Bharti Bhawan in Leeuwarden en de Bakkieflat in Hoogezand

Bidjma Orie – kleine zwartharige vrouw met modern brilmontuur, roodgestifte lippen en in roodzwart truitje -– zit zoals elke zondagmiddag in een hoekje van de woonkamer, naast Parbodé Makan. De 78-jarige dame woont een straat verderop, in de Brandemeer, maar is trouw bezoekster van de woongroep aan de Ludinga, boven het winkelcentrum. ,,Vanwege de gezelligheid. Samen liedjes zingen, koken, eten, een beetje praten.’’

Net als de rest van de aanwezige tien mannen en elf vrouwen luistert ze naar Adiep Autar, die vertelt over de vierdaagse excursie in de week erop. Het jaarlijkse uitje van de Surinaamse Ouderen Organisatie Leeuwarden gaat dit jaar naar Den Bosch, Tilburg, Zaltbommel en Brugge. 35 Surinaamse ouderen gaan er mee uit heel Leeuwarden.

Adiep Autar, ook een Surinamer van Hindoestaanse afkomst, stond aan de wieg van de Surinaamse woongroep in Leeuwarden. Eind 2010 namen negen oudere Surinaamse Hindoestanen hun intrek in acht appartementen boven het toen splinternieuwe winkelcentrum van Bilgaard, een nieuwbouwwijk aan de noordkant van Leeuwarden. Inmiddels zijn er tien bewoners. Ze hebben elk hun eigen appartement, met keuken, slaapkamer en sanitair.

Ludinga nummer 105, aan het eind van de galerij, is het hart van de woongroep. Qua grootte hetzelfde ruime appartement als de acht andere, alleen de slaapkamers ontbreken hier. Een keuken is er wel, want koken is belangrijk in de Hindoestaanse cultuur. De badkamer fungeert als rommelhok en voorraadkast, en in de hal staan een grote tafel en vier computers voor de wekelijkse computerlessen van de bewoners.

In heel Friesland wonen zo’n vierduizend Surinamers (eerste en tweede generatie), van wie verreweg de meesten (drieduizend) in Leeuwarden. De overgrote meerderheid (95 procent) is Hindoestaans en daarvan is zo’n 10 procent 55-plusser. Verder wonen er volgens Autar nog zo’n tien Javaanse gezinnen in de Friese hoofdstad, en een of twee Creoolse.

Als opbouwwerker in Bilgaard had hij destijds regelmatig contact met Hindoestaanse ouderen. ,,Ik hoorde dat ze de behoefte hadden aan een gemeenschappelijke woonvoorziening.’’ De meeste Hindoestanen in Friesland hebben familie in de grote steden, en daar, in Amsterdam en Den Haag, waren al lang Surinaamse woongroepen.

Met een bus reisden ze vanuit Friesland naar deze steden om te zien hoe het daar reilde en zeilde. Zoiets moest ook in Leeuwarden komen, vonden ze. De gemeente stond positief tegenover het plan, en toch duurde het uiteindelijk jaren voordat Bharti Bhawan, dat ‘vol huis’ betekent, geopend werd. Het bleek lastig om een geschikte locatie te vinden.

De bewoners voeren hun eigen huishouding en als ze elkaar nodig hebben, moeten ze gewoon even aanbellen. En dat gaat net iets makkelijker als je elkaar kent; gewoonten, waarden en normen deelt en dezelfde taal, het Sarnami, spreekt, verklaart Autar.

Vier tot vijf dagen per week is de woonkamer open; om koffie te drinken, voor activiteiten als computerles, om samen te kokkerellen of verjaardagen te vieren. Niet alleen voor de woongroepleden, maar voor alle Hindoestaanse ouderen in de stad. Het overgrote deel van de bezoekers komt uit Bilgaard.

,,Er wordt veel gepraat over vroeger, de jeugd, het werk op de plantages. Ze voelen zich hier thuis, praten in de eigen taal’’, vertelt Robby Karamat (62), voorzitter van de woongroep. Hij woont zelf bij zijn zus in Bilgaard. ,,Ik zou hier wel willen wonen, het is gezellig hoor. Maar er is een wachtlijst, niemand wil weg’’, vertelt hij met spijt in zijn stem.

Net als veel generatiegenoten kwam Karamat midden jaren zeventig als 19-jarige met zijn ouders vanuit Suriname naar Nederland. Zij waren bang dat het na de onafhankelijkheid helemaal mis zou gaan met hun land en hoopten hun kinderen in het moederland een betere toekomst te kunnen geven. Op Schiphol aangekomen, kreeg men de keus: wil je naar familie of naar een opvangcentrum?

