De gasopslag bij Langelo, in de buurt van Norg. Foto Corné Sparidaens
Kussengas uit Norg kan voorkomen dat we in tijden van nood in de kou komen te zitten. Maar de NAM wil het economisch exploiteren. En moeten we deze reserve überhaupt wel willen aanboren?
Oorlog in het Midden-Oosten en Oekraïne, een nieuwe koude oorlog met Rusland en een Amerikaanse president die Europa nu niet bepaald een warm hart toedraagt. In een paar jaar tijd is de wereld behoorlijk instabiel geworden, terwijl we voor onze gasvoorziening nu juist sterk van het buitenland afhankelijk zijn geworden.
Boycot
Te afhankelijk, zeggen diverse experts en ook de Nederlandse Gasunie. Rusland zou de gaspijpleidingen tussen Noorwegen en West-Europa kunnen saboteren, ook zou Europa te maken kunnen krijgen met een boycot van vloeibaar gas uit Amerika. In zo’n situatie kunnen we het aardig koud krijgen. Europa zou strategische gasvoorraden moeten aanleggen om te voorkomen dat we snel in een dergelijke noodsituatie terecht kunnen komen.
Kussengas zou hierin kunnen voorzien, zegt de Gasunie en ook Energie-Nederland, de branchevereniging van energiebedrijven. Het gaat hierbij om gas dat zich als een soort kussen bevindt in ondergrondse winteropslagen bij Norg, Grijpskerk, Alkmaar en Bergermeer. Dit zijn voormalige gasvelden, waarin een hoeveelheid gas is achtergebleven. Dit ‘kussen’ is noodzakelijk voor voldoende druk, zodat er in de wintermaanden voldoende beschikbaar is.
De energietransitie in beeld: op termijn moeten hernieuwbare energiebronnen als zon en wind de rol van fossiele bronnen overnemen, maar voor het zo ver is, blijft de ondergrondse opslag van gas zoals hier bij Langelo belangrijk. Foto Corné Sparidaens
In de gasopslag bij Norg is nog veel van dit kussengas aanwezig. Het staat onder relatief hoge druk, waardoor het nog goed winbaar is. Het gaat om zo’n 15 miljard kuub. Het zou dus een strategische reserve kunnen zijn, maar de NAM wil dit kussengas juist commercieel exploiteren. Het bedrijf diende hiervoor in september 2023 een aanvraag in bij het ministerie van Economische Zaken. Die is nog steeds actueel, zegt woordvoerder Hein Dek. „We wachten op een antwoord van de minister.”
Omwonenden vrezen schade
Inwoners van Norg volgen deze ontwikkelingen al geruime tijd met argusogen. De gasopslag leidde al tot schademeldingen. Het is een reële kans dat dit erger wordt als na het winnen van het kussengas de druk op het gasveld verder terugloopt. Ook de provincie Drenthe reageerde ontstemd toen het bestuur lucht kreeg van de winningsplannen. De recente aardbeving bij Eleveld zal de bezwaren tegen de winning alleen maar doen toenemen.
Allerlei belangen strijden om voorrang rondom het gasveld bij Norg. De NAM wil het commercieel exploiteren, terwijl het momenteel ook dient als voorraad voor de winter. En daar komt nog eens de groeiende wens bij om het kussengas voor noodgevallen achter de hand te houden.
Onderzoek naar opties
Uiteindelijk zal het Rijk de knoop moeten doorhakken. „We laten momenteel onderzoek doen naar diverse opties om ons voor te bereiden op een langdurige onderbreking van gasleveringen”, vertelt woordvoerder Tim van Dijk van het ministerie van Economische Zaken. „Het gebruik van kussengas is een van die opties. Een aantal putten openlaten op het grote gasveld bij Slochteren niet.”
