Het gebied rondom station Europark in Groningen veranderde deze eeuw enorm. Maar het fortje bleef al die jaren staan. Foto: Jaspar Moulijn
Vrijwel alles ging deze eeuw op de schop rond station Europapark in Groningen. Maar pal naast het spoor, verstopt achter metershoge schuttingen, staan een woonwagen en wat sanitair. Hoe zit dat?
De Euroborg (opening: 2006), het Zuiderplantsoen (2025), de ondergrondse Ring Zuid (2024), wooncomplex De Frontier (2010) en natuurlijk het golvende DUO-kantoor (2011): het ene na het andere megaproject werd er de voorbije decennia uit de grond gestampt. De directe omgeving van station Europapark (2012) veranderde in de loop der jaren bijna onherkenbaar van uiterlijk.
Maar langs de Helperzoom, zo’n beetje aan de voet van het DUO-cruiseschip, is al die jaren dezelfde opvallende constructie blijven staan. Ingeklemd tussen hoge schuttingen, het spoor en de doorgaande weg zijn de contouren van een woonwagen te zien. Een deur met brievenbus en een klein raampje maken het uitzicht nog enigszins huiselijk.
Maar waar kijk je precies naar? En woont er daadwerkelijk iemand?
Voor een antwoord moeten we een aardig poosje terug in de tijd. Naar de vorige eeuw zelfs. Dat heb je met slepende kwesties.
De woontorens op De Brink, waar moeder en dochter voor moesten wijken. Beeld: Google Streetview
Moeder en dochter moeten verhuizen
Eind jaren tachtig moeten een moeder en dochter, twee woonwagenbewoners, wijken voor de bouw van woontorens op De Brink aan de Oosterhaven. De rechter bepaalt evenwel dat de twee vrouwen, die verknocht zijn aan de Oosterpoort, in ruil een nieuwe standplaats in de wijk krijgen.
En dus verhuizen moeder en dochter in 1989 naar een nieuwe plek op braakliggend terrein op de hoek van de Verlengde Lodewijkstraat en de Esperantostraat, zo’n beetje langs de spoorwegovergang aldaar.
Maar dan begint het gezanik pas echt.
Want ook langs de aan moeder en dochter toebedeelde kruising wil de gemeente Groningen een paar jaar later gaan bouwen. Precies op de plek waar hun woonwagen staat. Het appartementencomplex Esperanto moet er verrijzen. Probleempje: moeder en dochter willen niet opnieuw verkassen. Daardoor loopt de bouw van het complex flinke vertraging op.
De rechter bepaalt in 1998 dat de twee woonwagenbewoners moeten meewerken aan een verhuizing. Maar de nieuwe standplaatsen die ze krijgen aangeboden, onder meer in de buurt van Lewenborg en een crematorium, liggen mijlenver van de door hun o zo geliefde Oosterpoort. De woonwagenkampen aan De Kring en Helper Westsingel, twee op het eerste gezicht logische toevluchtsoorden, zitten bovendien al bomvol.
Woonwagens in Groningen
In de gemeente Groningen zijn elf locaties aangewezen voor zo’n 550 woonwagenbewoners, onderverdeeld in roma, sinti en kermisexploitanten. De Kring is met afstand de grootste standplaats. De locatie aan de Helperzoom is de kleinste. De wachtlijst voor een plek is momenteel lang. De gemeente wil nieuwe standplaatsen creëren op een veld tussen de Peizerweg en de Johan van Zwedenlaan bij Hoogkerk.
Het appartementencomplex Esperanto, waar moeder en dochter ook voor moesten wijken. Beeld: Google Streetview
De gemeente Groningen haalt alles uit de kast en biedt de woonwagenbewoners in de stad ook verschillende huizen. Van steen. Maar dat is als een schipper naar de woestijn lokken.
De twee blijven zitten waar ze zitten en na tussenkomst van de rechter staat er in januari 1999 een enorme politiemacht voor de woonwagens. De gemoederen lopen zo hoog op dat de politie met een schild de grootste woonwagen moet inlopen. Zowel moeder als dochter wordt uiteindelijk geboeid afgevoerd.
‘Commissaris bedreigd met broodmes’
,,Of ik nog iets van die zaak weet?”, herhaalt de Amsterdamse advocaat Sjoerd Jaasma de vraag, dik een kwart eeuw later. ,,Alles, meneer. Alles.”
Sjoerd Jaasma. Foto: Actor Advocaten
Jaasma, gespecialiseerd op het gebied van woonwagenbesognes, is pas een paar jaar beëdigd als hij de belangen van moeder en dochter gaat verdedigen. ,,Och, wat was het een toestand. De dochter werd aangehouden omdat ze de commissaris van de politie in de woonwagen bedreigd zou hebben met een broodmes. Moeder en dochter voelden zich enorm in het nauw gedreven. Dat is me altijd bijgebleven.”
