Helpt een cursus om meer vrouwen in de gemeenteraad te krijgen? 'Vrouwen kiezen vaker voor het gezin'

Ben je als gemeenteraadslid onschendbaar? Wat doet een griffier? Wie zit de raadsvergaderingen voor? Trainer Ilona Eichhorn staat voor in een zaal van het provinciehuis in Assen. Ze vuurt de quizvragen af op de elf vrouwen, die hun hersenen kraken en druk mee pennen in hun notitieblokjes.

Soms blijft het even stil als Eichhorn een vraag stelt, maar veel vaker proberen de vrouwen toch een antwoord te geven, ook al reikt hun politieke kennis nog niet altijd ver. Bijvoorbeeld op de vraag wat een motie is. „Voor mij is de meest bekende de motie van wantrouwen”, probeert een cursiste. „Maar misschien zijn er wel meer.” „Dat klopt”, zegt trainster Eichhorn. „En is een motie bindend?”

En zo gaat het nog even door. De elf vrouwen uit Drenthe, Groningen en Overijssel worden tijdens drie zaterdagen op het provinciehuis in Assen meegenomen in wat Eichhorn ‘de wondere wereld van de politiek’ noemt.

„Er gebeurt ontzettend veel moois in de politiek, maar het is ook een verborgen wereld”, zegt Eichhorn. „Soms is het ook een technische wereld, want het gaat vaak om complexe besluitvorming. De cursus is een kweekvijver waarin vrouwen kennismaken met politiek, zodat zij wellicht zelf ook politiek actief worden. En als ze dat niet worden, dan krijgen ze in ieder geval een beeld van wat er in de politiek gebeurt.”

De cursus wordt gegeven door Politica, een samenwerkingsverband van de organisaties WO=MEN Dutch Gender Platform, Stem op een Vrouw, de Nederlandse Vrouwen Raad en Emancipator. De samenwerking wordt ondersteund door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap . Volgens Politica zijn vrouwen ‘nog steeds’ ondervertegenwoordigd in de Nederlandse politiek.

Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 gaat de driedaagse cursus in Assen vooral over gemeentepolitiek. Want ook in de gemeenteraden is de man-vrouwverhouding nog altijd niet gelijk.

Volgens Atria, het kenniscentrum voor vrouwengeschiedenis, lag het percentage vrouwelijke raadsleden na de gemeenteraadsverkiezingen van 1918 op 0,9 procent. Dat jaar konden mannen voor het eerst op een vrouw stemmen, nadat in 1917 het passief kiesrecht was ingevoerd. Vanaf 1919 mochten vrouwen ook zelf stemmen na de invoering van het algemeen kiesrecht.

Nu, ruim honderd jaar later, is nog niet eens de helft van de raadsleden vrouw: 35 procent tegenover 65 procent mannen. Het aantal vrouwen in de raden neemt langzaam toe. Overigens zijn wethouders ook vaker man dan vrouw: 71 procent tegenover 29 procent.

Dat ziet ook Anita van der Noord, voormalig raadslid voor GroenLinks in de gemeente Noordenveld. Het was haar idee de cursus naar Drenthe te halen. Ze pleit voor meer vrouwen in gemeenteraden. „Vrouwen hebben dat extra zetje nodig”, zegt Van der Noord. „Ze willen met elkaar kunnen sparren. Toen ik begon in de politiek had ik die behoefte ook, maar er was niets waar ik bij kon aansluiten.”

Samen met Yvonne Turenhout, gedeputeerde voor de PvdA in de Drentse staten, is ze deze zaterdag aanwezig bij de bijeenkomst bij. De (oud-)politica’s geven de deelneemsters tips en luistert naar hun vragen en opmerkingen.

Hoe kan het dat anno 2024 de mannen nog altijd in meerderheid de dienst uitmaken in de politieke arena’s? Daarover heeft Turenhout wel een idee. „Raadsvergaderingen zijn vaak aan het begin van de avond. Zie dat maar eens te combineren met de zorg voor een gezin. Veel vrouwen maken dan een andere afweging.”

Mannen voelen die druk van het gezinsleven minder, vermoedt Van der Noord. „Maar je ziet wel een verschuiving. Vooral de jongere generatie mannen neemt meer zorgtaken op zich.” Tijdens een fotomoment met de cursisten citeert Turenhout wijlen politica Els Borst. Zij zag in de jaren 90 al dat een groter aantal vrouwen in haar werkveld nodig is. „Politiek is te belangrijk om aan mannen over te laten”, zei Borst, en zaterdag komt het citaat uit de mond van Turenhout. De vrouwen lachen, maar knikken ook instemmend.

Voor de vrouwen die deze zaterdag bij de cursus aanwezig zijn, lijkt de werk-zorgverdeling niet erg te spelen. Ze willen vooral weten wat er bij het politieke werk komt kijken. „Ik heb altijd het gevoel gehad dat de politiek niets voor mij is, omdat ik te resultaatgericht ben”, zegt Geertje van der Werf (60). „Je moet heel veel geduld hebben, en ik wil snel resultaat zien. Maar ik vind ook dat ik mijn beeld van de politiek nu eens goed moet onderzoeken.”

Politieke loopbaan of niet, de cursus helpt haar alsnog. „Ik wil sowieso meer inzicht krijgen in hoe ik vanaf de zijlijn invloed kan uitoefenen. Dan moet je wel weten hoe de hazen lopen.”

Ook Ganga de Vries (47) uit Groningen weet nog niet of de cursus voor haar een aanzet is tot een plek op de kieslijst. Ze werkt als accountmanager bij de gemeente Groningen. Politiek bewustzijn zat er bij haar al jong in. „Mijn moeder zei altijd dat ik op een vrouw moest stemmen. Ik ben opgevoed met het idee dat vrouwen elkaar moeten steunen. Maar het gaat wel om de kwaliteit. Dan maakt het niet uit of je man of vrouw bent.”

Dat vindt Van der Werf ook. „Dat deze cursus alleen voor vrouwen is, daar ben ik geen voorstander van. Ik maak geen onderscheid. Voor mij is het niet van belang of een vrouw iets zegt, of een man.”

Aan de andere kant van de zaal overweegt Greetje Grit (59) uit Assen wel raadslid te worden. „Ik was altijd al geïnteresseerd in politiek. Ik ben ook lid van een partij. Maar ik twijfel heel erg. Een vriendin van mij zit in de gemeenteraad van Midden-Drenthe en wordt bedreigd. Dan denk ik: ik weet niet of politiek nog wel zo leuk is.”

Desondanks blijft het raadswerk Grit trekken. „Je hebt de kans om mee te praten. Maar het gaat ook allemaal heel traag. Als iets besloten is, duurt het nog heel lang voor het resultaat zichtbaar is. En het vraagt veel van je tijd. Ik werk nu vier dagen per week, ik zal minder moeten gaan werken als ik in de gemeenteraad wil.”

Grit lacht. „Ik vind het wel jammer hoor. Als je naar de gemeenteraden kijkt, zitten er vooral oude witte mannen. Ik ben voor meer vrouwen in de politiek en in hoge functies. Er mag weleens wat beter naar vrouwen worden geluisterd.”