Minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie) heeft er alles aan gedaan om de asielwetten door de Eerste Kamer te loodsen. Foto: Robin Utrecht
De nieuwe asielwetten zijn in de Eerste Kamer slechts deels aangenomen. Eén wet haalde het, een andere sneuvelde. Wat betekent dit voor het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel? Burgemeester Jaap Velema (Westerwolde): „De effecten zullen naar verwachting beperkt zijn.”
De senaat stemde dinsdag over twee asielwetten en een zogeheten novelle. Het ging om de Wet invoering tweestatusstelsel en de Asielnoodmaatregelenwet. Met die laatste wet zou illegaal verblijf in Nederland strafbaar worden gesteld. Via de novelle werd vastgelegd dat hulp aan mensen zonder verblijfsvergunning niet strafbaar zou worden.
De PVV stemde tegen deze aanpassing. Volgens de partij, initiatiefnemer van ‘de strengste asielwetten ooit’, was de wetgeving daarmee te ver afgezwakt.
Dat betekende direct het einde van de Asielnoodmaatregelenwet. Voor partijen als het CDA en de SGP was de aanpassing namelijk een harde voorwaarde om vóór de wet te stemmen. „De medemenselijkheid gaat boven de grip op asiel”, zei SGP‑senator Peter Schalk vlak voor de stemming.
Het gevolg: de Asielnoodmaatregelenwet werd verworpen. Alleen het tweestatusstelsel blijft overeind.
De medemenselijkheid gaat boven de grip op asiel.
Wat het wel haalde
Door de Wet invoering tweestatusstelsel worden vluchtelingen voortaan in twee groepen ingedeeld. Mensen die persoonlijk worden vervolgd (vanwege hun geloof, politieke overtuiging of geaardheid), krijgen een sterkere status dan mensen die vluchten voor oorlog of geweld. Die laatste groep houdt recht op bescherming, maar krijgt minder rechten, vooral bij gezinshereniging.
Zo moeten zij na het krijgen van een verblijfsvergunning twee jaar wachten voordat gezinsleden mogen overkomen. Ook gelden strengere voorwaarden, zoals het hebben van een inkomen en een eigen woning.
De stemming in de Eerste Kamer over de twee asielwetten van oud-minister Faber en over de novelle over strafbaarstelling van illegaliteit. Foto: Sem van der Wal (ANP)
Effect voor Ter Apel
De invoering van het tweestatusstelsel is bedoeld om Nederland minder aantrekkelijk te maken voor asielzoekers en de asielopvang te ontlasten. Volgens critici is het maar de vraag of dat zal gebeuren.
Nederland kende vóór 2000 al een vergelijkbaar systeem, dat juist werd afgeschaft omdat het leidde tot veel juridische procedures. Mensen met een lagere status stapten vaak naar de rechter om dezelfde rechten af te dwingen als andere vluchtelingen, vooral als het ging om gezinshereniging.
Die situatie kan mogelijk terugkeren. De Raad voor de Rechtspraak verwacht dat 75 procent van de mensen met een B‑status in beroep zal gaan om alsnog een A‑status te krijgen. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) waarschuwt dat extra procedures vaak betekenen dat mensen langer in de opvang blijven. Voor Ter Apel kan dat dus extra druk opleveren.
Het EU-migratiepact en de Spreidingswet moeten op termijn wél resultaat opleveren.
Hoop op EU-pact
Van directe verlichting voor het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel is volgens burgemeester Jaap Velema van Westerwolde geen sprake. „De verwachting is dat de effecten van de Wet invoering tweestatusstelsel niet hoog zullen zijn.” Ook het sneuvelen van de Asielnoodmaatregelenwet heeft op korte termijn geen gevolgen. „Bij uitvoeringsorganisaties bestonden al twijfels over de uitvoerbaarheid”, zegt hij.
De burgemeester ziet meer in het EU‑migratiepact, dat op 12 juni 2026 ingaat, en in de Spreidingswet. „Die moeten op termijn wél resultaat opleveren”, zegt Velema. „Daarbij is het van belang dat samen met uitvoeringsorganisaties, zoals het COA en de IND, zorgvuldig wordt gekeken naar de praktische uitvoerbaarheid en naar het creëren van breed draagvlak in zowel de Tweede als de Eerste Kamer.”
Demonstranten tijdens een protest voorafgaand aan de stemming in de Eerste Kamer. Foto: Sem van der Wal
Wat het niet haalde
Door het sneuvelen van de Asielnoodmaatregelenwet gaan meerdere ingrijpende maatregelen niet door. Zo blijft de permanente verblijfsvergunning bestaan en komt er dus geen strafbaarstelling van illegaal verblijf.
Onder meer de gemeente Groningen en andere gemeenten uitten eerder zorgen over die strafbaarstelling. Zij vreesden dat mensen zonder papieren uit beeld zouden verdwijnen en minder snel hulp zouden zoeken.
Sommige mensen in het publiek begonnen te juichen, anderen werden emotioneel.
John van Tilborg, directeur van de Groningse stichting INLIA, zat tijdens de stemming op de publieke tribune in Den Haag. INLIA ondersteunt uitgeprocedeerde asielzoekers. „Sommigen in het publiek begonnen te juichen, anderen werden emotioneel”, vertelt hij. „We hebben met bloed, zweet en tranen tegen het strafbaar stellen van illegaliteit gestreden.”
Van Tilborg ging geregeld naar Den Haag om zich uit te spreken tegen de nieuwe asielwet. Volgens hem is het „een belangrijk signaal” dat een brede beweging in Nederland in actie kwam. „Maar we moeten tegelijkertijd scherp blijven: de politieke wens om dit soort maatregelen door te voeren verdwijnt niet. Met één stemming is het dus niet klaar.”
