Schuifelen over de stoep, slippartijen en afgesloten wegen: door het winterse weer moeten we in het Noorden al een hele poos waken voor uitglijders. Maar waarom gebruiken we daar zo massaal het woord ‘spekglad’ voor?
Goed, spekglad. Hoelang is het woord al in zwang?
Sinds mensenheugenis, zouden we bijna zeggen. Zo schrijft de nieuwe Groninger Courant in januari 1893: Het gevaar van te vallen is niet gering en eene vaderlijk zorgende overheid laat de politie rondgaan om – zooveel mogelijk – te zorgen voor de armen en beenen der ingezeten. Het heeft gevroren; het regent, het ijzelt en de straten zijn spekglad.
De vroegste vermelding van de term schijnt zelfs al uit 1538 (!) te dateren. Het is dus geen modewoord, durven we hier wel te stellen.
Vanwaar ‘spek’?
Nu begeven we ons op glad ijs, zeg maar. Als het over de herkomst van het woord gaat, doen namelijk meerdere verklaringen de ronde.
Laten we ons voor nu op de meest meest populaire theorie richten. Al is die niet per se smakelijk. ‘Spekglad’ zou ontstaan zijn in de tijd van de walvisvaart. Als de dikke speklaag van de gevangen walvissen gesneden was, werd het dek door het vet en bloed enorm glibberig. De walvisvaarders droegen daarom laarzen met spijkers om niet uit te glijden.
Net even iets anders dan ijzel of een bevroren ondergrond, dus.
Gebruiken we ‘spekglad’ echt zo vaak?
Bijna uitsluitend. De weg is spekglad, de stoep is spekglad, de tegels zijn spekglad. En ben je de gelukkige bezitter van een vlonder? Spekglad.
Spekglad. Foto: ANP/Robin van Lonkhuijsen
Lekker origineel. En andere termen dan?
Natuurlijk, ze bestaan. Spiegelglad, olieglad: noem maar op. Toch vormen ze geenszins een bedreiging voor de onbetwiste etymologische koploper als het om gladheidsaanduidingen gaat.
Alleen in Brabant heeft ‘spekglad’ met ‘keiglad’ een geduchte concurrent. Maar ja, in die contreien zetten ze overal ‘kei’ voor. Oneerlijke concurrentie.
Hoe doen ze dat in het buitenland?
Als het glibberig is, noemen de Engelsen het slippery. Of simpelweg very slippery. In Duitsland kan het sehr rutschig of – jawel – spiegelglatt zijn. De Fransen hebben het dan weer over hyperglissant.
Het gebruik van spek in geval van gladheid lijkt dus vooral een nationale aangelegenheid te zijn. En dat valt dan wellicht weer te verklaren uit het feit dat Nederlanders de commerciële walvisvaart rond Spitsbergen en Groenland ooit domineerden. Waarvan akte.
