Een erehaag bij de uitvaart van Gianny-Davey. Foto: ANP/Remko de Waal
Oplichters hackten woensdag de livestream van de uitvaart van Gianny-Davey, de 12-jarige jongen die in Groningen werd vermoord. Het toont aan dat fraudeurs nergens voor terugdeinzen en dat je altijd waakzaam moet zijn. Waar moet je op letten?
‘Funeral Service Gianny Davey’. Wie op Facebook zocht naar delivestream van de uitvaart van de vermoorde Gianny-Davey kwam verschillende accounts tegen met links die naar een gehackte website leidden. Daar werd om bank, creditcard-, en persoonsgegevens gevraagd.
„Lager kan ik mij niet voorstellen”, zegt Niels Dekker, van Namens de Familie, een organisatie die nabestaanden bijstaat. „Ze hebben niet eens zijn naam goed gespeld, het koppelteken ontbreekt.”
Tragisch einde
De 12-jarige Gianny-Davey werd zondag 29 december gevonden in een huis aan de Blekerslaan in de Oosterpoortwijk in Stad. Zijn vader is toen meteen aangehouden en wordt verdacht van het om het leven brengen van zijn zoon. De jongen woonde bij zijn moeder in Amsterdam, maar bracht het weekend door in Groningen bij zijn vader.
Bij de hack zijn mogelijk persoons- en creditcard- of bankgegevens buit gemaakt. De politie doet onderzoek. Het toont aan dat ‘niets heilig’ is voor oplichters, zegt Dekker. De familie is vol ongeloof: „Dit is natuurlijk het laatste waar hun hoofd naar staat.”
Bij de Fraudehelpdesk zien ze hoe ver oplichters durven te gaan en hoe geraffineerd zij werken. Iedereen kent nog wel de Nigeriaanse prins die een fortuin klaar heeft liggen, of de erfenis van de overleden verre oom. Maar tegenwoordig zijn trucs een stuk dieper doordacht.
Foutje snel gemaakt
„Oplichters hebben steeds sluwere praatjes”, zegt Tanya Wijngaarde van de organisatie. „Criminelen lijken zich steeds verder te professionaliseren, al dan niet met hulp van AI.” Mensen leggen de schuld snel bij zichzelf, maar dat is volgens haar onterecht. „Sommige oplichters zijn urenlang bezig en komen heel betrouwbaar en vriendelijk over.”
Iedereen kan slachtoffer worden van oplichting. Een foutje is snel gemaakt en dat kan duizenden euro’s kosten. Bovendien is het vernietigend voor het vertrouwen in anderen. „Je hoort in de rechtbank vaak dat daders het goedpraten omdat ze dachten dat het gestolen geld wel vergoed zou worden. Dat klopt niet.”
Tegenwoordig kunnen oplichters via datalekken veel te weten komen over iemand, zoals leeftijd, adres of e-mailadres. Die informatie wordt misbruikt om een overtuigend verhaal in elkaar te zetten.Cijfers over heel 2024 heeft Fraudehelpdesk nog niet, maar het aantal fraudegevallen bleek in het eerste deel van dat jaar al flink te zijn opgelopen.
Veel meer meldingen
In de eerste zes maanden van 2024 ontving Fraudehelpdesk een kleine 30.000 fraudemeldingen, dat is bijna 40 procent meer dan een jaar daarvoor, blijkt uit het halfjaarrapport van de organisatie. Oplichters stalen ook meer geld: 27 miljoen euro. Ruim 40 procent meer dan het voorgaande jaar.
Het is lastig om exact vast te stellen welke nieuwe methodes oplichters erop na houden, vaak veranderen die snel. Wel is er een aantal dat steeds weer de kop opsteekt.
Terugkerende oplichting
Veelvoorkomende oplichting is nog steeds helpdeskfraude. Dat dit nog steeds zo ‘succesvol’ is, komt mogelijk door een nieuwe truc. Wijngaarde: „Er wordt een nep-sms of -appberichtvan een ‘bank’ gestuurd. De ontvanger heeft een ‘niet-pluis gevoel’. En dan belt ‘de bank’: ‘Heeft u misschien gereageerd op een phishingmail? Want we zien een verdachte transactie.’”
Dat is een valstrik, legt ze uit. „Mensen denken: ‘zie je wel, die mail was toch fout’ en gaan helemaal mee met die zogenaamd helpende bankmedewerker.” De oplichter laat mensen het geld dan overmaken naar een ‘veilige rekening’.
Datingsapps en nep-agenten
Daarnaast richtten fraudeurs neppe beleggingsfondsen op. In het eerste halfjaar van 2024 was hier bijna evenveel fraude mee gepleegdals in heel 2022. Ook hier gaan oplichters slinks te werk, bijvoorbeeld in combinatie met online dating. De ‘partner’ overtuigt het slachtoffer met succesverhalen om te investeren in een nepbelegging.
Het aantal slachtoffers van het bekende ‘appje’ van een (klein)kind dat er met spoed geld nodig is omdat bijvoorbeeld een telefoon stuk is, daalde enige tijd. Toch was daar in juni weer een forse stijging in.
De politie ziet dat nog steeds vaak nepagenten aan de deur komen, zogenaamd om dure spullen veilig te stellen of bankpassen op te halen omdat in de buurt inbraken zouden zijn. „Spullen veilig stellen zal een agent nooit doen, het is niet ons werk”, waarschuwt een woordvoerder.
Krijg je telefoon? Zet zelf de toon
Hij adviseert: „Vraag altijd om legitimatie.” Bij twijfel over de echtheid van het pasje, kan altijd de politie worden gebeld, zegt hij. „Doe de deur dicht en bel 0900-8844.” De agent of rechercheur wacht wel. „Die begrijp dat wel.”
Die tip geldt ook voor bedrijven die achter de voordeur iets moeten doen zoals een energieleverancier of iemand die belt en zegt dat er rekeningen openstaan. „Oplichters proberen je te overrompelen. Er is iets aan de hand, er moet direct wat gebeuren.” Schrijf op met wie je te maken hebt, en bel naar de receptie van het bedrijf, adviseert de politiewoordvoerder. Vanaf daar weten ze vaak wel of en wat er aan de hand is.
Wijngaarde van de Fraudehelpdesk kan dat onderstrepen. „Bel het bedrijf gewoon terug op het algemene nummer. En check met wie je te maken hebt, neem je tijd.”
Wijngaarde: „En online: klik niet op een linkje als je het kunt voorkomen.” Wanneer de Belastingdienst bijvoorbeeld iets wil weten, open dan een nieuwe pagina en type het adres rechtstreeks in. Wijngaarde: „Iedereen kan zich voordoen als iemand anders, wees daarvan bewust.”
