Harde bekers, gigantische batterijen en poepcompost. Dit is de wereld van de duurzame festivals

Een festivalterrein bezaaid met plastic bekers, halve tenten en opgerookte sigaretten. Als het aan samenwerkingsverband Groenn voor duurzame festivals ligt moet dat tot de verleden tijd behoren. Groennwerd anderhalf jaar geleden opgericht door directeuren van de festivals Paradigm, Eurosonic Noorderslag, Noorderzon en Bevrijdingsfestival.

Tijdens een Groenn-workshop over afval in het Prinsentheater in Groningen worden de dilemma’s helder als een aanwezige vraagt naar een duurzaam alternatief voor de kunststoffen banners, omdat ze die na het evenement vaak kan weggooien. ,,Ik zou het niet weten. Borden van karton kunnen niet, want die zijn niet brandvertragend.”

„Je kunt ook rollen katoen beschilderen”, oppert iemand. „Wie gaat dat betalen?”, reageert een derde uit de zaal onmiddellijk.

Festivals en duurzaamheid lijken soms lastig verenigbaar. De spullen worden kortstondig gebruikt, moeten makkelijk te vervoeren en te verzamelen zijn en in grote voorraden aanwezig. En het liefst ook niet te duur, om de gast niet enorm op kosten te jagen en het evenement aantrekkelijk te houden.

Veel festivals proberen desondanks grote stappen te zetten in hun verduurzaming. Dat moet ook vanwege de steeds strengere regels rond afval. De Nederlandse overheid wil het gebruik van primaire grondstoffen zoals olie (waar plastic van wordt gemaakt) in 2030 met 50 procent verminderen en in 2050 een volledig circulaire economie hebben.

De festivals zijn een proeftuin van innovatie. Denk aan herbruikbare plastic bekers met statiegeld, een generator op zonnepanelen of dixies waarin poep tot compost wordt gemaakt. Dit is de wereld van duurzame festivals:

De plastic bekers die soms spontaan scheuren en die je tussen je tanden klemt om te kunnen klappen op de muziek worden langzamerhand ingeruild voor een duurzamere variant: herbruikbare of recyclebare plastic bekers met een statiegeldsysteem. Plastic wegwerpbekers en -bakjes zijn op evenementen sinds 1 januari 2024 niet meer toegestaan of moeten hoogwaardig gerecycled worden. Dat wil zeggen: op zo’n manier dat de kwaliteit van de grondstof na recycling ongeveer hetzelfde was als ervoor.

Een herbruikbare variant is een zogeheten hard cup. Organisatoren huren deze en na een grondige spoelbeurt gaan de bekers naar het volgende festival. Zodra deze meer dan vijf keer zijn gebruikt worden ze bestempeld als duurzamer. De andere optie is de bekende plastic beker. Maar dan recyclebaar, gemaakt van rPET plastic en zonder opdruk.

Als bezoeker betaal je dan een bedrag of krijg je een token voor de eerste beker. Het statiegeld krijg je soms terug, maar vaak niet. In Nederland gaat het om een symbolisch bedrag, waardoor bezoekers de bekers toch meestal weggooien. Dat kan anders: in België kosten bekers vaak rond de 3,75 euro. Dat geld krijg je weer terug bij inlevering. Vanwege het hoge bedrag, doet ook iedereen dat. Of er zijn mensen die een zakcentje extra bij elkaar schrapen door de bekers aan het einde te verzamelen.

Nog duurzamer is de ‘happy cup’, die biologisch afbreekbaar is. Maar het kan ook anders. Bezoekers van festival Dauwpop in Hellendoorn dronken afgelopen jaar hun bier uit kartonnen bekers. Helemaal plasticvrij zijn die bekers niet, maar wel bijna. Of het lekker drinkt is iets anders. Bovendien kunnen deze bekers nietniet hoogwaardig gerecycled worden en dus niet weer in een koffiebeker veranderen.

