Ultra-orthodoxe Amerikanen spreken in Stadskerk in Groningen. Wat hebben zij daar te zoeken?

Eén van de sprekers is Dawna de Silva. Een Amerikaanse vrouw uit het plaatsje Redding in Californië. Ze werkt voor de Bethel-kerk in haar woonplaats. Een ultraconservatieve kerk met meer dan 11.000 leden.

De Silva spreekt op de Kingdom Women-conferentie. Die wordt 13 tot 15 februari gehouden in de Stadskerk in Groningen. Deze reizende conferentie wordt georganiseerd vanuit de Bethel-kerk.

,,Het zijn religieuze oplichters die er alleen maar op uit zijn hun wereldbeeld op te leggen aan anderen”, mailt Robert Victor Scheide, een Amerikaanse blogger die de kerk al jaren volgt. Die kerk haalt regelmatig het nieuws met uitgesproken anti-homo-standpunten. Leiders van deze de kerk geloven dat mensen hun homoseksualiteit van zich af kunnen schudden.

Namens deze kerk verkoopt De Silva ‘Sozo’: een christelijke vorm van therapie die kan worden gebruikt om homoseksualiteit ‘op te lossen’. Hierover later meer. In Nederland staat dit bekend als ‘conversietherapie’. Wetenschappers zijn uiterst kritisch hierop en de Tweede Kamer stemt binnenkort over een wet die dit verbiedt.

De Stadskerk is een razend populaire kerk in Groningen. Het hoofdgebouw zit in een voormalige bouwmarkt aan de Friesestraatweg. De zondagse kerkdiensten trekken zo’n 2500 gelovigen. Aantallen waar veel protestantse kerken alleen maar van kunnen dromen. Voorganger Arjan Zantingh wil er zelf niet over opscheppen, maar de kerk is veruit de grootste in de provincie. Bovendien groeit de kerk, en hard ook. Elf jaar geleden had de Stadskerk 1300 leden.

De kerk heeft toegankelijke diensten. ‘s Zondags worden geen psalmen gezongen, maar speelt een band christelijke popmuziek. Ook maakt de kerk podcasts. De voorgangers, Mark Stoorvogel en Arjan Zantingh, ogen als hippe gasten die in niets doen denken aan ouderwetse dominees.

Toen ze het verzoek kregen of de Kingdom Women-conferentie in hún kerk mocht plaatsvinden was dat geen probleem, vertellen Stoorvogel en Zantingh. Eén van de dames die spreekt is Ali Vlieg. Zij is lid van de Stadskerk hoewel ze inmiddels in Amerika woont. In juli 2022 vertrok ze naar Redding om zich aan te sluiten bij de Bethel-kerk.

„Het is een vrouwenconferentie en daar komen vrouwen spreken. Zo komen hier vaker sprekers van buiten”, zegt Zantingh. En later: „Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling dat ze zullen spreken over homoseksualiteit. Dat gaan we ze ook duidelijk maken.”

Dat ze niet veel moeite hebben met de conferentie heeft ook nog een andere reden. De leer van de Bethel-kerk lijkt, in veel opzichten, op die van de Stadskerk, alleen zijn de Amerikanen een stuk radicaler.

De Stadskerk heeft meerdere homoseksuele leden, zeggen Stoorvogel en Zantingh. Zij zijn welkom in de kerk, kunnen overal aan meedoen en worden ook gedoopt. Maar Zantingh zegent geen homohuwelijken in zoals hij dat wel bij heterohuwelijken doet. Ook is het ondenkbaar dat er een homoseksuele voorganger op het podium klimt. ,,Het huwelijk is tussen man en vrouw”, verduidelijkt Stoorvogel. ,,Dat moet in het leiderschap ook worden uitgedragen.”

De Bethel-kerk staat in Redding: een ultra-conservatieve stad aan de westkust van Amerika. De kerk heeft duizenden volgelingen. ,,Ongeveer 10 procent van de inwoners is aangesloten bij Bethel en de kerk heeft veel invloed in de lokale politiek”, zegt Scheide.

In Amerika wordt de kerk al gezien als heftig. Veel Nederlanders zouden de kerk ultra-orthodox noemen.

Zo dook in 2019 een video op van een dienst waar gelovigen Olive Heiligenthal tot leven te zingen. ‘Olive, come out of that grave’, zingen tientallen kerkgangers. Het 2-jarige kind was enkele dagen voor de dienst gestorven. In een statement op de website verdedigt de kerk de poging. ,,We beseffen dat dit ongebruikelijk is, maar dat zijn wonderen nou eenmaal.”

En dan is daar nog Bill Johnson. Hij is de ‘baas’ van de kerk en staat bekend als fervent anti-homo. ,,Homoseksualiteit is een schending van de schepping”, zegt hij in een Facebook-video uit 2015. ,,God heeft het menselijk lichaam niet ontworpen om op die manier in elkaar te passen.”

