De aanhoudende bombardementen op Iran en buurlanden zorgen voor piekende benzine- en dieselprijzen. Foto: ANP
De olieprijs stijgt maandag met 17 procent tot bijna 110 liter per vat. Automobilisten wacht komende week opnieuw een hogere benzine- en dieselprijs.
Israël bombardeerde tientallen Iraanse olievoorraden en raffinaderijen, Iran antwoordde met aanvallen op olietanks van buurlanden en op waterzuiveringsinstallaties.
Het uitschakelen van watervoorraden geldt als de volgende escalatie in de oorlog, waar landen als Qatar, Koeweit, Bahrein, Oman en Saoedi-Arabië voor 70 tot 90 procent afhankelijk zijn van de ontziltingsinstallaties van zout water voor al hun drinkwater.
Rond tientallen olieopslagtanks in Teheran is zaterdagnacht na de explosies een ’zwarte regen’ van restanten van die bombardementen neergedaald. Volgens energie-expert Daniel Yergin veroorzaakt de oorlog in Iran nu de grootste verstoring van olieproductie en -export in zijn historie.
Brandstof weer duurder
Marktanalisten houden nu al rekening met een olieprijs die komende week snel verder boven 110 dollar per vat (159 liter) uitkomt.
De Straat van Hormuz, de smalle zeestraat tussen Iran en Oman, is nu bijna negen dagen gesloten. Een vijfde van alle olie en gas moet hier doorheen. Honderden tankerschepen liggen voor anker met olie. Raffinaderijen wereldwijd wachten op de dikke olie die te verwerken is tot benzine, diesel en uiteindelijk plastics en kunstmest.
,,Als er niets verandert en aanvallen van beide kanten doorgaan en de Straat van Hormuz blijft dicht, is het een kwestie van tijd dat we door de 110 dollar per vat heen gaan. Misschien maandag al”, aldus energieanalist Jilles van den Beukel van The Hague Centre for Strategic Studies.
Benzine richting 2,50 euro
Een liter Euro95-benzine kost, als adviesprijs in Nederland, bijna 2,40 euro per liter. Het record ligt op 2,50 euro. Diesel kost 2,443 euro aan de pomp, waar de tarieven vanaf dinsdag worden doorberekend. De gasprijs is sinds de start van de oorlog verdubbeld.
Buurland Koeweit schakelde dit weekend al zijn raffinageproductie uit na Iraanse treffers. Qatar legde de winning en raffinage afgelopen week stil, volgend op Iraanse beschietingen. Bahrein werd net als Saoedi-Arabië aangevallen door Iraanse raketten.
Raffinaderijen dicht
Als raffinaderijen niet draaien, betekent het ook dat er geen brandstof voor schepen is zodra de slinkende voorraden op zijn. Containerschepen, olietankers, bulkschepen, cruiseschepen, allemaal komen ze stil te liggen”, aldus June Goh, analist van Sparta Commodities.
Zij verwacht als de oliehandel maandag start een enorme impact op de prijzen voor de raffinagesector en uiteindelijk transporteurs en de benzinestations. ,,Wees maandag voorbereid.”
De beurs van Saoedi-Arabië, die zondag open was, ging 2 procent omhoog, leunend op energieaandelen als Sabic en oliereus Saudi Aramco. Maandag staan beurzen in Azië diep in het rood.
Overmacht
China verbood dit weekend de export van brandstoffen. India sloot raffinaderijen en kondigde noodmaatregelen af. Er werden force majeure (overnmacht)- overmachtsverklaringen afgegeven in Zuid-Korea, Singapore, Indonesië en Vietnam, waardoor er niet wordt geleverd.
,,De wereld draait op olie voor brandstoffen en halffabricaat voor de chemische industrie. Veel hogere inkoopprijzen voor deze sectoren leidt tot vraaguitval bij hun klanten en gaat voor problemen leiden tot beschikbaarheid van belangrijke „onmisbare” producten”, schetst energie-expert Ronald de Zoete het strategische belang.
,,Irans grootste troef is het onveilig houden van de straat van Hormuz, dat treft economieën wereldwijd. Dat kan de VS dwingen te stoppen.”
Voorraadtanks lopen vol
Iran beschikt over de op twee na grootste bewezen olievoorraden. ,,Maar het exporteerde ’slechts’ zo’n 1,3 miljoen vaten per dag. De meeste hinder komt van het niet kunnen exporteren door andere landen via de Straat van Hormuz. Daardoor moet ook productie worden afgeschaald, omdat de voorraden vollopen”, zo wijst energie-expert Hans van Cleef van bureau EqoLibrium op het volgende effect: er komt minder olie en gas naar Europa en Azië.
Om het vollopen van tanks te voorkomen, schakelen producenten hun productie zoveel mogelijk terug. Koeweit wees zaterdag op de ’bijna totale afwezigheid’ van tankerschepen om olie op te kunnen opslaan. Ook de Verenigde Arabische Emiraten exporteren nauwelijks meer.
Ook datacenters geraakt
Ook de chip- en datasector wordt geraakt. Zo’n 92 procent van alle zwavel komt uit de olie- en gasraffinage, zoals rond Rotterdam. Zonder de aanvoer stokt de productie van zwavelzuur, die nodig is voor het winnen van koper en kobalt. Die materialen zijn weer cruciaal voor transformatoren, batterijen en halfgeleiders en chiponderdelen.
Taiwan vormt met ’s werelds grootste producent TSMC het kloppend hart van de chipsector, vooral van de complexe AI-chips. Maar het land heeft volgens dataverzamelaar Bloomberg nog maar elf dagen aan reserves.
