Pssst... Harry Potter-fans, het is 25 jaar geleden dat het eerste boek uitkwam. Wat is er toch zo betoverend aan de serie? 'Het werd mijn toevluchtsoord'
Het is 25 jaar geleden dat het eerste boek in de Harry Potter-reeks in de boekhandels verscheen. Foto: Shutterstock
Wat is er zo betoverend aan een boekenserie over een doodgewoon jongetje dat een tovenaar blijkt te zijn? Het is deze week 25 jaar geleden dat Harry Potter and the Philosopher’s Stone in de boekhandel verscheen en de boeken zijn nog steeds populair. Ook onder nieuwe generaties.
Het is eind jaren negentig. De bibliothecaris van de schoolbibliotheek van Celine Woltjes (40) komt enthousiast naar haar toe. Hij is net terug van vakantie en heeft in Engeland een boek opgepikt: ,,Dit is echt wat voor jou.’’
Het boek in zijn hand was Harry Potter and the Philosopher’s Stone. ,,Hij had helemaal gelijk’’, zegt Woltjes die opgroeide in Groningen en inmiddels in Den Haag woont. ,,Ik was meteen verslaafd. Het is leuk geschreven, fantasierijk én spannend.’’ Ze las als een van de eersten in Nederland het zesde boek. ,,Ik werkte in een boekhandel en mocht stiekem deel 6 eerder lezen. Ik moest wel een kaft van een ander boek over de buitenkant heen vouwen om het geheim te houden.’’
Celine Woltjes uit Den Haag. Foto: eigen foto.
Wie is Harry Potter?
Het is deze week 25 jaar geleden dat het eerste boek in de bekende magische boekenserie van J.K. Rowling uitkwam. Een jaar later verscheen het boek onder de titel Harry Potter en de Steen der Wijzen in Nederland.
Voor de dreuzels die geen idee hebben waar de verhalen over gaan: Harry Potter woont in een klein Engels dorpje bij zijn vervelende oom en tante. Vlak voor zijn elfde verjaardag ploft er een brief op de mat. De afzender? Zweinstein, een school voor tovenaars. Harry blijkt magische krachten te bezitten.
Een paar cijfers over de boekenreeks. De verhalen zijn in 80 talen vertaald, er zijn meer dan 500 miljoen exemplaren verkocht, 8 films verschenen, er is een theatervoorstelling in Londen en er zijn zelfs pretparken met een Harry Potter-thema.Sommige lezers hebben een complete Harry Potter-verzameling of zelfs tatoeages van de magische wereld die Rowling heeft gecreëerd.
De trein naar Zweinstein in Florida. The Wizarding World of Harry Potter is hier onderdeel van het pretpark van Universal Studios. Foto: Shutterstock
Een veilige plek
,,Ik heb twee tatoeages van Harry Potter’’, zegt Raymond Bijma (26). Hij woont nu in Hengelo, maar komt uit Veendam. ,,Eentje met het embleem van Zweinstein en eentje met de relieken van de dood (een soort logo dat voorkomt in de latere boeken, red.).’’ Hij las het eerste boek al in groep 3. ,,Ik kreeg het voor kerst. De serie werd een beetje mijn toevluchtsoord toen het even niet zo lekker ging. Een veilige plek.’’
Hij herleest ze regelmatig en neemt altijd een van de boeken mee op vakantie. ,,Toen ik zestien was heb ik een brief gestuurd naar Rowling. Ik heb toen een reactie gehad en een handtekening van haar gekregen. Die dingen zijn me heel dierbaar.’’
Raymond Bijma in Londen. Foto: eigen foto
Tijdloze onderwerpen
Naarmate de boekenreeks vordert worden de hoofdpersonages ouder, de problemen groter en de boeken serieuzer. Is Harry in het eerste boek een kind van 11, aan het eind is hij 17 jaar. Het wordt daarom een ‘coming of age-serie’ genoemd. Dat is volgens religiepsycholoog en bijzonder hoogleraar Geestelijke Verzorging Hetty Zock een van de dingen die de serie zo populair maakt.
Zock betrok de schrijfsels van Rowling bij haar onderzoek naar existentiële vragen in culturele uitingen: hoe onderscheid je goed van kwaad, hoe ga je om met woede en haat in jezelf, en vragen over de eindigheid van het leven. Tot haar verbazing ontdekte ze veel van die thema’s in de verhalen over een doodgewoon jongetje dat uiteindelijk bijzonder blijkt te zijn.
Religiepsycholoog en bijzonder hoogleraar Geestelijke Verzorging Hetty Zock heeft meermaals lezingen gegeven over Harry Potter. Foto: eigen foto
Zelf is Zock groot liefhebber van de reeks, die ze op het spoor kwam door haar studenten. ,,Ik moet eerlijk bekennen dat ik niet zo enthousiast was toen ik het eerste boek las. Maar na het lezen van deel 2 was ik om.’’
De populariteit is volgens de religiepsycholoog te verklaren door de hoge kwaliteit van het verhaal, de verschillende culturele bronnen waar Rowling uit put (van de bijbel en Griekse mythologie tot fantasy en literatuur), de tijdloosheid van de serie en de menselijke thema’s. ,,En het is gewoon heel goed en spannend geschreven. Rowling hoort wat mij betreft tot de beste schrijvers van jeugdliteratuur.’’
