Marjan (46) laat de lichte kant van Ter Apel zien: ‘Het wringt als je alleen hoort dat hier allemaal shit is’

Marjan Brouwer (46) is ervan overtuigd dat de meeste mensen in Ter Apel met heel veel plezier in het dorp wonen. De directeur van Museumklooster Ter Apel ziet geen afvoerputje vol problemen, maar een gemeenschap met een enorme saamhorigheid. „Maar door de media denkt iedereen dat het leven hier heel akelig is.” Het dorp is vaak negatief in het nieuws als er een exces is met een asielzoeker.

Deze week komt demissionair asielminister Mona Keijzer (BBB) naar het dorp. Ze gaat daar praten met ondernemers over een betere afhandeling van de schadevergoeding. Het zal wel weer uitgebreid in het nieuws komen, verwacht Brouwer. „En dan vallen er weer pittige woorden. Die mensen ervaren ook echt last.”

Ze wil de andere kant van het verhaal over het dorp vertellen. Sinds ruim twee jaar is ze directeur van het Museumklooster. Tijdens gesprekken met ondernemers en inwoners merkte ze dat veel mensen ‘heel genuanceerd’ zijn over asielzoekers in het dorp. „Er waren mensen die zeiden: ‘Als er iets gebeurt, breng ik het niet meer naar buiten. Het gooit de naam van ons mooie dorp weer te grabbel.’ Dat trof mij. Ik vond dat zo verdrietig.”

De afgelopen zomer trok ze Ter Apel in om een nieuwe expositie op te tuigen in het klooster. ‘Groeten uit Ter Apel’, heet die. Gemaakt met en door inwoners uit het dorp om de ‘zwijgende meerderheid’ het woord te geven, op een manier die bij een museum past: door kunst te maken.

Op een doordeweekse dag is het rustig in de gewelfde, eeuwenoude gangen van het klooster. In één van die gangen hangen sinds een maand 35 vaandels, gemaakt door leden van verschillende verenigingen, onder begeleiding van kunstenaar Eline Janssens. Het is een onderdeel van de expositie.

De opdracht: laat zien wat jij hoog in het vaandel hebt en belangrijk vindt in het dorp. De één toont een natuurlandschap, een ander heeft dieren als de ree, vos en das op het doek gemaakt. Weer een ander heeft allerlei kruiden, een verwijzing naar de tuin van het klooster.

„En deze vind ik zelf heel mooi.” Brouwer wijst naar een doek met daarop verschillende hoofden die elkaar aankijken. Het zijn de doortrappers van de duofietsclub, zo’n fiets waar je met z’n tweeën naast elkaar zit. „Voor mij symboliseert dat het onderling contact. Als ze hier in de buurt rondfietsen, vaak in een stoet, zie je ook dat iedereen het leuk vindt om dat te zien.”

Aan input geen gebrek: „Ik merkte dat verenigingen graag wilden dat deze expositie lukte. Het is hier toch ook wel heel fijn en dat doen we samen. Verenigingen zorgen voor de dwarsverbanden die alles in een maatschappij bij elkaar houden. Dat is hier heel sterk.” Men ziet elkaar, zegt Brouwer.

„Mensen die meededen vonden het ook heerlijk om een ander geluid te laten horen.” Er wordt vaak over ‘hun dorp’ gepraat, zien ze. Daarbij wordt er een labeltje gehangen aan de hand van asielproblemen, waaraan landelijke politiek een partijprogramma probeert te hangen. Filmpjes die keer op keer opnieuw op sociale media worden geplaatst, boze reacties: het zet een toon.

En de ondernemers dan, er wordt wél veel meer gestolen dan in een ‘normaal’ dorp? „Je kunt niet zeggen: ‘het is er niet’”, erkent Brouwer. Een schietpartij in je winkel, zoals bij de HEMA, dat gaat je niet in de koude kleren zitten, begrijpt Brouwer. Maar het zijn de excessen die veroorzaakt worden door een relatief kleine groep mensen. En dan: „maar merk je het? We hebben het nu tóch weer over negatieve dingen en problemen met vluchtelingen!”

Zo makkelijk glijdt een gesprek die kant op, weet Brouwer. „Veel mensen hebben helemaal geen behoefte aan om het daar de hele tijd over te hebben.” Ze kiezen ervoor om in Ter Apel te wonen omdat ze daar fijn wonen, zegt ze.

Op de volgende verdieping is een foto-tentoonstelling met de verhalen van 25 inwoners. Brouwer ging de hort op en sprak met hen, jong, oud, import of geboren en getogen. Ze wilde een breed verhaal. En dat kreeg ze. Inwoners zijn begaan met geschiedenis: „Hun wortels liggen hier. En als je ergens met ze over praat, dan weten ze zovéél over het gebied.” Dat krijg je alleen als je echt betrokken bent bij je omgeving, weet ze.

„Ik heb studenten gesproken die zeggen ‘ik ben altijd blij als ik terugkom in Ter Apel. Ik heb nooit het gevoel gehad dat ik hier iets heb gemist.’” Anderen zijn natuurliefhebbers, die willen verdwalen in de natuur. Het zijn mensen die diep verbonden zijn met het rijke verenigingsleven met sport- en cultuurclubs. De evenementen die er zijn, carnaval, Middeleeuws Ter Apel: uniek in de regio én eigen voor het dorp. „Mensen staan hier voor elkaar klaar. Ze hebben het idee gezien te worden.” De verhalen heeft Brouwer samen met collega’s van opgeschreven in een boek dat in april uitkomt. „Mensen hier houden van Ter Apel.”

Aan de eeuwenoude muur van het klooster hangen tweehonderd door kinderen geschilderde ansichtkaarten. Zij gingen twee dagdelen aan de slag onder begeleiding van kunstenaars Anja Lofvers en Hilda Top. Op de tekeningen staan hun lievelingsplekken. Het is een kleurrijk geheel van molens, kanalen, muziekinstrumenten – en hoe kan het ook anders – voetbalvelden. Brouwer wijst een aantal aan, die wil ze mogelijk als ansichtkaart laten afdrukken en in de museumwinkel te koop aanbieden. „Sommige zijn gewoon heel mooi geworden.”

Net als de kinderen zijn ook ouders en grootouders trots op hun dorp. „Burgemeester Velema noemde het ‘het verdriet van Ter Apel’, dat is treffend. Het wringt als je alleen hoort dat hier allemaal shit is, terwijl je hier zelf met blijdschap woont.”

Is het klooster in Ter Apel dan de plek om die boodschap te doen landen in de rest van het land?. Brouwer haalt haar schouders op. „We krijgen hier veel toeristen. Maar de tentoonstelling is ook een herbevestiging aan elkaar: we hebben hier goud genoeg.”