Niet te druk bij het Bevrijdingsfestival. Foto: Jaspar Moulijn
Met 22,80 euro aan kosten per bezoeker was het bevrijdingsfestival 2024 in Groningen het op één na duurste van Nederland. Vooral de productiekosten rijzen de pan uit in vergelijking met andere festivals. Hoe kan dit en wat zijn de gevolgen?
Dat het Groningse festival hoge kosten maakt, blijkt uit een vertrouwelijk rapport van onderzoeksbureau Deloitte in handen van DVHN, dat is verspreid onder de bestuursleden van alle veertien bevrijdingsfestivals in Nederland. In dit rapport zit onder andere een pagina waarin de kosten van een bevrijdingsfestival, zoals personeel, worden afgezet tegen het aantal bezoekers bij de editie van 2024. Alleen het festival in Utrecht is met 23,80 euro per bezoeker duurder dan dat van Groningen.
Grotere festivals zoals Haarlem en Overijssel weten hun kosten aanzienlijk lager te houden: 9 en 10,50 euro per bezoeker respectievelijk. Ook bevrijdingsfestival Friesland, dat afgelopen editie met 85.000 bezoekers meer publiek trok dan Groningen (50.000), hield de kosten veel lager: 4,90 euro per bezoeker.
Ook in de begrotingen voor de festivals zitten grote verschillen. Voor Drenthe zijn de totale kosten voor het festival rond de 350.000 euro, in Friesland rond de 430.000 euro. Dit is veel lager dan de Groningse begroting, die haar kosten schat op 1,2 miljoen euro.
Hoge productiekosten
De productiekosten zijn bij alle bevrijdingsfestivals de belangrijkste kostenpost. Bij het Groningse festival zijn de kosten met 15,80 euro per bezoeker veruit de hoogste. Ter vergelijking, bij het grotere festival in Haarlem zijn de productiekosten 7,40 euro per bezoeker en bij de noordelijke bevrijdingsfestivals zijn de productiekosten per bezoeker ook veel lager: Drenthe 4,30 euro en Friesland slechts 1,70 euro.
Dan rijst de vraag: waarom zijn de productiekosten in Groningen zo hoog? Het valt op dat het bevrijdingsfestival in Groningen zich richt op 60 tot 80 duizend bezoekers, terwijl het lagere bezoekersaantallen haalt. Daardoor kunnen de kosten hoger uitvallen dan verwacht, omdat er voor een te hoog aantal bezoekers wordt geproduceerd.
Slecht weer en werkzaamheden
Volgens Ebel Jan van Dijk, directeur van de stichting 4 en 5 mei die het Bevrijdingsfestival Groningen organiseert, waren de bezoekersaantallen bij de afgelopen edities lager door factoren die buiten zijn macht lagen.
In 2018 verwelkomde het festival meer dan 150.000 bezoekers. De omstandigheden waren ideaal. De zon scheen volop, de line-up was gevuld met aansprekende namen. Een jaar later gooide slecht weer roet in het eten. De temperatuur kwam met moeite boven de tien graden uit. De kille en harde wind uit het noordwesten bezorgde de ene na de andere bui. Desondanks vierden 80.000 Groningers de vrijheid in het Stadspark. Na deze editie nam Van Dijk het directeursstokje over.
Drukte bij Tiktok Tammo op het hoofdpodium tijdens Bevrijdingsfestival 2024. Foto: Jaspar Moulijn
De nieuwbakken bestuurder werd direct geconfronteerd met tegenslagen. De editie van 2020 ging niet door vanwege corona. In 2021 werd alleen een online festival georganiseerd. Pas in 2022 was er weer publiek welkom bij het festival, dat die editie een primeur beleefde: bezoekers moesten een kaartje kopen van 5 euro om de wankele financiële basis te verstevigen. Dat deden 43.000 mensen.
Na een stevige evaluatie werd besloten om het festival weer vrij toegankelijk te maken.
Minder bezoekers dan verwacht
In 2023 en 2024 schommelde het bezoekersaantal rond de 50.000. ,,Slecht weer en de werkzaamheden aan de ringweg zorgen ervoor dat minder mensen naar het festival toekomen”, duidt Van Dijk.
Dat verklaart volgens hem ook waarom de productiekosten per bezoeker van dit jaar zo hoog lagen. ,,We hadden gerekend op 60.000 tot 80.000 bezoekers, maar dit werden er 50.000. Daardoor worden de totale productiekosten hoger.’’
Daar heeft de directeur gelijk in. Wanneer er bijvoorbeeld 80.000 bezoekers waren, zouden de productiekosten per persoon 9,75 euro bedragen in plaats van 15,80. Een stuk lager, maar alsnog veel hoger dan andere noordelijke bevrijdingsfestivals.
Joost Klein
Verder wijst Van Dijk naar Joost Klein. De Fries had dit jaar als act op het podium moeten staan. „Die hadden we geboekt voordat hij een hype werd, toen kostte hij nog niet de hoofdprijs.” Maar door zijn deelname aan het Eurovisie Songfestival werd het optreden geannuleerd. ,,Als we Joost Klein hadden gehad, stond het hele veld vol. Doordat de afzegging laat was, waren we dit jaar ook vertraagd in de programmering. Dat heeft ook bezoekersaantallen gekost.’’
