Koning Willem-Alexander bijgepraat over aardbevingen en erfgoed in Groningen. ‘We moeten echt af van de regels rondom staatsteun’

Koning Willem-Alexander ondervond woensdag in Wehe-den Hoorn hoe mooi en rijk de Groningse cultuur en landschap kunnen zijn. Op een blank doek schilderde hij een blauwe verfstreep die wel wat deed denken aan een glimlach. Daarmee opende officieel hij het nieuwe Kunstcentrum De Ploeg. In het hele dorp was amper een parkeerplekje te vinden, zoveel bekijks betrok de opening.

In het nieuwe museum mocht de koning zich verwonderen over het brede palet aan kunst dat de kunstbeweging De Ploeg voortbracht. Zo verwonderde de koning zich over het gebruik van pastelkleuren in één van de werken. De kunst rondom het Groninger landschap komt in vele vormen en kleuren, verzekert Anna-Rosja Haveman, gastcurator en assistent-professor kunst aan de Rijksuniversiteit Groningen. „Ploeg was meer dan expressionisme.”

Het museum was waarschijnlijk niet tot stand gekomen zonder hulp van subsidies, zoals het Nationaal Programma Groningen. Juist daarover ging het eerder op de dag in in Maarhuizen, een gehucht op een wierde bij Winsum. Daar liet de koning zich in het nieuwe Kunst- en Cultuurcentrum Op Maarhuizen bijpraten over het versterken en behouden van Gronings erfgoed dat kampt met bevingsschade. Het centrum zit in een flink opgeknapte oude boerderij.

„We moeten echt af van de regels rondom staatsteun!” Harrie Hoek probeert dát als duidelijke boodschap mee te geven aan de koning. Hij is initiatiefnemer van het opknappen van de Tocamaheerd in Uithuizen. Delen van de boerderij zijn eeuwenoud, het gebouw en bijbehorende schuren hebben bevingsschade. Hoek en anderen willen het opknappen en er een expositieruimte met een educatiecentrum van maken.

Omdat er ook een verdienmodel achter moet zitten, was het plan om er hotelkamers in te verhuren. Maar dat was lastig voor NPG om te subsidiëren, aan commerciële ondernemingen wordt geen subsidie verleend, omdat dat staatsteun is. Dat mag niet. Dat is een ontzettend ingewikkelde puzzel volgens Hoek. „Ik zei rond de jaarwisseling tegen mijn vrouw: ‘Dit gaat zo niet goedkomen.’”

Hoek is niet de enige die met het probleem kampt, vullen anderen aan de tafel aan. Zij herkennen de problematiek. „Eigenlijk moet er een ontheffing komen voor staatssteun aan Gronings erfgoed”, vindt Hoek. Het heeft te lijden gehad onder de aardbevingen en dreigt verloren te gaan. Initiatiefnemers die iets willen doen worden door de ingewikkelde regels de wind uit de zeilen gehaald, schetst hij: „We moeten toe naar makkelijkere regels. Initiatiefnemers zijn steeds terughoudender.” De koning merkt op dat zij bovendien een risico op aansprakelijkheid hebben. Er wordt instemmend geknikt.

In een ander gesprek uiten eigenaren van monumentale panden hun frustratie over de stroefheid waarmee het versterkingsproces nog steeds verloopt. De koning merkt op dat hij inmiddels twaalf keer een troonrede heeft gehouden over hoe Groningen worstelt met de aardbevingsproblematiek.

Toch is er ook hoop. Zo merkt het Alphacollege dat steeds meer zij-instromers de bouw inwillen, vertelt docent Dirk Veldman. Zoals Sieger Leeve, restauratietimmerman in opleiding. „Ik had een baan in de ICT en een economische opleiding, maar besefte: ik wil liever iets met de handen doen. Lekker buiten zijn.” Haast gegarandeerd werk. Hij heeft er veel plezier van en wil Gronings erfgoed behouden. Hij wil aan de toekomst van Groningen werken, met de handen uit de mouwen en een lach op zijn gezicht.