Advies: maak van Mariakerk in Meppel een bibliotheek 2.0 met boeken, tentoonstellingen, concerten en debatavonden. Wie trekt er de knip voor de parel van de stad?

Dit is het advies dat Bureau XpeX geeft na een onderzoek dat in opdracht van de Stichting Grote of Mariakerk is gedaan naar de toekomst van het bedehuis. Het gebouw is door de Protestantse Gemeente Meppel aan het geloof onttrokken ten faveure van de Oude Kerk die verbouwd is tot kerkelijk Centrum De Samenstroom. Het godshuis staat nu leeg en wordt ook niet meer verwarmd. Hoe kan het gebouw weer het kloppende hart van de stad worden? Dat is de vraag.

Dinsdagmiddag presenteerde XpeX in De Wheem in Meppel de conclusies van het onderzoek dat door corona lang duurde en 20.000 euro kostte. Een bibliotheek 2.0, dat zou het moeten worden. Dat betekent dat het gebouw ook niet meer te gebruiken is voor rouw- en trouwdiensten.

Het ouderwetse imago van planken vol stoffige boeken en zwijgende bezoekers moet losgelaten worden. De kerk moet als het aan experts ligt een centrum voor ontwikkeling en educatie worden, met lezingen, exposities, workshops, activiteiten, een stemlokaal, voorleesochtenden, gratis cursussen, hulp voor mensen die stranden in de digitale samenleving en mogelijk een boekwinkel. Zes dagen per week open, laagdrempelig voor iedereen, met mogelijk ook kleinschalige horeca. Reuring in het hart van de stad. De toren moet daar ook bij betrokken worden. Die is in het bezit van de burgerlijke gemeente.

Biblionet Drenthe, de overkoepeling van Drentse bibliotheken, staat achter de plannen. Maar wil wel dat ook andere organisaties meedoen en dan kijkt ze met name naar de gemeente Meppel. De interne verbouwing van de kerk om de bibliotheek 2.0 mogelijk te maken kost naar schatting 1,1 miljoen euro, daar komen de inrichtingskosten nog bij. Het lijkt gek, maar het gebouw van 600 vierkante meter is te klein voor het idee. Er zal een extra vloer in gebouwd moeten worden van 200 vierkante meter.

Hans Hearkens, voorzitter van de Raad van Bestuur van Biblionet Drenthe, vindt het een mooi plan. Echter heeft hij geen hoge pet op van de gemeente Meppel als het om bibliotheekwerk gaat. Meppel betaalt volgens hem 10 euro per inwoner voor het bibliotheekwerk, waar 27 euro het landelijke gemiddelde is. „Op basis van het trackrecord van Meppel moet ik nog zien of dit van de grond kan komen. Meppel heeft weinig over voor deze wettelijke taak en zal dus echt haar houding moeten veranderen en dit plan moeten gaan omarmen.”

De Stichting Grote of Mariakerk gaat nu met dit advies aan de slag. Dat betekent met heel veel organisaties en burgers gaan praten. Maar vooral ook met de gemeente en met de Protestantse Gemeente Meppel. Het toverwoord is geld. „Binnen nu en een half jaar moet duidelijk zijn of dit plan haalbaar is”, zegt voorzitter Albert Bruins Slot.

De reden dat een van de mooiste gebouwen van Meppel niet meer ingezet wordt voor het evangelie is een commerciële. Waren er in 2008 nog 4800 zielen, nu zijn het er minder dan 3000 en de daling zet door. Ook in het huis van God gaat voor niks de zon op, vandaar dat gekozen is voor de Oude Kerk, nu Kerkelijk Centrum De Samenstroom, als enige kerk van de Protestantse Gemeente Meppel.

De Protestantste Gemeente Meppel is eigenaar van de kerk, de Stichting Grote of Mariakerk doet het beheer, maar ze heeft de kolos niet in haar bezit en wil dat ook niet. De Nieuwe Wet Bestuur en Toezicht maakt dat bestuurders persoonlijk aansprakelijk gesteld kunnen worden en de huidige energieprijzen én kosten voor verbouwingen die de pan uit rijzen, zorgen ervoor dat de stichting best het beheer wil doen, maar geen eigenaar wil zijn. Veel te risicovol. „Een mogelijkheid zou kunnen zijn dat de Stichting Oude Drentse Kerken iets kan betekenen of dat we het gebouw in erfpacht krijgen. Daar moeten we het met de protestantse gemeente nog goed over hebben”, zegt de voorzitter van Stichting Grote of Mariakerk, Albert Bruins Slot.

Leo Tadema, voorzitter van de kerkenraad reageert verbaasd op de mededeling van Bruins Slot, want ook de Protestantse Gemeente Meppel heeft niet de intentie om eigenaar van het gebouw te blijven. Dat is niet zo gek. Het onderhoud kost 40.000 euro per jaar en dan mag er niet te veel stuk gaan. Om het gebouw op een koude dag op temperatuur te krijgen, ben je 600 euro kwijt en dat zijn prijzen van voor de Oekraïne-oorlog. Qua duurzaamheid verkeert de kerk nog in de middeleeuwen. „Wij hebben ook van alles onderzocht, maar omdat het een rijksmonument is, waren er veel hobbels. We zijn eigenlijk een beetje naar De Oude Kerk gedreven”, zegt Tadema.

Een bibliotheek 2.0 dus in de Mariakerk, dat is het idee. Maar wat nou als partijen elkaar niet vinden en het niet haalbaar is? Een plan B voor het monumentale gebouw is er eigenlijk niet. Het gebruik van de kerk door externe partijen is zeer beperkt en het pand moet geen concurrent worden van De Samenstroom of schouwburg Ogterop. Rouw en trouw levert nauwelijks geld op en gebruik door andere kerken is ook niet te verwachten. Iets optuigen voor de culturele sector, in samenwerking met Ogterop, vergt een kleine professionele organisatie en veel vrijwilligers. Zonder flinke externe subsidie van bijvoorbeeld de gemeente Meppel of de provincie Drenthe is weinig mogelijk en de huidige energieprijzen maken de opgave alleen nog maar groter.

In de parel van Meppel, waarvan het oudste deel stamt uit begint 15^e eeuw, is het nu een graad of 10. De verwarming staat al sinds eind oktober uit. Voor het monumentale orgel schijnt dat niet zo erg te zijn. Wel moet het instrument zo nu en dan bespeeld worden om het in conditie te houden. Begin dit jaar werd het gebouw voor het eerst in 600 jaar aan het geloof onttrokken. Het bedehuis was uiteraard eerst katholiek, na de Reformatie protestant, de schoonheid van toen is er nog altijd. Toen was geloof nog heel gewoon, nu gaat het monument een nieuwe toekomst tegemoet. Dit keer staat niet God centraal, maar de gemeenschap.