Met een boog om psychotische personen heenlopen? Helemaal niet nodig, zegt neuropsycholoog André Aleman uit Groningen. 'Zelf hebben we ook niet altijd alles op een rij'

Mensen die publiekelijk door het lint gaan, krijgen tegenwoordig al gauw het etiket ‘verward’ opgeplakt. Vooral de politie heeft er een handje van, wat vervolgens in de berichtgeving door de media wordt overgenomen. In zijn nieuwste bundel waarin hij misvattingen over hersens en gedrag aan de kaak stelt, wijdt neurowetenschapper André Aleman er het titelhoofdstuk aan. ,,Vaak vinden we dat de ander verward is, maar zelf hebben we ook niet altijd alles op een rij’’, zegt hij relativerend.

Als je de politiestatistieken mag geloven, zijn er steeds meer ‘verwarde’ personen die overlast veroorzaken. Vorige week nog bleek uit onderzoek van Bureau Beke dat 84 procent van de mensen die na contact met de politie zijn overleden dat label droeg. Toch zijn er volgens Aleman, hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie aan het UMCG, geen aanwijzingen dat het aantal mensen met psychiatrische aandoeningen stijgt.

Hoe kan het dan dat de categorie ‘verwarde personen’ vaker opduikt in de politiestatistieken? Dat heeft volgens Aleman te maken met de ruime definitie die de politie hanteert. Iedereen die niet helemaal bij zinnen is, wordt verward genoemd. Er zullen mensen met een psychose tussen zitten, maar nog veel meer personen die tijdelijk verward gedrag vertonen door drank- of drugsgebruik of andere problemen. ,,De krantenlezer krijgt dus ten onrechte het beeld voorgeschoteld dat het aantal psychiatrische patiënten dat gevaarlijk is, toeneemt.’’

Het wordt versterkt door een aantal schokkende zaken, zoals de psychotische man die in 2019 in de Pathé-bioscoop in Groningen twee schoonmakers doodde en de afgewezen asielzoeker die in 2011 in Baflo zijn vriendin en een politieman om het leven bracht. Veel mensen trekken daaruit de conclusie dat je met een boog om mensen met een psychiatrische aandoening moet heenlopen. ,,Dat is onnodig want veruit de meeste psychotische mensen slikken medicijnen en vertonen helemaal geen agressief gedrag.’’

‘Verward’ is volgens Aleman een vergaarbak van verschillende aandoeningen en gedragsafwijkingen. In de wetenschap en de geestelijke gezondheidszorg wordt de term niet gebezigd, omdat die ‘te vaag’ is. Voor iemand die het contact met de werkelijkheid is verloren, wordt in de psychiatrie de term psychotisch gebruikt.

Dat er ogenschijnlijk meer ‘verwarde’ mensen zijn, heeft volgens Aleman diverse achtergronden. Zo’n tien jaar geleden moesten psychiatrische instellingen bedden inleveren. Veel mensen met een psychiatrische aandoening die voorheen in een gesloten kliniek zaten, moesten op zichzelf wonen. Daardoor begeven ze zich vaker op straat. ,,Zelf dacht ik eerst dat dat de belangrijkste verklaring was, maar dat was maar in beperkte mate het geval.’’

Ook vergrijzing speelt een rol. Er zijn meer mensen met dementie. Wanneer die zich in het openbaar afwijkend gedragen, kan dat soms worden bestempeld als verward. Verder wordt dat label ook opgeplakt als mensen met een persoonlijkheidsstoornis of een verslavingsprobleem zich afwijkend gedragen.

Een deel van hen zou misschien graag worden opgenomen, maar blijkt daartoe niet in staat. Aleman: ,,Mensen met acute psychiatrische problemen hebben minder cognitieve vaardigheden. Ze kunnen moeilijk hun weg vinden in de zorg, helemaal nu de intake grotendeels digitaal gaat. Het beste zou zijn als er één loket kwam, waar ze via de huisarts of familieleden naartoe worden verwezen.’’

In het algemeen zijn mensen met een psychiatrische aandoening eerder slachtoffer dan dader, beweert Aleman. Niet alleen van geweld, maar ook van financieel misbruik. ,,Op straat komen ze in contact met mensen die hen willen uitbuiten. Zelf kunnen ze dat moeilijk inschatten.’’

Volgens Aleman doet de overgrote meerderheid van mensen met een psychose geen vlieg kwaad. ,,Als je iemand tegenkomt die het contact met de werkelijkheid een beetje kwijt is, hoef je niet meteen bang te zijn. Als je dat wel bent, draag je bij aan het stigma. Ze hebben al zo weinig sociale contacten. Het vergroot hun isolement en versterkt hun waan.’’