Jan Haveman, rechts op de foto, in 2005. Hij was onderweg met zijn zoons (v.l.n.r.: Dick, Frank en Roel) naar de Noordkaap. Foto: Collectie familie Haveman
Jan Haveman uit Emmen overkwam het ergste wat een vader mee kan maken. In 2011 werd zijn zoon Dick doodgeschoten en in 2013 overleed zoon Roel aan een ongeneeslijke ziekte. De voormalig rector van het Hondsrug College behield zijn levenslust, mede dankzij de mensen om hem heen.
Heeft u nog een grote wens? Jan Haveman hoefde er niet lang over na te denken toen hij in 2002 voor een rubriek deze vraag voorgeschoteld kreeg van Dagblad van het Noorden. „Met mijn drie zoons naar de Noordkaap", antwoordde de toen 64-jarige Emmenaar.
En wat doe je dan als je als zoons dat leest? Dan maak je daar werk van. Voor de reis werd een grote camper gehuurd en op 21 juni 2005 was het zover: Haveman stond met zijn kinderen Roel, Dick en Frank op de Noordkaap. Het was, zo vonden ze alle vier, de mooiste reis die ze ooit samen maakten.
Jan Haveman was een bekende figuur in Emmen. Van 1985 tot 1999 was hij rector. Eerst van de Christelijke Scholen Gemeenschap (CSG) en daarna van het Hondsrug College. In zijn woonplaats was hij kerkelijk actief en bestuurslid van Op ‘t Stee, een stichting die zich inzet voor uitgeprocedeerde asielzoekers.
Jan Haveman. Foto: Collectie familie Haveman
Ook het Nedersaksisch lag hem nauw aan het hart. Hij was aangesloten bij de Stellingwarver Schrieversronte en bij de stichting Sont zette hij zich ervoor in dat het Nedersaksisch dezelfde status zou krijgen als het Fries.
Groot is ongetwijfeld een woord dat bij veel mensen opkomt als ze aan Haveman denken. Hij was groot qua postuur, kwam nergens ongezien binnen. Ook verplaatste hij zich graag in grote auto’s, bij voorkeur een klassieke Citroën DS.
Bakkersknecht
Jan Haveman groeide op in een boerengezin met vier kinderen in Weststellingwerf. Hij was de oudste zoon, maar zou het boerenbedrijf niet overnemen. Omdat hij goed kon leren, raadde zijn vader hem aan het onderwijs in te gaan.
Jan Haveman als leerling van de lagere school. Foto: Collectie familie Haveman
Dat gebeurde. Na de kweekschool in Leeuwarden ging hij als onderwijzer aan de slag op de christelijke lagere school in Spijk. Het duurde daar maar even of hij was er ook schoolhoofd, met zijn 22 jaar de jongste van het hele land.
In september 1960 trouwde Jan Haveman met Tineke Dekker, die hij als 17-jarige in Steggerda had ontmoet. Hij werkte er in de zomervakantie als bakkersknecht en het gezin Dekker woonde daar sinds kort.
Jan Haveman en Tineke Dekker toen zij waren verloofd. Foto: Collectie familie Haveman
Toen hij er aan de deur kwam met de vraag of het gezin ook brood wilde hebben, deed de 16-jarige Tineke open. „Op de stoep stond een grote jongeman, met donkerbruin haar en blauwe ogen. We keken elkaar aan en we waren verliefd.”
Gezag
In de schoolmeesterswoning in Spijk werden de zoons Roel en Dick geboren. In 1964 volgde de verhuizing naar Emmen, waar Jan Haveman de leiding kreeg over de nog op te zetten christelijke Anne de Vriesschool in de wijk Angelslo. Daar zag zoon Frank het levenslicht.
Jan Haveman bij zijn afscheid als schoolhoofd in Spijk. Het schilderij kreeg hij toen cadeau. Foto: Collectie familie Haveman
In de avonduren had Jan Haveman inmiddels een studie Nederlands afgerond, waardoor hij ook in het voortgezet onderwijs terecht kon. In 1968 werd hij leraar Nederlands op de Christelijke Scholen Gemeenschap (CSG) in Emmen.
Vanwege zijn leidinggevende kwaliteiten werd Haveman in 1970 conrector voor de havo en in 1985 rector van de hele school. Toen in 1993 het CSG met enkele andere scholen opging in het Hondsrug College, kreeg hij ook daar de algehele leiding.
Met zijn lengte en zijn voorkomen straalde Haveman gezag uit. Maar tegelijkertijd was hij makkelijk benaderbaar en empathisch. Naar zijn leerkrachten en zijn leerlingen. Werden scholieren uit de klas gestuurd, dan wilden ze het liefst naar meneer Haveman.
