Een kijkje in nieuwe jeugdgevangenis De Haven in Veenhuizen: 'Die harde, directe aanpak willen we hier niet'

„Oeps, we moeten even via de andere kant”, zegt Nicole Hutten als ze ziet dat twee schilders op een grote steiger de deur van de ingang blokkeren. „Loop maar mee.”

Hutten is afdelingshoofd van de nieuwe jeugdgevangenis De Haven in Veenhuizen. In oktober komen de eerste twintig jongens hier naartoe, de andere vijftig plekken worden volgend jaar bezet.

„Zoals je ziet zijn de schilders nog bezig. We zijn enorm druk geweest de afgelopen tijd, om alles in gereedheid te brengen. Maar het gaat allemaal goedkomen hoor”, zegt Hutten. „Het personeel staat te trappelen, heeft veel geoefend en getraind en is blij dat we binnenkort echt gaan beginnen.”

De Justitiële Jeugdinrichting (JJI), zoals een jeugdgevangenis officieel heet, zit in het gebouw dat voorheen bekend stond als Klein Bankenbosch. Dat was een gevangenis met 72 plekken voor wat we in de volksmond draaideurcriminelen zouden noemen. Straks zitten hier geen volwassen veelplegers, maar jongens in de leeftijd van 14 tot en met 23 jaar.

„Tot 2019 zat hier ook al een jeugdgevangenis, bekend als Het Poortje”, zegt Rudy Sinnema, die is aangeschoven in de werkkamer van Hutten. Als directielid van de Penitentiaire Inrichting (PI) Veenhuizen is hij nauw betrokken bij het op poten zetten van De Haven. „Dat Het Poortje moest sluiten, kwam als een verrassing. Net zoals het een verrassing was dat de minister toch weer een jeugdinrichting wil openen in Veenhuizen.”

Sinnema en Hutten zijn blij met het besluit. „Voor de regio is het heel belangrijk”, vindt Hutten. „Nu moeten ouders die in het Noorden wonen naar de jeugdinrichting in Lelystad of Nijmegen om hun zoon te bezoeken, net als de advocaten. En wat dacht je van zaken als verlof, nazorg en reclassering? Die laatste kan weer langskomen in plaats van via een videoverbinding contact zoeken. Voor al die zaken is het goed dat ook het Noorden weer een jeugdgevangenis heeft.”

De afgelopen maanden zijn Sinnema en zijn collega’s volop bezig geweest met het vinden van voldoende personeel. In totaal zijn zo’n tweehonderd mensen nodig. Van begeleiders en bewakers tot psychiaters en therapeuten.

„Natuurlijk kunnen we expertise gebruiken van de andere gevangenissen in Veenhuizen, maar bij de begeleiding van jeugdgevangenen komt veel meer kijken dan bij volwassenen”, legt Hutten uit. „Alles staat hier in het teken van wat wij het pedagogisch klimaat noemen.”

Sinnema knikt en geeft een voorbeeld. „Je mag hier nergens roken. Als een gedetineerde volwassene betrapt zou worden op roken in zijn cel, dan is de reflex bij bewakers om een celinspectie te doen, fouilleren en wellicht zelfs visitatie. Die harde, directe aanpak willen we hier niet. Hier gaan we eerder in gesprek over eerlijk zijn en wat voor consequenties gedragingen hebben.”

Altijd contact houden met de jeugdgevangene, noemt Hutten dat. „Het laten inzien wat de gevolgen zijn van hun handelen is heel belangrijk. Dat is voor veel jongeren heel lastig. Wij willen ze hier de skills aanleren om terug te keren in de maatschappij en daar hoort leren van je fouten bij. Alleen maar straffen heeft dan echt geen zin. Je moet goed gedrag stimuleren en belonen. Tegelijkertijd zijn we niet naïef hoor, deze jongeren worden door een rechter niet zomaar naar de gevangenis gestuurd. Ook hier heeft slecht gedrag wel degelijk consequenties.”

De Haven moet letterlijk de veilige haven zijn die jongeren soms thuis nooit gehad hebben. Daarom komen er warme kleuren op de muur, mooie gordijnen voor de ramen en ook de meubels zijn veel fraaier en huiselijker dan in de meeste andere gevangenissen.

„Kijk, hier komt straks een nieuwe keuken”, zegt Hutten als ze de huiskamer van een van de afdelingen op loopt. „Hier is straks plek voor tien jongeren. Er ligt al een nieuwe vloer, maar de meubels moeten nog komen.”

Met de nadruk op huiselijkheid probeert De Haven rust te creëren in de hoofden van de jonge gedetineerden. „Een nette kamer, een warm welkom en fijne meubels hebben een heel positieve invloed, blijkt uit onderzoek”, zegt Hutten. „Je stelt je meer open en als er een fijne bank in de kamer staat, accepteren je medegevangenen niet dat je die zomaar sloopt omdat je een keer kwaad bent. De jongens werken beter samen om de fijne plek ook een fijne plek te laten blijven. Dat is in ieders belang.”

De cellen, of kamers, waarin de jongens slapen en iedere middag een uur worden opgesloten, krijgen al net zo’n upgrade als de gezamenlijke ruimtes. Op de binnenkant van de dikke celdeuren komt krijtverf, er komen gordijnen voor het raam en ook hier zijn warme kleuren de norm.

„Iedere cel heeft een soort hotelsysteem”, legt Hutten uit. „Met een pasje zorg je ervoor dat de stroom in de kamer het doet en kun je hier zelfs telefoneren. Dat kon voorheen alleen op de gang. De telefoontjes worden uiteraard gecheckt en kunnen alleen op gezette tijden gepleegd worden, maar het is wel een hele vooruitgang.”

In Veenhuizen verblijven straks jongeren met zeer verschillende achtergronden en straflengtes, variërend van een dag tot aan enkele jaren. Zowel Hutten als Sinnema denkt dat alles zo optimaal mogelijk wordt ingericht om hen zo goed mogelijk voor te bereiden op een succesvolle terugkeer in de maatschappij.

„Wij willen ze helpen om niet in slecht gedrag terug te vallen. Daar gaan we voor”, zegt Sinnema. „En dan hopen wij dat we ze niet terugzien aan de andere kant van de PI.”