Voor ouderen is cash geld geen voorkeur, maar noodzaak, stelt seniorenkoepel ANBO-PCOB. Foto: ANP
Ouderen dreigen de dupe te worden van de razendsnelle digitalisering van het betalingsverkeer. Steeds meer winkels, parkeergarages en zelfs apotheken weigeren contant geld. Met een simpel bordje ’pin only’ worden met name 65-plussers in de praktijk buitengesloten, waarschuwt seniorenorganisatie ANBO-PCOB.
„Voor een groep ouderen is contant geld geen voorkeur, maar noodzaak”, stelt directeur-bestuurder Anneke Sipkens van de ouderenbond. „Als zij niet meer met cash kunnen betalen, raken ze hun zelfstandigheid kwijt. Dat is onacceptabel in een vergrijzende samenleving.”
Volgens de organisatie gaat het om ruim twee miljoen Nederlandse senioren voor wie contant geld essentieel is om grip te houden op hun uitgaven. „Hoewel Nederland digitaliseert, wordt nog altijd circa 20 procent van alle kassabetalingen contant afgerekend. Dat aandeel is de afgelopen jaren stabiel gebleven, maar het feit is wel dat vooral 65-plussers vaak gebruikmaken van de briefjes en munten en daar steeds meer in beperkt worden.”
Contant geld biedt overzicht
Sipkens vervolgt: „Voor veel ouderen is pinnen niet vanzelfsprekend. Sommigen hebben moeite met digitale middelen, anderen vertrouwen het niet of zijn bang om fouten te maken. Maar er is ook een grote groep die bewust kiest voor contant geld, omdat het overzicht biedt. Wat in de portemonnee zit, is wat er te besteden is. Geen onverwachte afschrijvingen, geen digitale rompslomp.”
’Je voelt wat je uitgeeft’, zeggen deskundigen over het zogeheten ’betaalpijn’-effect. Dat fysieke moment van betalen helpt juist mensen met een krappe beurs om binnen hun budget te blijven. En dat geldt relatief vaak voor ouderen met een klein pensioen.
Wanneer contant betalen onmogelijk wordt, ontstaan er concrete problemen. Een oudere die alleen cash op zak heeft en bij de apotheek zijn medicijnen niet kan afrekenen. Een ziekenhuisbezoek waarbij de parkeergarage uitsluitend pinbetalingen accepteert. Een buurtwinkel die geen briefjes meer aanneemt. Het zijn geen incidenten meer, het is een groeiende trend die vooral problematisch is als er geen andere keuze is, zoals bij de apotheek of een parkeergarage.
„Winkeliers mogen contant geld weigeren, omdat in Nederland geen acceptatieplicht bestaat. Dat maakt de positie van ouderen kwetsbaar. Wie niet digitaal mee kan of wil, staat juridisch met lege handen en dat is een situatie die wij niet willen”, stelt Sipkens.
Maatschappelijke keerzijde is groot
Voor ondernemers spelen begrijpelijke overwegingen. Contant geld brengt kosten en veiligheidsrisico’s met zich mee. En door het verdwijnen van veel bankfilialen is afstorten steeds ingewikkelder geworden en geldtransport kost geld. Maar de maatschappelijke keerzijde is groot.
Als één op de vijf kassabetalingen nog altijd contant gebeurt, gaat het om miljoenen transacties per dag. Het volledig uitfaseren van cash betekent dus dat een substantiële groep consumenten – grotendeels ouderen – feitelijk wordt uitgesloten van volwaardige deelname aan het dagelijks leven.
ANBO-PCOB was in 2022 medeondertekenaar van het Convenant Contant Geld, samen met De Nederlandsche Bank, banken, winkeliersorganisaties en consumentenvertegenwoordigers. Daarin zijn afspraken gemaakt om contant geld beschikbaar, bereikbaar en betaalbaar te houden. Maar volgens de ouderenorganisatie is dat niet genoeg.
De hoop is nu gevestigd op de Wet chartaal betalingsverkeer, die onder meer een acceptatieplicht voor contant geld moet regelen. Winkels zouden cash dan in principe niet langer mogen weigeren.