De woonwagens worden na de inval van de politie iets verderop gestald, vlak naast een sportzaaltje. Eenmaal terug van het politiebureau nemen de twee meteen weer hun intrek in hun wagens. Ze zijn vanaf dat moment, het is hartje winter, verstoken van elektra en sanitair. De gemeente beschouwt de nieuwe plek tenslotte slechts als tijdelijke ‘opslag’ en niet als officiële standplaats.
Maar de vrouwen laten zich onder geen beding meer wegjagen. Ze krijgen water aangeboden door bezorgde buurtbewoners, brengen hun avonden door bij kaarslicht en nemen de overlast van opgeschoten brommerjeugd die ‘s nachts de boel terroriseert op de koop toe. Ze hebben inmiddels voor hetere vuren gestaan.
‘Nergens een plek te vinden? Ja, dahaag’
,,Toch blijft het gek”, zegt Jaasma. ,,Het waren kwetsbare mensen die geen vlieg kwaad deden. Maar er werd schandalig met ze omgegaan. Hun wagens werden honderd meter verder in de berm geparkeerd. Niet te filmen. toch? Toch won de gemeente Groningen een zaak bij de kantonrechter.”
Hij vervolgt: ,,Ik was net begonnen en de gemeente werkte met een ervaren advocaat van een groot kantoor. Ik weet nog dat hij elke keer met een enorme kaart van Groningen aan kwam zetten. Alle mogelijke locaties hadden ze uitvoerig onderzocht. Maar nee, voor deze moeder en dochter was in de hele stad absolúút geen plek te vinden. Hoe jammer dat ook was. Ja, dahaag.”
Toenmalig burgemeester Jacques Wallage bemoeit zich persoonlijk met de zaak en flirt nog even met een mogelijke standplaats in een ecologische buurttuin aan de Mauritsstraat, in het hart van de Oosterpoort. Maar ook dat plan sneuvelt na protest van omwonenden.
Het moment dat moeder en dochter verhuisd worden naar de Helperzoom. Foto: archief Nieuwsblad van het Noorden
In oktober 2001 komt er na twee jaar zoeken en afschieten eindelijk een oplossing. Moeder en dochter verhuizen over het spoor naar de Helperzoom, waar pal naast het spoor een stuk grond wordt vrijgemaakt. De woonwagens worden omheind en een schutting van 2,20 meter hoog aan de kant van het spoor moet het lawaai van de vele passerende treinen dempen. In de spits raast gemiddeld om de zeven minuten een trein langs.
Wel is er opnieuw sprake van een tijdelijke locatie. De vrouwen mogen maximaal vijf jaar blijven op hun nieuwe stek. Van de Oosterpoort naar de rand van de wijk Helpman, maar wel op steenworp afstand van de plek die de twee zo lief is.
‘Hoe kun je zo met mensen omgaan’
Maar dat is in 2001. Anno 2025 is de directe omgeving vrijwel onherkenbaar veranderd. De minivesting langs het spoor staat evenwel nog steeds. De houten schutting die het zicht op de woonwagens vanaf de doorgaande weg belemmert is een paar jaar geleden vervangen door een nieuw exemplaar.
Beeld uit 2008. Op de achtergrond wordt wooncomplex De Frontier gebouwd. Foto: Google Streetview
Actueler beeld. Op de achtergrond wooncomplex De Frontier. Beeld: Google Streetview
En verder?
Bij de gemeente Groningen weet een ambtenaar van de afdeling bijzondere woonvormen dat de moeder inmiddels is overleden. De plek wordt nu alleen bewoond door haar dochter, meldt een woordvoerder van de gemeente. ,,Sinds september 2009 zit er een woonbestemming op vastgelegd in het bestemmingsplan.”
Verschillende pogingen om in contact te komen met de dochter halen niets uit uit. ,,Voor mij was het destijds ook moeilijk om goed contact met ze te krijgen”, zegt advocaat Jaasma.. ,,Ze waren erg op zichzelf.”
Hij gaat de zaak nooit vergeten, zegt hij. ,,Toen moeder en dochter eenmaal woonden op hun nieuwe plek langs het spoor, ben ik nog langsgereden met een bloemetje. Een aardige man van Slachtofferhulp was er toen ook. Hij was eerder in de bres gesprongen voor die dames. Hoe kun je zo met mensen omgaan, dacht ik destijds. En dat denk ik nu nog steeds. Ze wilden alleen in hun eigen omgeving blijven. Dan maar pal langs het spoor.”