Karamat: ,,Familie hadden wij hier nog niet, en de opvangcentra in Amsterdam en Den Haag zaten al vol, dus kwamen we in de Prins Frederikkazerne in Leeuwarden terecht.’’

Zijn vader, die visser was in Suriname, kwam niet meer aan de slag in Nederland. Karamat werkte 25 jaar als administratief medewerker bij sportcentrum Kalverdijkje, tot hij vanwege hartklachten werd afgekeurd. Sindsdien is hij actief als vrijwilliger, bij de woongroep, bij Stichting Cultureel Centrum Mahatma Gandhi en de religieuze vereniging Sanatan Dharm die religieuze vieringen organiseert in een zaal in Kalverdijkje.

Gemiddeld komen er zo’n twintig bezoekers af op de activiteiten bij Bharti Bhawan. Maar dat zouden er meer kunnen zijn, stelt Autar (56) die zelf op zijn achttiende naar Nederland kwam om de dienstplicht in Suriname te ontlopen (,,ze hebben drie jaar lang naar mij gezocht’’). Hier trouwde hij met een Surinaams-Hindoestaanse vrouw.

,,Er zijn heel veel alleenstaande Hindoestaanse ouderen, voornamelijk vrouwen, die soms de Nederlandse taal niet machtig zijn. De eenzaamheid onder hen is groot. Dus zou je denken dat dit een mooie voorziening is om contacten te leggen, en toch durven ze niet te komen.’’

De sociale wijkteams bereiken deze mensen ook niet, stelt Autar. ,,Men gaat er vanuit dat het sociale vangnet bij allochtone ouderen goed geregeld is. Dat is onterecht; hun kinderen wonen voornamelijk in het westen van het land, de ouderen trekken zich juist terug.’’

Autar, sinds zeven jaar docent welzijn aan NHL Hogeschool, daagt de gemeente Leeuwarden daarom uit onderzoek te doen naar de behoeften en wensen van allochtone ouderen. Ook pleit hij voor het opzetten van multiculturele afdelingen in zorgcentra, zoals die al in de Randstad bestaan.

Zolang die in Friesland ontbreken, voorziet Bharti Bhawan in elk geval in een behoefte. Zoals elke zondag wordt er deze middag fanatiek gekaart; er is een mannentafel, en een vrouwentafel. Ze spelen troefcall, Surinaams klaverjassen. Rustig zit Wiesje Soeklal-Panday (72) op een stoel, te kijken naar het kaartspel. Zoals elke zondagmiddag is ze vanuit haar seniorenflat De Fennen naar Bharti Bhawan gekomen. ,,Ik heb reuma, maar ik doe mijn best hier te komen. Dat vind ik belangrijk voor de contacten, het is hier gezellig.’’ Bijna vijftig jaar werkte ze bij de Practische Hulp, de voorloper van daklozenopvang De Terp in Leeuwarden.

Bidjma Orie en Parbodé Makan, gezeten op stoelen tegen de wand, proberen ondanks al het gekakel een Bollywoodfilm te volgen. Parbodé Makan – lila blouse, zwarte rok – woont vanaf het begin tot haar volle tevredenheid in de woongroep. ,,Het is heel gezellig hier. Heel rustig, netjes en we kunnen samen praten.’’ Voorheen woonde ze in een flat in de wijk en kende ze haar buren amper. ,,Ik wilde meer contact, dit was de ideale plek.’’ De 80-jarige emigreerde begin jaren zeventig met haar drie kinderen naar Nederland nadat haar man was overleden.

Ook Alakram Chauthi (76) is bewoner van het eerste uur, samen met zijn echtgenote. Hij komt zo’n drie keer in de week in de gemeenschappelijke woonkamer, voor de gezelligheid. ,,We koken en eten samen.’’

Of ze hun geboorteland nog wel eens missen? Bidjma: ,,Ja, ik ga elke winter voor drie maanden terug.’’ Parbodé: ,,Ik niet hoor, ik ben het hier al lang gewend.’’

Het zijn vooral de oudere generaties Surinamers die elkaar opzoeken, stellen Autar en Karamat. Karamat: ,,Hun sociale binding is sterker. Ik zie dat ook aan mijn zoon van 33. Hij is hier geboren en heeft meer van de Nederlandse cultuur meegekregen dan van de Surinaamse. Ik vraag wel eens of hij meehelpt bij een religieuze viering of in het cultureel centrum, maar dat doet hij nooit uit zichzelf.’’

Intussen hebben de koks, Premnath Kalidien en Chandrikapersad Debipersad, het eten klaar: , aardappelen met kerriesaus, en : gele erwtensaus met veel knoflook. Het kaartspel wordt tijdelijk onderbroken, net als de Bollywoodfilm. Het Sarnami gaat gewoon door.