Opnieuw vogelgriep in Drenthe. Ook in Groningen greep de ziekte om zich heen de afgelopen jaren. Kan de vogelgriep ook op mensen overslaan? Vijf vragen aan Thijs Kuiken, hoogleraar Vergelijkende Pathologie bij de afdeling Viroscience van het Erasmus MC en het RIVM.
1. Kan vogelgriep op mensen overslaan?
„De uitbraak van 2022 was de grootste ooit in Europa, en in Nederland werden toen miljoenen kippen en ander pluimvee gedood. Die variant sloeg voor het eerst over naar Noord-Amerika. Het virus leek echter niet besmettelijker dan voorgaande jaren. We kijken constant of er mutaties ontstaan die passen bij een grotere besmettelijkheid of ziekmakend vermogen voor mensen.”
2. Hoe ziek worden mensen van vogelgriep?
„In Nederland zijn geen gevallen bekend van besmettingen met dit virus. Maar mensen kunnen in principe wel besmet raken wanneer ze dicht contact hebben met besmette dieren. Daarom is het van belang voor mensen die vanwege hun werk contact hebben met besmette dieren, om goed beschermende kleding te dragen.
De symptomen zijn hetzelfde als bij een gewone wintergriep: koorts, hoofdpijn, spierpijn, hoest of oogontsteking. De ziekte verloopt meestal mild, maar vooral in Azië zijn er verschillende typen van het vogelgriepvirus die bij mensen heel ernstig kunnen verlopen. In China en Laos zijn de afgelopen jaren 75 bevestigde gevallen van mensen met het vogelgriepvirus geweest, waarvan 32 met dodelijke afloop. Dit ging om een humane besmetting die sterk verwant is aan het virus dat in Nederland rondgaat. In die landen hebben mensen soms wel dicht contact met besmet pluimvee; ze kopen bijvoorbeeld een levende eend en slachten die zelf.”
3. Kan er onder mensen een epidemie ontstaan?
„Nee, er zijn tot nu toe geen gevallen bekend van zieke mensen met vogelgriep die het op elkaar overdragen. Het is wel zo dat slechts een paar mutaties van het virus nodig zijn om gemakkelijk besmettelijk te worden tussen fretten, en dus waarschijnlijk ook tussen andere zoogdieren, waaronder de mens. Want in de loop van de jaren blijkt vogelgriep in de fret een goede weerspiegeling te zijn van vogelgriep in de mens. Die mutaties ziet men echter nog niet bij elkaar in de tot nu toe onderzochte vogelgriepvirussen in Europa.”
4. Zijn er medicijnen voor mensen die besmet zijn met vogelgriep?
„Mensen die besmet zijn met vogelgriep, kunnen onder andere worden behandeld met Oseltamivir. Als blijkt dat een vogelgriepvirus leidt tot ernstige ziekteverschijnselen bij dieren, wordt overwogen om mensen die nauw contact hebben met besmette dieren, preventief virusremmers aan te bieden. Hiervoor zijn Oseltamivir en Zanamivir beschikbaar.
In sommige gevallen kunnen mensen die de dieren verzorgen of ruimen, worden gevaccineerd met een gewone griepprik. Die verkleint de kans dat mensen gelijktijdig een infectie met vogelgriep en een gewone wintergriep doormaken. Als beide infecties tegelijkertijd voorkomen bij één persoon, kan een nieuw virustype ontstaan. Dit willen we voorkomen.”
5. Is het mogelijk om vogelgriep te voorkomen door dieren te vaccineren?
„Ja, er is een commercieel vaccin. Dat voorkomt niet dat dieren besmet worden en virus uitscheiden, maar het beschermt gevaccineerde kippen wel tegen ziekte en sterfte, en verlaagt sterk de hoeveelheid virus die wordt uitgescheiden (er loopt een algemene pilot van de overheid in Nederland, red.). Een belangrijk probleem is dat het virus momenteel niet preventief mag worden gebruikt bij pluimvee in de EU.
Een ander probleem is dat de pluimveesector het in Nederland geproduceerde pluimveevlees en eieren voornamelijk aan het buitenland verkoopt. Echter, de importerende landen accepteren soms geen pluimveeproducten van tegen vogelgriep gevaccineerde dieren.”
