Tim Smit bij een van de mortieren in 2019. Foto DvhN
Mortieren van Bommen Berend, die mogelijk in 1672 nog op de vestingmuren van Groningen vuurden, krijgen een hoofdrol tijdens het 350-jarig jubileum van het Groningens Ontzet.
Dit is de grote wens van Tim Smit van de stichting Vestingdagen Noord-Nederland die zowel dit jaar als in 2017 tijdens het Groningens Ontzet historische scènes liet naspelen. Hij ‘ontdekte’ de twee mortieren uit 1663 enkele maanden geleden bij de Drentse havezate Oldengaerde in Dwingeloo. ,,Ik kreeg een tip dat ze daar stonden. Ik wist niet wat ik zag. Ze staan gewoon in de buitenlucht bij de ingang. De initialen van Bommen Berend staan erin.’’
In 2022 is het precies 350 jaar geleden dat de stad Groningen het beleg door Bommen Berend, oftewel de bisschop Bernhard von Galen van Münster, doorstond. Smit: ,,Het zou toch geweldig zijn als we die op de een of andere manier bij de viering van het jubileum kunnen gebruiken?’’
Eigenaar Het Drentse Landschap, dat bezig is met een renovatie van de havezate, staat niet onwelwillend tegenover het verzoek. ,,De stichting is er vroeg bij, zodat we eventueel op tijd met de voorbereidingen voor bijvoorbeeld het vervoer kunnen beginnen’’, zegt Hoofd Erfgoed Frank van der Velden. ,,Bovendien is het misschien mogelijk hier een restauratie aan te koppelen.’’
Hij benadrukt dat verplaatsing van de mortieren alleen ‘onder strikte voorwaarden’ mogelijk is. ,,Het zijn onderdelen van een Rijksmonument, behorend bij het landgoed.’’
Archeoloog en conservator Ko Lenting van Vestingmuseum Oudeschans heeft de mortieren ook onderzocht en hoopt dat ze definitief een plekje in een museum krijgen. ,,Wat gaat er na 2022 met die mortieren gebeuren? Dat is wat mij betreft de grote vraag. Je kunt zien dat ze al lichtjes zijn aangetast. En het zijn echt bijzondere mortieren. In Nederland zijn dit de enige exemplaren van Bommen Berend die ik ken.’’
Maar Van der Velden van Het Drentse Landschap is geen voorstander. ,,Die mortieren staan al honderden jaren bij deze havezate en zijn er een onderdeel van. Er zijn foto’s van de havezate uit de jaren twintig van de vorige eeuw waarop deze mortieren ook al staan. Ze horen gewoon bij het landgoed. En de havezate wordt voor het publiek toegankelijk dus iedereen kan ze straks gewoon bekijken.’’
Hij is niet bang dat de mortieren vergaan. ,,Ze staan al honderden jaren in de buitenlucht en kunnen echt wel wat hebben.’’
Het is gissen hoe de mortieren bij de havezate terechtkwamen. Van der Velden: ,,Het verhaal gaat dat de bisschop hier in gevecht raakte en dat de mortieren als oorlogsbuit werden meegenomen. Dit verhaal hebben we helaas tot nu toe niet bevestigd kunnen krijgen.’’
Zijn de mortieren in 1672 nog door de troepen van de bisschop van Münster op de vestingmuren van het opstandige Groningen gericht? Van der Velden: ,,Ik zou het helaas niet kunnen zeggen.’’
Lenting heeft een idee. ,,Vergeet niet dat de bisschop ook in 1665-1666 hier langskwam bij zijn eerste invasie. Van 13 oktober trokken de troepen van de bisschop van Meppel, via Koekange, Ruinen naar Assen.’’