De productie is duur, stelt Van Dijk, omdat de lat erg hoog wordt gelegd. ,,Je ziet de hogere kosten terug in bijvoorbeeld de podia en hoe het festival erbij staat. We willen een goed festival neerzetten, daar stellen we hoge eisen aan.’’
Blend Events
Naast het directeurschap van het bevrijdingsfestival heeft Van Dijk ook een eigen bedrijf waarmee hij onder andere festivals organiseert: Blend Events. Blend doemt op in verschillende rekeningen en verslagen van het Bevrijdingsfestival. Een accountant die de jaarrekeningen heeft bestudeerd, noemde die constructie ‘opmerkelijk’.
,,Blend Events is alleen betrokken geweest bij de editie van 2021’’, verzekert Van Dijk. ,,Daarna heb ik alleen vanuit dat bedrijf de facturen voor mijn werkzaamheden als directeur gestuurd.”
Wim Entzinger, voorzitter van de Raad van Toezicht bij de stichting 4 en 5 mei, voegt toe dat er strenge eisen zijn gesteld aan de inmenging van het bedrijf van Van Dijk. ,,Ik begrijp dat dit erg gevoelig ligt, en daarom werd er vanuit Ebel Jan totale transparantie verwacht.’’
Tiktok Tammo was leuk. Foto: Jaspar Moulijn
Grote risico’s
Uit het rapport van Deloitte blijkt tot slot dat Groningen zich nog een risico op de hals heeft gehaald: het houdt de horeca in eigen hand. Dit wil zeggen dat de organisatie zelf verantwoordelijk is voor de in- en verkoop van eten en drinken. Dit is een keuze: het bevrijdingsfestival in Assen verpacht plekken op het festivalterrein.
,,Zo houden we het risico erg klein’’, stelt Nathan van Gelder, afzwaaiend directeur van bevrijdingsfestival Drenthe. Onder zijn bewind nestelde het Drentse festival zich in de subtop van Nederland met zo’n 40 tot 45 duizend bezoekers per jaar (tegenover 8000 in 2012).
,,Doordat we de horeca verpachten, weten we precies wat er de aankomende jaren binnen gaat komen, omdat we een vast bedrag krijgen. Het voordeel is dat we bij slecht weer geen risico hebben op grote verliezen.’’ Zo had bevrijdingsfestival Drenthe ook geen financieringstekort volgens de cijfers van Deloitte.
Dat het weer parten kan spelen valt bij het Groningse festival op in de jaarrekeningen van 2023, waar onweer het festival 2,5 uur stil legde. Er werd verwacht 750.000 euro op te halen met de verkoop van eten en drinken. Uiteindelijk was de realisatie ruim drie ton lager: 421.931 euro. Als de gemeente en provincie niet waren bijgesprongen met 300.000 euro in totaal, had de stichting een verlies van meer dan drie ton gedraaid. Nu bleef het bij een tekort van ruim 18.000.
Langlopende contracten
Dat het Groningse festival de horeca niet verpacht, komt volgens Van Dijk door langlopende contracten met leveranciers. ,,Deze zijn dit jaar net afgelopen. Nu is de keuze aan ons: gaan we door in deze constructie of gaan we het verpachten? Dat zijn we aan het onderzoeken.’’
Er kleven ook nadelen aan een pachtconstructie, vindt Van Dijk. ,,Je behaalt niet meer de grote opbrengsten op zonnige dagen’’, aldus de directeur. ,,Dat betekent dat we ieder jaar wel meer zekerheid hebben, maar ook minder geld, waardoor het feestje moet krimpen.’’
Entzinger stelt dat er kan worden bezuinigd, maar dat er ook een mogelijkheid ligt in Den Haag. ,,Als het Rijk met meer geld over de brug komt, kunnen we dit festival blijven organiseren.’’ Alle bevrijdingsfestivals in Nederland zijn nu ook bezig om onder andere een structurele vergoeding te krijgen vanuit de landelijke schatkist. ,,Zonder een bijdrage van het Rijk gaat dit feestje niet meer lukken.’’
Afzijdige houding
De twee grote subsidieverleners gemeente en provincie Groningen houden zich afzijdig van commentaar. De reactie op vragen vanuit deze krant is identiek. ,,De provincie en gemeente zien het niet als haar rol om zich te mengen in de interne organisatie, de bestuursvorm of directiekeuzes van een door de provincie gesubsidieerde stichting’’, stellen de woordvoerders.
Ook zien de overheden dat het festival ,,een aantal lastige jaren heeft gehad’’, waarbij er ook begrip is voor de geleden verliezen in 2023. Verder willen zowel gemeente als provincie zich niet verder mengen in de besluitvorming, omdat er geen opdracht wordt gegeven maar een subsidie.
In vergelijking
Het Bevrijdingsfestival Groningen werd twintig jaar georganiseerd door Diederik van der Meide en was een groot succes. Met slecht weer trok het festival 135.000 mensen in 2017 en in 2018 boekte het Bevrijdingsfestival een recordjaar met meer dan 150.000 bezoekers op en rond de drafbaan.
Nadat Van der Meide het stokje overdroeg aan Ebel Jan van Dijk in 2020, zakte het aantal bezoekers na corona fors in. In 2022 waren er ‘slechts’ 45.000 man op de drafbaan te vinden. In 2023 werd het festival onderbroken voor 2,5 uur door onweer, en zakte het bezoekersaantal verder in naar 35.000. In 2024 trok het festival 50.000 bezoekers.