Een paar jaar geleden werd Zock door het Groninger Studentenpastoraat uitgenodigd om een lezing te geven over Harry Potter. Maar liefst 450 liefhebbers schreven zich in en vanwege de animo moest er twee keer van locatie worden gewisseld. ,,Ik heb de lezing daarna nog een paar keer gegeven en elke keer was het volle bak.’’
De Harry Potter-lezing in de Nieuwe Kerk van Hetty Zock. Foto: Archief/Duncan Wijting
Jonge generaties lezen de boeken ook
Tjitske de Zee van Boekhandel Van der Velde in Groningen kan zich nog herinneren dat het eerste boek 25 jaar geleden aangeboden werd op de beurs, met heel hoge verwachtingen van de uitgeverij. In Nederland was Rowling volledig onbekend, dus De Zee kocht uiteindelijk slechts zes exemplaren van ‘De Steen der Wijzen’ in. Iets te weinig, bleek later.
Anna Sophie Lautenbach (16) is een van de ‘nieuwe jongeren’ die serie heeft ontdekt. ,,Mijn moeder las ze vroeger voor en dat zijn echt mijn favoriete jeugdherinneringen.’’ Ook zij noemt de verhalen tijdloos. ,,Dat komt omdat het zich afspeelt in een magiewereld. En de kern van het verhaal is nog steeds van toepassing. Thema’s als dapperheid, angst en rouw bijvoorbeeld.’’
Ook De Zee en haar collega Ingrid Sibum zien dat de populariteit aanhoudt. De boeken staan al jarenlang standaard op de Young-Adult-afdeling waar ook speciale edities en verschillende boekgerelateerde accessoires staan uitgestald. ,,Als er iets nieuws uitkomt, bijvoorbeeld een geïllustreerde editie, is er altijd een hele schare fans die deze komen kopen’’, zegt Sibum.
Ze denkt dat de magie van de serie is dat veel lezers op- en meegegroeid zijn met Harry, Ron, Hermelien en de andere personages. De boeken zijn daarom jeugdsentiment en een echte comfort read. ,,Hoewel de wereld die Rowling gecreëerd heeft natuurlijk fantasy is, heeft ze het zo realistisch geschreven dat je het gevoel krijgt dat je best zelf leerling op Zweinstein kunt zijn.’’
Mirre van de Klok uit Groningen. Foto: eigen foto
Niet slapen zonder de luisterboeken
Dat gevoel herkent journalist Mirre van de Klok (26) van OOGTV. Ze luistert elke avond naar de luisterboeken. ,,Anders kan ik gewoon niet slapen.’’ Zij is opgegroeid met de serie, waar zowel haar vader en broer groot fan van is.Al toen ze een jaar of 6 was begon haar vader met het voorlezen van de boeken.
,,Op de dag van mijn elfde verjaardag ben ik, ook al wist ik dat het niet echt was, toch even naar de brievenbus geslopen om te zien of er een uitnodiging lag voor Zweinstein. Dat is toch fantastisch? Dat een schrijver iemand zo’n gevoel kan geven? Echt betoverend.’’
Het vrijgezellenfeest van Karen de Bot (34) uit Groningen had een Potterthema. De gasten werden gesorteerd in de verschillende huizen, ze droegen sjaals in de schoolkleuren en op het T-shirt van De Bot stond: from muggle to mrs (oftewel van dreuzel tot getrouwde vrouw). ,,Ik ben zeker fan’’, zegt ze. ,,Het verhaal is tijdloos. Het is zo geschreven dat het ook nu plaats had kunnen vinden.’’ Ze heeft de boeken zelfs in meerdere talen gelezen. ,,In het Frans en Zweeds bijvoorbeeld. Omdat ik het verhaal goed ken, is het makkelijk om zo een andere taal te oefenen.’’
Ze hoopt dat haar twee zoontjes de boeken ook gaan lezen. Al zijn zij nu nog wat te jong. ,,Lasse (4) heeft al wel een Harry Potter-T-shirt en Olaf (1) heeft Potter-sokken. Mijn man waarschuwde al: misschien vinden ze het straks wel helemaal niet leuk. Maar daar gaan we niet vanuit.’’ De nieuwste generatie wordt dus al klaargestoomd om het toverstokje over te nemen.
Karen de Bot uit Groningen Foto: Matthijs Sorgdrager/DVHN
J.K. Rowling en haar voetstuk
J.K. Rowling, jarenlang gelauwerd, is voor veel fans van haar voetstuk gevallen doordat zij – met name via Twitter – regelmatig uitspraken doet en tweets liket die transfoob zijn. Voor fans ingewikkeld: veel staan niet achter de uitspraken van Rowling, maar willen liever geen afstand doen van de betoverende boekenserie die hun zoveel plezier bezorgd. ,,Daar krijg je toch een vervelende nasmaak van. Ik ben het absoluut niet met haar uitspraken eens en distantieer me daar ook van’’, zegt Woltjes.
,,Ik vind het heel dom dat ze dat doet’’, zegt De Bot. ,,Het is niet nodig om mensen zo af te vallen. Ik kan het wel los zien van haar boeken, maar ik had het fijner gevonden als ze de uitspraken niet had gedaan.’’ Zock vindt het jammer. ,,Ik snap haar positie en haar blik op de wereld als een oudere feminist. Bovendien houd ik niet van dat hele cancelen. Tegelijkertijd vind ik het terechte kritiek.’’
De religiepsycholoog denkt niet dat het direct invloed heeft op de populariteit van Harry Potter. ,,Dit is een discussie die vooral in academische kringen wordt gevoerd.’’