Een andere onderzochte mogelijkheid om de bestaande buffers uit te breiden, zegt Van Dijk. „We kunnen ook de capaciteit uitbreiden om LNG, vloeibaar gas dus, te importeren.” Dat zal dan op andere plekken gebeuren dan in de Eemshaven, waar in 2022 al een terminal voor LNG is aangelegd, zegt Van Dijk.
Het onderzoek moet nog voor de zomer klaar zijn. „We laten een onafhankelijk bureau allerlei voor- en nadelen bestuderen. Dan gaat het niet alleen om milieueffecten, maar ook om de leveringszekerheid van aardgas.” Omdat de winning van kussengas een eind betekent aan het functioneren van ‘Norg’ als wintervoorraad, zal de Autoriteit Consument en Markt (ACM) hierover ook een oordeel vellen. De ACM moet waarborgen dat consumenten verzekerd zijn van gas, tegen een redelijke prijs.
Strategische reserve
Energie-Nederland is alvast voorstander van de inzet van kussengas als strategische reserve. Het is volgens deze branchevereniging van energiebedrijven een goedkope mogelijkheid om daaraan te werken. EN baseert zich op een rapport van onderzoeksbureau CE Delft.
Energiedeskundige Jilles van den Beukel werkte mee aan dit onderzoek. De voormalige medewerker van Shell woont in Appelscha en kent de gevoeligheden in het nabijgelegen Norg. Hij wijst evenwel op de noodzaak om in Europa een noodvoorraad aan te leggen. „Eigenlijk is Noorwegen onze enige betrouwbare leverancier van gas. Als de Amerikaanse president zegt: het is ‘Groenland of LNG’, of de Russen saboteren de Noorse pijpleidingen, hebben we een probleem. De wereld is echt veranderd.”
Hij draait er niet omheen dat de winning van kussengas risico’s met zich meebrengt voor de omgeving. „Naarmate de druk in het gasveld afneemt, krijg je meer kans op bevingen. Het Groningen-veld gaf de eerste decennia ook geen problemen.”
Daarnaast is er nog een belangentegenstelling: als we het kussengas bij Norg gebruiken, kunnen we het gasveld niet meer als wintervoorraad gebruiken. En die wintervoorraad hebben we sowieso nodig, maar het is commercieel niet erg interessant. Er is altijd een zeker risico dat je als bedrijf in het zomerseizoen duurder inkoopt dan dat je het in de winter verkoopt.
Kool en de geit sparen
Volgens Van den Beukel is er een scenario voor Norg mogelijk waarbij de kool en de geit worden gespaard. „Je kunt het veld voor de opslag van wintergas in stand houden en een kleine hoeveelheid kussengas winnen. In noodgevallen kun je dan de productie van het kussengas opschroeven.”
In een noodwinningsplan moet dit allemaal worden uitgewerkt en daarin zouden dan criteria moeten staan op basis waarvan de minister van Economische Zaken kan beslissen of de winning van het kussengas daadwerkelijk opgeschroefd wordt.
Is dat het geval, dan kan ‘Norg’ in een paar dagen ongeveer dezelfde hoeveelheid gas leveren als een LNG-tanker. Maar zeker nu gebleken is dat ook bij kleine gasvelden stevige aardbevingen kunnen ontstaan, is het de vraag of Nederland deze gasvoorraad moet willen aanspreken.
De ondergrondse gasopslagen bij Norg en Grijpskerk zijn eigendom van de NAM. Het dochterbedrijf van Shell en Esso wil met name de opslag bij Norg het liefst helemaal leegpompen. Grijpskerk staat te huur voor andere partijen. De Autoriteit Consument en Mark ziet er op toe dat de marktpartijen voldoende gas opslaan om de leveringszekerheid ook in koude winters op peil te houden. Namens de overheid kan ook staatsbedrijf Energiebeheer Nederland (EBN) gas inkopen om dit op te slaan in de bergingen. De financiële risico’s die dit met zich meebrengt, zijn daarmee uiteindelijk voor de staat.