Digitalisering is onomkeerbaar
„De vraag is dan ook niet of Nederland digitaliseert, want dat gebeurt onvermijdelijk en is onomkeerbaar”, meent Sipkens. „De vraag is of daarbij ruimte blijft voor de mensen die niet mee kunnen of willen. Voor honderdduizenden ouderen, maar ook digitaal minder vaardigen of mensen die om een andere reden graag met munten of flappen betalen, is contant geld geen keuze uit gemak, maar een laatste houvast. Als dat verdwijnt, verdwijnen zij uit het systeem. En dat is voor ons onbespreekbaar.”
Henk (94): ’Cash geld heeft iets menselijks’
De 94-jarige Henk Mulder uit Warnsveld ziet alle ontwikkelingen op dit vlak met lede ogen aan. „Op mijn leeftijd kijk ik met andere ogen naar de wereld. Ik heb zoveel zien veranderen. Veel is vooruitgang, dat erken ik best, maar sommige dingen verdwijnen en dat vind ik jammer”, zegt hij.
„Neem nou contant geld. Iedereen pint tegenwoordig. Het is makkelijk; je hoeft geen dikke portemonnee meer mee te nemen en misschien is het veiliger. Toch voelt het voor mij als een verarming dat cash steeds meer uit het straatbeeld verdwijnt.”
„Voor mij is geld niet alleen een manier om af te rekenen. Het heeft ook iets menselijks. Als mijn kleinkinderen vroeger langskwamen en ik gaf ze een muntje in de hand, dan zag ik hun ogen glimmen. Dat is anders dan een bedrag overmaken. Of wanneer er iemand aan de deur kwam collecteren: even wat kleingeld pakken en een praatje maken. Dat soort kleine momenten maken het leven juist gezellig.”
„Contant geld is voor mij meer dan betalen alleen, het is een stukje menselijkheid en zekerheid”, vindt de 94-jarige Henk Mulder. Eigen foto
„Wat ik lastig vind, is dat steeds meer winkels ’pin only’ zijn, terwijl je van de overheid contant geld in huis moet hebben voor noodgevallen. Dat voelt tegenstrijdig. Ik heb altijd wat cash op zak; dat geeft me rust. Bovendien zie ik met briefjes letterlijk wat ik uitgeef. Dat maakt me bewuster. Begrijp me goed, ik ben niet tegen vooruitgang. Maar contant geld is voor mij meer dan alleen betalen – het is een stukje menselijkheid en zekerheid.”
„Ik vind dat gemak en kostenbesparing niet boven toegankelijkheid mogen staan”, stelt de 79-jarige Piet Kruizinga. Eigen foto.
Piet Kruizinga spreekt met overtuiging over het belang van het behoud van contant geld. Vanuit zijn vrijwilligerswerk in Zeewolde heeft hij veel contact met ouderen, en juist bij die groep merkt hij hoe sterk de behoefte aan cash nog altijd is. „Voor veel senioren is contant betalen vertrouwd”, vertelt hij. „Dat zit er nu eenmaal in en daar willen ze niet zomaar vanaf. En er ontstaat onrust bij een grote groep senioren, omdat het ernaar uitziet dat digitaal betalen tot de norm zal worden gemaakt.”
„Vooral ouderen zijn vaak minder digitaal vaardig”, zegt Kruizinga. „Ze horen voortdurend waarschuwingen over phishing, online fraude en misbruik van bankgegevens. Dat voedt het wantrouwen. Contant geld geeft hen een gevoel van grip: wat je in handen hebt, is van jou. Maar het gaat niet alleen om ouderen. Ook laaggeletterden en mensen met beperkte digitale vaardigheden kunnen moeite hebben met uitsluitend pinbetalingen.”
Pinnen goedkoper voor winkeliers
De 79-jarige Kruizinga begrijpt dat pinnen sneller en goedkoper is voor winkeliers en banken. „Toch vind ik dat gemak en kostenbesparing niet boven toegankelijkheid mogen staan. Winkels zijn er voor klanten, niet andersom. Bovendien is contant geld een wettig betaalmiddel en belangrijk in noodsituaties, zoals bij stroomstoringen. Cash moet daarom blijven bestaan, als keuze en als zekerheid.”
