Villa aan de Stationsweg in Meppel is een herinnering aan de roomboterfabriek van de familie Kingma

Op slechts een steenworp afstand van het station in Meppel staat het pand aan de Stationsweg: een imposante villa uit de 19e eeuw. Jarenlang was er een orthodontiepraktijk in gehuisvest, maar sinds deze uit het pand is vertrokken staat het te koop. De enthousiasteling moet wel diep in de buidel tasten: de vraagprijs is 995.000 euro.

De woning werd gebouwd door de familie Kingma, Herre Rinia en Anna Wilhelmina Kingma-Hulshoff, om precies te zijn. Die naam doet bij menigeen die de Meppeler geschiedenis kent wel een belletje rinkelen. Sterker nog, er is in 2001 een boek geschreven door Thijs Rinsema over de familie met de naam: ‘Kingma’.

De familie Kingma stond in het verleden jarenlang bekend om haar zuivelindustrie: de hele familie zat in de zaak en begon op meerdere plekken in Overijssel fabrieken, ook in de omgeving van Meppel. Broers Herre en Tjeerd Kingma kochten eind 1880 drie panden aan de toenmalige Catharinaweg, tegenwoordig de Prins Hendrikstraat, om een roomboterfabriek te beginnen. Op een foto uit 1904 prijkt de naam Meppeler Melkinrichting.

Dat de boter goed was, bleek wel uit de vele onderscheidingen die het bedrijf kreeg. Zo won het bedrijf van vele inzendingen uit heel Europa in 1903 de ‘Grand Prix’ in Londen. Ook won het bedrijf op meerdere tentoonstellingen in Den Haag, Parijs en Antwerpen. Het ging de familie en de fabriek goed, waardoor er in 1910 werd uitgebreid met een paardenstal en een boteropslag en later een groot ketelhuis.

Ruim honderd jaar later staan broer en zus Herre (77) en Anlu (75) Kingma voor de woning met Linda Mensink van Hup & Fidom Garantiemakelaars. Ze zijn vanuit Haren en Leiden naar Meppel afgereisd om de bijzondere woning die hun grootouders hebben laten bouwen eens van binnen te bekijken. Tot voor kort huisde er een orthopraktijk in het pand. „Dit is heel bijzonder”, zegt Herre terwijl hij door de voormalige wachtkamer loopt.

De balie is een stil aandenken aan de vorige functie van het woonhuis. „Om hier nu te lopen waar onze vader, oom en tante hebben gewoond is heel apart”, voegt Anlu toe. „Natuurlijk zijn we er wel eens langs gelopen, maar binnen zijn we nog nooit geweest.”

Binnen de familie is het zuivelverleden nog vaak een gespreksonderwerp. „We hebben veel familieverhalen”, zegt Herre. „Het is een trots die we met ons meedragen.” En broer en zus weten ook erg veel over de geschiedenis van de familie. „Ik weet dat dit terrein waar het huis op is gebouwd in bezit was van een steenhouwer die de grond verkocht aan onze opa”, vertelt Anlu. „Nu ligt dit huis aan een hele prominente weg, maar toen het pand werd gebouwd was het een van de eerste in de straat.”

Hun vader, Jan Rinia Kingma, woonde samen met hun tante Anlu en en oom Marten in het pand aan de Stationsweg. „Hij heeft een geweldige jeugd gehad”, zegt Herre over zijn vader. „Hij was dol op zijn moeder Anna en had een sociaal karakter. Hij was erg bevoorrecht in die tijd.” Zo had de familie bijvoorbeeld als één van de eersten in Drenthe een auto.

Grootvader Herre was vaak aan het biljarten bij Tivoli in Meppel, samen met burgemeester Kerst Elias Borger. „De sociëteit stookte altijd het biljart op als grootvader langskwam”, weet Herre. Maar bij de concurrentie viel de naam Kingma niet altijd in de smaak. „Herre en Tjeerd stonden er altijd om bekend dat ze hun werknemers goed betaalden, beter dan andere fabriekseigenaren deden”, zegt Herre. Hij is er trots op dat zijn opa dat deed. „Hij wist wat het belang was: zonder die mensen was er geen fabriek.”

In 1924 neemt zoon Marten de leiding van de fabriek over nadat Herre en Anna naar Den Haag verhuizen. Maar waar Herre bereid was om risico’s te nemen met de onderneming, was Marten veel terughoudender. „Hij kreeg aanbiedingen van bijvoorbeeld Lever Brothers maar wilde de fabriek voor geen goud verkopen, ook toen meerdere andere fabrieken werden opgeslokt door grote coöperaties”, zegt Anlu. „Ook toen was er al sprake van een concentratie van de zuivelindustrie.”

In de jaren dertig begint de fabriek langzaam te verdwijnen uit het Meppeler straatbeeld. Marten richt zich steeds meer op de verkoop en minder op de productie. Vanaf 1938 trok Marten zich meer en meer terug uit het bedrijf en gaf zijn boekhouder steeds meer bevoegdheden. In 1941 zijn er advertenties waarin de paardenstal te koop werd aangeboden en de fabriekspanden te huur. Er komt een matrassen- en confectiefabriek in het pand en hoewel het bedrijf van Kingma nog wel bestaat, wordt het in 1946 alsnog opgeheven.

Voor Anlu is de slaapkamer van de tante waar ze naar vernoemd is een hele bijzondere ruimte. Een prachtige kamer in de vorm van een cirkel met veel ramen die op de straten uitkijken. Herre wijst naar de jugendstil plafonds, toch wel de grote blikvanger van het pand. „Prachtig dat dit bewaard is gebleven.”

Bij de rondgang door het huis vallen de vele gangetjes en ruimtes op. Een kamer hier, een gang daar met daarachter weer een ‘verborgen’ kamer. Je krijgt het gevoel alsof het huis veel geheimen kent, maar niet voor de familie Kingma. „Kijk dit was de rookkamer”, zegt Herre in de ruimte onder de kamer van Anlu. „Wat voelt het apart om daar dan zelf in te staan na al die verhalen.” Helemaal bovenin, op de zolder, was de kamer van hun vader. „En uit dat kleine raampje kon hij zo uitkijken op de Stationsweg”, zegt Herre.

Herre wijst erop dat het huis twee oorlogen heeft overleefd. Hij hoopt erop dat het pand een nieuwe eigenaar krijgt die er weer in wil gaan wonen. „Ik snap dat er daarvoor weer het een en ander aan het pand veranderd moet worden, de koper moet zeker aan de slag. Maar dit is een prachtig huis en dat is het meer dan waard.” Anlu schudt met haar hoofd. „We wilden het niet kopen, maar in ieder geval wel zien. Het was fijn dat de makelaar ook zo enthousiast was daarover. Ik hoop dat het weer bewoond wordt en dat als je hier dan binnenstapt dat het weer naar huis ruikt.”