Enfin, daarmee moeten de grasvelden waar je geen stap kunt zetten zonder dat een plastic beker onder je zool kraakt tot het verleden behoren. Nadeel is wel dat je de beker bij je moet houden, al zijn daar al creatieve oplossingen voor bedacht. Zoals een soort ketting waar je je beker in kan hangen.

Op het Valkery festival in Opende ronkte dit jaar niet constant een diesel slurpende aggregaat. In plaats daarvan draaide de boel daar op een gigantische accu van het formaat zeecontainer.

Win-win, dat scheelt diesel en het is ‘s nachts muisstil.

Dat ging zo. De accu, even groot als een zeecontainer, zorgde voor de stroom. Zodra de batterij bijna leeg was, sprong het aggregaat aan en laadde de batterij op. De motor draaide vanaf pak ‘m beet 17.00 uur ‘s middags tot middernacht. Dat gebeurt nog wel op biodiesel, maar dat scheelt al een hele hoop. Anders draaide-ie dagenlang onophoudelijk.

De bal was gaan rollen omdat er een nieuw bejaardenhuis naast het tijdelijke festivalterrein was verrezen. Normaalgesproken zou het aggregaat een paar dagen dag en nacht lawaai maken. Daarom greep de organisatie naar de grote batterij, die in het dichtbevolkte Amsterdam al vaker wordt gebruikt.

Volgens voorzitter Jarnick Gjaltema (25) was het een succes. ,,Zeker voor herhaling vatbaar.” Idealiter verdwijnt de dieselmotor helemaal van het festival, zegt Tim IJzerman (30), ook van de organisatie en directeur van CNTRL-Productions. „Op sommige plekken kun je de accu’s aansluiten op de zonneparken.”

Het festival MadNes op Ameland laat bezoekers zelf energie opwekken door ze op een fiets te laten stappen. Al trappend zorgen de bezoekers voor energie. Samen met zonne- en windenergie is een compleet podium op deze manier voorzien van stroom.

Tien jaar gelden stond er vaak één container op een festival: restafval. Inmiddels is die op veel plekken ingeruild voor een soort kleine afvalstraat met verschillende containers. Het plastic glas, papier, folie en natuurlijk de bekers komen zo op aparte hopen.

Op sommige plekken zijn er heuse recycle hubs waar bezoekers hun afval inleveren, vertelt Leonie Boon (44). Als duurzaamheidsadviseur bij Collect & Clean adviseert ze festivals, gemeenten en bedrijven over duurzame afvalverwerking. Ze ziet grote veranderingen.

Een groot probleem zijn nog altijd de complete kampeerinboedelsdie soms overblijven na een meerdaags festival. Bezoekers laten ‘de boel de boel’ als ze brak hun tentje uitrollen op de laatste ochtend. Kapotte tenten, slaapzakken, luchtbedden enverpakkingen laten ze achter. „Die campings zijn echt de grootste uitdaging”, stelt Boon. Maar er valt wel wat aan te doen. „Bij sommige festivals krijg je geld als je na het kamperen een volle zak afval inlevert.” Een andere gebruikte oplossing is huurtenten, maar dat maakt het festival veel duurder voor de gast.

Een heel creatieve manier om afvalstroom te blijven verwerken, verzon het Friese festival Welcome to The Village in 2019: ontlasting kon worden gebruikt voor compost, wat op het land gebruikt kan worden voor bemesting van onze gewassen. Op het festival werd dat jaar ook nagedacht over wat je zou kunnen maken van ingezamelde kauwgom.

Met het afbreken van een festival komt veel afval vrij, zoals bulten tiewraps. Op sommige plekken gebruiken ze daarom al herbruikbare varianten. Datzelfde geldt voor decoratie of geluidsschermen. Zo gebruiken ze bij het TT-Festival in Assen duurzame en organische geluidsschermen van het bedrijf Greenwall uit Beilen.