Niets is wat het lijkt bij de show van Victor Mids Foto: Rens Hooyenga
De Koloniën van Weldadigheid kregen in 2021 de status van UNESCO-Werelderfgoed. Daarom hield het Gevangenismuseum een feestelijke dag met activiteiten, workshops en optredens voor jong en oud.
„Ok, iedereen, kies een kaart en onthoud die,” instrueert Victor Mids het publiek. De van het tv-programma Mindf*ck bekende illusionist laat vijf speelkaarten op het tv-scherm achter hem zien. Hartenkoning, ruitenboer en nog drie andere. Het publiek op de binnenplaats van het Gevangenismuseum in Veenhuizen houdt de adem in. Want ergens worden ze vast op het verkeerde spoor gezet. Iedereen weet het zeker, maar niemand weet hoe.
Op het volgende scherm staan opeens vier kaarten, maar vreemd genoeg zijn alle door het publiek gekozen exemplaren foetsie. Hoe heeft Mids dat geflikt? „Simpel, ik heb gewoon vier compleet nieuwe kaarten gekozen.” Maar dat valt niet iedereen meteen op. Ons brein fopt ons nog wel eens, blijkt uit de strapatsen van Mids. Omdat we soms op het ene letten terwijl het andere ons vervolgens ontgaat. Hoe dan ook, het publiek smult van zijn breingein.
Neus in de boter
Zijn act is zaterdag duidelijk een hoogtepunt tijdens de speciale publieksdag bij het Nationaal Gevangenismuseum in Veenhuizen. Dat de keuze op Mids viel, is eigenlijk wel logisch. Een van zijn voorouders kwam ooit ook terecht in de bedelaarskolonie die Veenhuizen vroeger was, vertelt hij.
Jacqueline en Arend Westerkamp uit Groningen zijn speciaal voor Mids naar Veenhuizen gekomen. „We werden getipt door onze dochter, dus hier zijn we.” Tessa uit Norg valt samen met haar zoon Jurre met de neus in de boter. „Ik wist hier niets van af” vertelt Tessa. Jurre wil later bij de politie en wilde daarom naar het Gevangenismuseum. Maar Jurre is ook een fan van Victor Mids, dus dit is een mooie bonus, aldus Tessa.
Opa heeft hier vroeger gewerkt
Trienco Postmus uit Assen heeft minder op met de illusionist. Hij legt samen met zijn vrouw Ina en kleinkind Owynn een legpuzzel van het Eise Eisenga Planetaruim in Franeker een tent naast het podium waar Mids optreedt.
In de tent presenteren de twaalf andere Nederlandse Unesco-sites zich, waaronder het planetarium. En daar heeft hij meer mee. „Je wilt ze iets bijbrengen van het verleden” vertelt Trienco. „Ik wil mijn kleinzoon ook laten zien waar zijn opa vroeger heeft gewerkt. Als timmerman heb ik hier regelmatig onderhoudswerkzaamheden gedaan.”
Unescosites in Nederland
Nederland telt momenteel momenteel 13 werelderfgoedsites:
- Schokland en omgeving - Molens van Kinderdijk-Elshout - Ir. D.F. Woudagemaal bij Lemmer - Droogmakerij De Beemster - Rietveld Schröderhuis in Utrecht - Waddenzee - Amsterdamse Grachtengordel - Van Nellefabriek in Rotterdam - Hollandse Waterlinies - Koloniën van Weldadigheid - Neder-Germaanse Limes - Eise Eisinga Planetarium in Franeker - De binnenstad en haven van Willemstad op Curacao
Ambachtscluster
Getimmerd wordt er ook in de komende jaren in het koloniedorp, leert navraag bij Stichting De Nieuwe Rentmeester, sinds 2021 de nieuwe eigenaar van ruim 80 historische panden in Veenhuizen. Ten zuiden van het gevangenismuseum staan een aantal gebouwen die grotendeels leegstaan, maar een nieuwe bestemming wacht.
Zo zijn er plannen voor een bakkerij in de voormalige meubelmakerij en de aangrenzende marechausseekazerne is in beeld voor winkels en ondernemers. Een kunstenaarscollectief strijkt straks neer in het gebouw van de voormalige Gestichtsbewaking. Het aangrenzende schoolgebouw moet een heus bezoekerscentrum worden.
Verhaal dat vertelt moet worden
Meer reuring leidt tot meer zichtbaarheid, is het idee. Dat het gevangenisdorp de titel van Unesco Werelderfgoed, draagt helpt daar ook bij, zegt Wendy Schutte van de Koloniën van Weldadigheid in de provincie Drenthe. „Je hoeft niemand meer uit te leggen dat het behoud ervan een belangrijke zaak is. Het verhaal van Veenhuizen is een verhaal dat het verdiend om blijvend verteld te worden.”
Koloniën van Weldadigheid
De Koloniën van Weldadigheid ontstonden in 1818 met de oprichting van de Proefkolonie in Frederiksoord. Arme gezinnen uit de steden kregen hier een woning en werk op het land aangeboden. Later volgden ook de koloniën in Wilhelminaoord en Willemsoord. Daarmee liep de organisatie ver vooruit op de rest van Nederland en wordt zij gezien als een belangrijke voorloper van de huidige verzorgingsstaat.
In 1823 ontstond in Veenhuizen een zogenoemde Onvrije Kolonie. Hier werden wezen, bedelaars en landlopers gedwongen ondergebracht. De Ommerschans en de Vlaamse Koloniën bij het Belgische plaatsje Wortel behoren ook tot de Koloniën van Weldadigheid.