Voorgangers Arjan Zantingh en Mark Stoorvogel zitten in een kantoortje, boven in de Stadskerk. Eén muur staat vol christelijke boeken. De mannen willen niet al te diep ingaan op de diensten van Bethel. „Wij nemen geen verantwoordelijkheid voor uitspraken die Bill Johnson doet. Die komt hier ook niet.” Feit is wel dat ze zich sterk verbonden voelen met de Amerikaanse kerk. ,,We zijn alleen wel wat nuchterder”, zegt Zantingh.

Neem nou zo’n dienst voor Olive Heiligenthal. ,,Ik zie niet gebeuren dat we hier gaan bidden om een gemeentelid te laten opstaan uit de dood”, zegt Zantingh. Toch kijkt hij er niet al te zeer van op. ,,Ik geloof wel dat er in de wereldgeschiedenis mensen zijn opgestaan uit de dood op basis van een gebed.” Stoorvogel: ,,Er zijn bepaalde uitspattingen waar we niet in zouden meegaan, maar er zijn vooral veel dingen die ons met elkaar verbinden.”

De Bethel-kerk is ervan overtuigd dat homoseksualiteit genezen kan worden. Er is een speciale website is gewijd aan mensen die zeggen dat ze hun homofilie van zich afgeschud hebben. De kerk noemt zogenaamd genezen homo’s ‘once gay’ (voorheen homo, red.).

En de kerk lijkt dit soort ideeën te exporteren naar Nederland. Spil daarin is Dawna de Silva, één van de mensen die mag spreken in de Stadskerk. De Silva is verantwoordelijk voor de verspreiding (verkoop) van de Sozo-therapie. Sozo is Grieks en betekent zoveel als bevrijding en genezing. Op papier is het de bedoeling dat gelovigen door deze therapie dichter bij God komen.

Best vaag, maar e-mails naar drie Nederlandse Sozo-therapeuten maken duidelijk wat Sozo kán zijn. Als DVHN mailt met de vraag of ze kunnen helpen om te gaan met ‘homoseksuele gedachten’, reageren de therapeuten begripvol.

,,Je hoeft je voor de Heer niet te schamen, maar vraag Hem wel om Hulp”, mailt ééntje. Een ander zegt: ,,Sozo is een krachtig hulpmiddel om herstel te ontvangen, je denken te vernieuwen en vrijheid te ervaren vanuit God.”

Geen van de drie therapeuten lijkt aan te sturen op acceptatie. Dit, terwijl verscheidene wetenschappelijk onderzoeken uitwijzen dat homoseksuele gevoelens niet ‘op te lossen’ zijn. Wél blijkt uit onderzoek dat conversietherapie dramatische gevolgen kan hebben. In een rapport uit 2021 staat dat mensen die hun seksualiteit proberen te veranderen vaker kampen met depressies en paniekaanvallen en vaker pogingen doen tot suïcide.

Homoseksualiteit is een ingewikkeld thema in de Stadskerk. Want iedereen mag dan welkom zijn, de kerk neemt de Bijbel uiterst serieus. En daarin valt te lezen dat seks bij het huwelijk hoort en een huwelijk is tussen man en vrouw.

Ook kerkgangers in de Stadskerk worstelen hiermee. Volgens de strenge christelijke leer staat een homoseksuele relatie hun relatie met God in de weg. De kerk praat regelmatig over het onderwerp. „Sommige mensen kiezen bijvoorbeeld voor een celibatair leven (een leven zonder relaties en seks, red.)”, zegt Zantingh. ,,Dat kan en dat is mooi, maar het is niet iets wat wij voorschrijven.” Weer anderen kiezen alsnog voor een ‘hetero-huwelijk’.

Veel wetenschappers kijken hier anders naar. Zij zeggen dat het helemaal niet mogelijk is om je geaardheid te veranderen. Stoorvogel: ,,Seksualiteit is niet altijd zwart-wit. Kijk maar naar Roy Donders (een reality-ster, red.). Die stond ook bekend als homo, maar heeft nu een relatie met een vrouw.” En, even later: ,,Iedereen kan wel een verhaal vertellen van iets waarin ze radicaal veranderd zijn sinds ze christen zijn geworden. Dat noemen wij dus innerlijke vernieuwing.”

De Stadskerk raakt wel eens volgelingen kwijt door haar standpunten over homoseksualiteit. De een vindt ze te mild, de ander juist te star. En dat mag ook, benadrukt Zantingh. Niet iedereen kan het altijd met hem eens zijn. ,,We zijn ook geen feelgoodkerk. Dat proberen we ook niet te zijn.”