In heel Drenthe volgen senioren trainingen valpreventie. ‘Meeste ouderen denken dat ze soepeler zijn dan ze in werkelijkheid zijn’

Het is donderdagmorgen, kwart over tien. In het wijkcentrum Emmermeer in Emmen begint voor de tiende keer een valpreventie-training. Fysiotherapeut Alisa Gimbel staat voor een groep van ongeveer vijftien ouderen. Op het scherm staat de les van vorige week. Wie weet nog hoe de oefening ging?

De valpreventietraining is er voor lichaam én geest, dus ook voor het geheugen. Iedere cursist heeft een boekwerk ontvangen met uitleg van de diverse oefeningen. Een belangrijk doel van de training is plezier in bewegen te houden en dus worden af en toe een bal, hoepel of pittenzak in de kring gegooid met daarbij de opdracht de namen van cursisten of oefeningen te herhalen. Maar, nog belangrijker: de training maakt de deelnemers bewust van hoe ze optimaal in balans staan en hoe ze hun beenspieren kunnen trainen. Voor- en achteraf is er een uitgebreide test om te beoordelen wat de cursus heeft opgeleverd.

Die cursussen worden begeleid door Esther Witte, projectcoördinator van Sport Drenthe. „Er bestaan verschillende programma’s om gezond en fit ouder te worden. Dat zijn niet alleen de In Balans-trainingen, maar bijvoorbeeld ook ‘veilig op de fiets’ of ‘veilig wonen‘. Sinds kort bieden we ook een cursus sport en bewegen voor dementerende ouderen aan”, vertelt ze. In de ene gemeente worden de trainingen verzorgd door zorginstellingen en fysiotherapeuten, ergens anders door buurtsportcoaches van welzijnsinstellingen.

Esther is spin in het web voor al deze organisaties. „Je geeft je auto een apk-keuring, maar dat mag ook voor je lichaam. Met de In Balans-cursus willen we niet alleen vallen voorkomen, maar ook valangst wegnemen. Het is goed om jezelf een spiegel voor te houden en bewust te zijn van wat je wel en niet kan. De meeste ouderen denken dat ze soepeler zijn dan ze in werkelijkheid zijn.”

Omdat een uurtje trainen in de week natuurlijk niet alles oplost, worden de deelnemers aangespoord ook thuis te oefenen. Bijvoorbeeld door vanuit een lagere stoel zonder behulp van armen op te staan en bijvoorbeeld ook mee te doen met dagelijkse tv-sportprogramma’s zoals Nederland Beweegt (NPO).

Cursisten Grietje en Jan Nijmeijer doen dat bijvoorbeeld in hun woonkamer. Vaak apart, want de ruimte is te beperkt om samen enthousiast met de armen te zwaaien zonder de ander te raken. Ze wandelen en fietsen dagelijks heel wat af, maar bij de oefeningen worden weer andere spieren gebruikt.

Maar niet alleen fysieke beperkingen zijn een oorzaak voor lelijke valpartijen: veel valincidenten gebeuren thuis door losliggende matjes, kleden, snoeren, drempels, trappen zonder steunen, inloopdouches zonder handgrepen of antislip-matjes om uitglijden te voorkomen.

Tijdens de training wordt ook uitgebreid stilgestaan bij de situatie in en rond huis. En dan komen de verhalen los: zoals van de vrouw die van de keldertrap viel en daar anderhalve dag op hulp wachtte. Of de deelnemer die van een gammel huishoudtrapje viel, of van de e-bike.

Buiten struikelen de meeste slachtoffers over stoeptegels. En is er meer erkenning van de fysieke beperkingen, weet ook Alies Selij (78). „Tuinieren werd te zwaar. Maar ik was ook te lui; dat mag ook op onze leeftijd. Nu woon ik in een appartement. Ideaal.”

Iemand die handig op het verbeteren van de woonveiligheid inspeelt, is Linda Gesink (36) uit Emmen. Zij heeft sinds kort haar eigen klussenbedrijf Call-Lin, waarmee ze onder meer ouderen helpt om veiliger en langer zelfstandig thuis te wonen. „Het is goed om tijdig na te denken over veilig wonen. Vaak zijn mensen daar te laat mee. Dan moet er ineens veel worden gedaan, zoals drempels afvlakken om overal ook met een rolstoel of een rollator te kunnen komen”, vertelt ze.

Volgens haar kan er al veel voorwerk worden gedaan. „Kijk of op donkere plekken lichten automatisch aan- en uitgaan, of er een video-deurbel moet komen en of kabels in huis niet over de vloer slingeren. Het is goed om over dat soort dingen eerder na te denken.“

Zelf kwam ze op het idee door haar eigen ouders. Haar vader viel van een trap die brak door metaalmoeheid en haar moeder viel toen een paaltje waar ze tegenaan leunde, brak door houtrot. „Je kunt natuurlijk niet alles voorzien, maar veel ligt voor de hand. Tijdig maatregelen treffen scheelt veel kosten voor de gezondheidszorg, maar ook voor jezelf wanneer je later duurdere voorzieningen moet treffen.”

Haar bedrijf loopt als een trein. Haar klanten zijn veelal oudere, alleenstaande mensen. „Ouderen, vooral vrouwen, vinden het wel prettig dat ik vrouw ben. Vaak maken ze, behalve dat ik de klussen aanpak, ook graag een praatje voor de gezelligheid. Ik ontdek dat veel alleenstaande ouderen eenzaam zijn. Ik ben een sociaal dier en vind gezellig praten ook leuk, hoewel ik kom om te klussen. Soms zeggen de mensen: blijf maar even, ik betaal het wel. Maar dat is natuurlijk niet het doel.”

Waar ze de veiligheid binnenshuis kan verbeteren, heeft ze minder invloed op de veiligheid op straat. Terwijl losse en ongelijke stoeptegels een belangrijke oorzaak voor valpartijen zijn. Dus hier geldt als advies een ouderlijk echo uit een ver verleden: kijk uit waar je loopt en til je voeten op!