Vrees voor redding boerderij Tocamaheerd nu het plan voor hotelkamers wordt geschrapt . 'Deze parel moet voor Uithuizen behouden blijven'

De toegangsweg naar de kop-hals-rompboerderij tegenover de Menkemaborg is bedolven onder gele en roodbruine bladeren. Op de twee bemoste pilaren bij de ingang staat de naam van de boerderij die sinds 2016 leegstaat: Huize Tocama, genoemd naar de familie Taeckema - of Takuma - die op de plek van het zwembad aan de Dingeweg een steenhuis bezat. Archeologen ontdekten hier in 2007 restanten van het bouwwerk uit de dertiende eeuw, zoals het grachtenstelsel en een deel van het fundament.

Huize Tocama, die een monumentaal voorhuis, een grote en een kleine schuur en 4,3 hectare land omvat, is getekend door aardbevingen. Houten balken voorkomen dat de gevel van de schuur instort. „De grote schuur werd rond 1880 gebouwd”, vertelt voorzitter Harrie Hoek (68) van de stichting Tocamaheerd. „Het oudste deel van het voorhuis stamt uit begin achttiende eeuw. Het is een parel, echt een parel.” Hij gebaart om zich heen. „Dit moet voor Uithuizen behouden blijven. Dat moet gewoon.”

De stichting Tocamaheerd ontfermde zich in 2021 over Huize Tocama. „De laatste eigenaar was de heer Reijntjes. Hij had hier jarenlang een oorlogsmuseum.” De NAM kocht de boerderij in 2016 die deze enkele jaren later overdroeg aan de Stichting Woonbedrijf Aardbevingsgebied Groningen.

Hoek zag zijn kans, al sinds 2008 broedde hij op een nieuwe toekomst voor Huize Tocama, die een verlengstuk van de Menkemaborg moest worden. De laatste heeft ruimtegebrek, zo is er geen plek om grote groepen te ontvangen en ook is er geen mogelijkheid voor wisselexposities. Hoek richtte met oud-wethouder Harrie Sienot (72) en een aantal gelijkgestemden de stichting op.

Het oorspronkelijke doel was er een toeristisch en educatief centrum van te maken met onder meer een hotel met 20 kamers, een expositie en museumwinkel voor de Menkemaborg, een kwekerij voor mbo-opleidingen, een beeldentuin in een Engels landschapspark en voor het voorhuis een historische slingertuin naar een 19^e-eeuws ontwerp van de Friese tuinarchitect Gerrit Vlaskamp.

„Een bevriende investeerder – nee, die blijft anoniem – maakte het mogelijk om de boerderij voor 3,6 ton aan te kopen. De totale opknapbeurt, inclusief versterking, restauratie en inrichting, kost ongeveer tien miljoen euro.”

De stichting noemde zichzelf Tocamaheerd. „Het gaat namelijk niet alleen om de boerderij, maar ook over de omliggende terreinen”, legt bestuurslid Sienot uit. „En met een ‘heerd’ wordt in Groningen boerderij en landerijen bedoeld.”

Ze lopen de immense schuur binnen, op de vloer ligt een laagje stro. Het dak rust op een spinnenweb van gebinten. In een hoek staat een trap die naar een ruimte met oude vitrines die onder een dikke laag stof ligt, leidt. Sienot: „Die zijn nog van het oorlogsmuseum.”

Voor het geestesoog van Hoek verschijnt een andere boerderij. Hij neemt zijn zwarte hoed af. „Hier …” hij wijst naar de vitrines „… moeten twee educatielokalen voor scholieren komen.” Het duo loopt naar beneden, verlaat de schuur en betreedt een donkere ruimte in. Tegen de wand staan voerbakken voor paarden die de indruk wekken alsof ze er al een eeuwtje of twee hangen. „Hier komen de museumwinkel van de Menkemaborg en een toeristisch informatiecentrum.” En de voederbakken? „Die blijven hier natuurlijk”, benadrukt Sienot. „Die doen we niet weg.”

Ze nemen een kijkje in de kleine schuur, hoewel ‘klein’ met een korreltje zout moet worden genomen. Ook hier zijn steunbalken tegen de muur gezet. Sienot: „Anders stort de boel zo in.” Hier was het leeuwendeel van de hotelkamers gepland. Maar de stichting zet hier een streep door. Hoek: „De kosten zijn enorm gestegen. Lenen is geen optie. Er is geen bank die hier geld insteekt. We waren daarom van plan om eerst een stuk of zeven kamers te realiseren. Maar daardoor voldoen we niet meer aan de voorwaarden voor een subsidie van 2,5 miljoen euro van het Nationaal Programma Groningen (NPG), mede omdat de exploitatie van Huize Tocama op 20 kamers is gebaseerd.”

En nu?

„Er komt voorlopig geen erfgoedlogies in en we houden er rekening mee dat we die subsidie van het NPG niet krijgen. Dus moeten we kijken wat er nog wel mogelijk is. We krijgen al een belangrijke bijdrage van de Nationaal Coördinator Groningen in de vorm van de versterking van het gebouw. Hier wordt volgend voorjaar mee begonnen. Daarnaast rekenen we op een subsidie van 1,5 miljoen euro van het Rijk. Binnenkort horen we daar meer over. Verder krijgen we van het Waddenfonds subsidie voor de inrichting van zowel het gebouw als het buitenterrein. In totaal komen we dan op ongeveer 5,5 miljoen euro uit. We hopen alleen niet dat er door het wegvallen van de NPG-subsidie een kegeleffect ontstaat en dat ook andere subsidiegevers afhaken. Die gaan we dan ook op heel korte termijn stuk voor stuk benaderen.”

Het doel van de stichting: het behoud van de boerderij, de koppeling met de Menkemaborg Het doel is nog steeds dat de werkzaamheden in de zomer van 2026 achter de rug zijn. „We moeten maar zien hoever we komen. Het doel is nog steeds dat alles – de erfgoedlogies uitgezonderd - in de zomer van 2026 gereed is.”

Ze wandelen door een lange, hoge gang het voorhuis in. Achter elke deur ligt een schat: schitterende tegels, een oude haard met schouw, een authentieke rookkast voor hammen, een prachtige visgraatparketvloer. Sienot klopt op een deur met elegant inlijstwerk. „We wilden in de kamer erachter ook een hotelkamer. Maar deze deur voldeed niet aan de veiligheidseisen dus men wilde dat we die eruit haalden.” Hij schudt zijn hoofd. „Hoe verzin je het?”

Het vijfkoppige stichtingsbestuur staat nog pal achter het project, maar de verantwoordelijkheid is een zware last. De vele vereiste onderzoeken naar de boerderij, de flora en fauna, de kopzorgen over de fondsenwerving en de tijdsdruk beginnen hun tol te eisen. Sienot: „Het is soms wel erg veel. Ik betrap me er af en toe op dat ik denk: waar zijn we aan begonnen? Maar dan zie ik dit weer. Dat is voldoende om door te gaan.”

Hoek knikt. „Het wordt prachtig, echt waar. Prachtig.”