Genieten
Was het zomervakantie, dan ging het hele gezin op reis in een Citroen DS. Als vader was de rector volgens zoon Frank begripvol en ondernemend, maar soms ook streng.
Er kon veel, maar toen zijn zoons de leeftijd bereikten dat ze zaterdag op stap gingen, moesten ze wel voor zondag thuis zijn. Ofwel, voor twaalf uur ‘s nachts. „Hij bleef op tot we binnen waren. Dat was niet leuk, zeker niet als vrienden wel veel later thuis mochten komen. Later werd hij daar gelukkig soepeler in.”
Jan en Tineke Haveman bij hun woning in Emmen. Foto: Collectie familie Haveman
In 1999, na veertig dienstjaren in het onderwijs, stopte Haveman op 61-jarige leeftijd met werken. Drie jaar later vertelde hij in Dagblad van het Noorden intens van zijn vrije tijd te genieten. „Ik kan het iedereen aanraden om gebruik te maken van VUT-regelingen. Het leven gaat snel en zeker als je de zestig bent gepasseerd, moet je leuke dingen niet uitstellen.”
Met zijn Tineke trok hij er veel op uit en de grote wens om met zijn zoons naar de Noordkaap te rijden kwam uit.
Rampspoed
In 2011 begon de rampspoed. Zoon Dick (48) werd tijdens zijn werk als politieman in Baflo doodgeschoten. De dader was een uitgeprocedeerde asielzoeker uit Benin, die even daarvoor zijn vriendin om het leven had gebracht.
De rechtszittingen die later volgden waren nog niet afgelopen toen Jan en Tineke Haveman te horen kregen dat hun andere zoon Roel leukemie had. Na een stamceltransplantatie leek het goed te gaan, maar in november 2013 overleed ook Roel, op 52-jarige leeftijd.
De uitvaart van zoon Dick in de Martinikerk in Groningen. Minister van justitie Ivo Opstelten houdt een toespraak. Toen hij burgemeester was van Delftzijl, beëdigde hij Dick Haveman als beginnend agent. Foto: Kees van de Veen
De moord op zijn zoon leidde er niet toe dat Jan Haveman stopte met zijn vrijwilligerswerk voor uitgeprocedeerde asielzoekers die niet naar hun land van herkomst terug kunnen of durven. Dat een van hen zijn zoon had omgebracht, betekende niet dat hij de hele groep hierop aankeek.
Ondanks het intense verdriet, probeerde hij het positieve van mensen en het leven in te blijven zien. En dat bleef ook zo na het overlijden van zoon Roel. Tineke Haveman: „Zo zat hij in elkaar. Nooit hadden we het gevoel er alleen voor te staan. We kregen veel steun van familie en vrienden.”
Veerkracht
Zijn kleinkinderen typeren hem als een grappige en betrokken opa die altijd alles wilde weten. „Als we voor onze opleiding een keer iets hadden verknald, kwamen we er niet onderuit om hem dat ook te vertellen. Want hij wist precies wanneer we een toets hadden.”
Zijn opleiding als neerlandicus kwam de kleinkinderen goed van pas. Al hun scripties werden door hem vakkundig gecontroleerd op spelling, taalgebruik én grammatica.
Toen Jan en Tineke Haveman vorig jaar 65 jaar waren getrouwd, kwam de Emmer burgemeester Eric van Oosterhout op bezoek. Foto: Collectie familie Haveman
Nooit gingen de kleinkinderen weer naar huis zonder een blij gevoel en een handvol pepermunt. Eind vorig jaar kwam Jan Haveman thuis te vallen en daarna ging zijn gezondheid snel achteruit. Eind januari verhuisde hij naar het hospice in Emmen, waar hij op 9 februari op 87-jarige leeftijd overleed.
Tijdens de uitvaartdienst in kerkgebouw De Schepershof in Emmen prezen meerdere sprekers zijn veerkracht en zijn grote betrokkenheid. „Jij was in veel opzichten mijn grote voorbeeld. Meevoelend, ondernemend en jij durfde eigenlijk alles wel”, sprak zijn vijf jaar jongere broer Gert.
Liefde
Twee kleinkinderen vertelden dat hun zo geliefde opa hen heel belangrijke levenslessen had meegegeven: spreek je liefde uit, wees betrokken en probeer altijd te blijven genieten van kleine dingen. Want dat deed Jan Haveman ook, zelfs nadat hij getroffen werd door het allergrootste onheil dat een vader kan overkomen.
Tijd van Leven
Dagblad van het Noorden portretteert in Tijd van Leven inwoners van Drenthe en Groningen die afgelopen tijd zijn overleden. Suggesties? Mail naar: tijdvanleven@dvhn
