Vogelgriep! En nu, wat gebeurt er als het op een boerderij wordt geconstateerd?

Een pluimveehouder ziet gekke dingen op zijn bedrijf. „De dieren gaan gek lopen. Alarm dus”, zegt Bjorn Elsebrock, woordvoerder van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. De NVWA - het agentschap van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur dat het beleid maakt - is vanaf dat moment betrokken.

De pluimveehouder raadpleegt de eigen dierenarts en er wordt melding gemaakt bij het Landelijk Meldpunt dierziekten. Ook het NVWA neemt een monster af. „Is die pcr-test positief, dan wordt het vee geruimd.”

Pluimvee op een bedrijf met vogelgriep wordt gedood en vernietigd. „De stal wordt hermetisch afgeplakt en het vergassen gebeurt met CO2-gas”, aldus Elsebrock.

Vanwege het dierenwelzijn gebeurt dat onder strikte voorwaarden; volgens de ‘Toegestane bedwelmings- en dodingsmethodes’ van de NVWA moeten de dieren in een box worden vergast. ‘De gasbox moet zo zijn gemaakt dat dieren zich niet kunnen bezeren. Ook moet er voldoende ruimte zijn voor de dieren om te gaan liggen’.

„Het gas zakt als een deken over het vee”, vertelt Elsebrock. ‘Het gas moet eerst de juiste concentratie bereiken’, schrijft het NVWA. ‘Daarna moeten de dieren nog minstens drie minuten in de box blijven. Zo weet u zeker dat de dieren bewusteloos raken en doodgaan’.

Van buiten meet het NVWA de gasconcentratie. Daarna wordt de stal geopend en wordt gewacht tot het veilig is om naar binnen te gaan. Elsebrock: „Een dierenarts van de NVWA controleert of de dieren echt dood zijn.” Zo niet, dan volgt cervicale dislocatie. ‘Dit betekent dat de kop wordt verplaatst ten opzichte van de ruggengraat’, schrijft het NVWA. „Het breken van de nek”, zegt Elsebrock.

De kadavers worden geruimd, bijvoorbeeld met shovels die de dieren in vrachtwagens laden. De kadavers worden vervoerd naar de Rendac in het Noord-Brabantse dorp Son. Daar worden de kadavers versnipperd en in ketels gekookt. De restanten worden verwerkt tot dierlijk meel en vet.

De pluimveehouder krijgt een schadevergoeding uit het Diergezondheidsfonds. De Europese Unie en het Ministerie van LVVN betalen daaraan mee. Vanaf een bepaald aantal dieren betaalt ook de veehouder (per dier) mee.

Na taxatie krijgt de pluimveehouder een tegemoetkoming uit het fonds. Voor een gezond dier is dat honderd procent van de taxatiewaarde van het dier, voor een ziek dier vijftig procent en voor een dood dier niets. Voor pluimvee geldt een maximum van honderd euro per dier.

Ondertussen wordt rond het besmette bedrijf een beperkingszone van tien kilometer ingesteld. Die bestaat uit een beschermingszone van tenminste drie kilometer en een bewakingszone van minstens tien kilometer.

De maatregelen zijn divers. In het algemeen geldt: hoe dichter bij de haard, hoe strenger de maatregelen. Voorbeelden zijn het vervoersverbod (voor pluimvee, eieren en mest) en de ophok- of afschermplicht. Bovendien worden bedrijven in de zones onderzocht of het virus aanwezig is.

Door het vervoersverbod mag een kippenhouder in de beperkingszone niet met zijn vogel naar de dierenarts, maar mag de dierenarts wel naar de vogelhouder toe. Dode vogels mogen alleen verplaatst worden om de karkassen te vernietigen.

Maatregelen in de drie-kilometer-zone gelden voor minimaal drie weken. Als de zone wordt opgeheven, blijft het nog negen dagen onderdeel van de bewakingszone. In totaal duren de maatregelen dus dertig dagen vanaf de dag waarop de eerste reiniging is uitgevoerd.

De zones worden aangegeven met verkeersborden. „De NVWA handhaaft deze regels, met bijvoorbeeld vervoersteams”, zegt Elsebrock. „Maar de regels worden nauwelijks overtreden. Over het algemeen neemt de sector geen enkel risico.”

Overigens kan besloten worden om geen of enkele maatregelen te nemen, bijvoorbeeld als er maximaal vijftig vogels op een inrichting aanwezig zijn. „Hoe groter het aantal: hoe hoger het risico op verspreiding en hoe strenger de maatregelen”, aldus Elsebrock.

Een ‘inrichting’ is voor het NVWA een grootschalige houderij, maar ook een hobbylocatie of kinderboerderij. Dierenartsenpraktijken en huishoudens met gezelschapsdieren vallen niet onder inrichtingen.

Het Ministerie van LVVN kan besluiten om preventief te ruimen, op plekken die verdacht zijn als er bijvoorbeeld riskante contacten zijn geweest. „Maar preventief ruimen gebeurt steeds minder”, weet Elsebrock. In plaats daarvan worden bedrijven in de drie-kilometer-zone gemonitord en worden kadavers getest op het virus.

Het risico voor mensen om besmet te raken met de vogelgriep is zeer klein. De symptomen zijn vaak mild en lijken op een gewone griep (koorts, hoofdpijn, hoesten). De veehouder, de werknemers, het gezin en de dierenarts kunnen in contact zijn geweest met het virus; de GGD adviseert hen om waakzaam te zijn.

Medewerkers van de NVWA die worden ingezet bij onderzoek en ruimingen worden geacht de jaarlijkse griepprik te nemen. „Dat wordt van je verwacht en de medewerkers hebben ook dat verantwoordelijkheidsbesef”, zegt Elsebrock.

De griepprik biedt geen bescherming tegen de vogelgriep, maar moet ervoor zorgen dat het menselijke griepvirus niet vermengt met vogelgriep zodat er een nieuwe (mogelijk ernstigere) variant ontstaat.