benadrukt dat ouderen hun fysieke achteruitgang zelf compenseren. „Ze kunnen bepaalde moeilijke wegomstandigheden vermijden, bijvoorbeeld door niet meer in het donker of tijdens slecht weer de weg op te gaan. Als hun zicht minder is geworden, kunnen ze wat meer afstand nemen van de voorliggers. Dat kan een effectieve, veilige strategie zijn. Dat meet je niet tijdens keuringen, maar kun je wel in een simulator meten.”
‘Vaak is het lang geleden dat ze hun rijbewijs hebben gehaald’
Willemijn Pomper, woordvoerder van Veilig Verkeer Nederland (VVN), heeft geen mening over de medische keuringen en of die moeten worden vervangen door rij-simulatietesten. Wel biedt VVN opfriscursussen aan voor senioren. „Vaak is het lang geleden dat ze hun rijbewijs hebben gehaald. Sindsdien is het veel drukker geworden in het verkeer en is er in de auto en op de weg veel veranderd. We leren ze bijvoorbeeld om het stuur beter vast te houden of anders te remmen. Ons streven is dat mensen zo lang mogelijk veilig door het verkeer kunnen bewegen.”
Brookhuis ziet er persoonlijk niet tegenop dat hij over vier jaar zelf weer een medische keuring moet ondergaan. „Ik weet dat veel mensen daar tegenaan hikken. Vaak hebben ze niet in de gaten of willen ze niet erkennen dat hun rijvaardigheid achteruitgaat. Mocht ik zelf worden afgekeurd, dan lever ik mijn rijbewijs graag in.”
