Directeur Veiligheidsregio Drenthe Fred Heerink: ‘Ik krijg buikpijn als ik denk aan hoe we voorbereid zijn op stroomuitval’

,,Stel, je wordt op een ochtend wakker en dan blijkt niets met een stekker meer te werken”, zegt Fred Heerink, directeur van de Veiligheidsregio Drenthe en brandweercommandant. ,,Je wilt weten wat er aan de hand is, maar je mobiel doet het niet meer, internet ligt eruit. Je wilt de tv aanzetten, maar die doet het niet. Alles wat we zo gewend zijn, werkt dan niet meer, dus je hebt geen idee wat er aan de hand is en wat je moet doen.”

We konden maandag zien wat dat met een samenleving doet, toen in Spanje en grote delen van Portugal en Frankrijk de stroom uitviel en door de gevolgen zeker vijf mensen om het leven kwamen. In Nederland was er in de dagen daarna een run op kampeerspullen in winkels. Volgens Heerink een goede zaak. ,,Het besef groeit dat we niet zo goed voorbereid zijn als de samenleving verstoord wordt.”

Wat gebeurt er concreet als de stroom volledig uitvalt? ,,De informatievoorziening ligt plat, dat is het belangrijkste. Verkeerslichten doen het niet en alle treinen vallen stil. De brandweer krijgt het druk met liften die vastzitten. Eerst in gebouwen, later ook trapliften. En je zult zien dat veel mensen toch niet goed voorbereid zijn en naar de winkel rennen. Maar de kassa’s en de koeling doen het dan niet, en soms zelfs de deuren niet.”

Dat ongemak van de eerste uren overleven we wel, zegt Heerink. ,,Maar dan stokt ook de medicijnvoorziening. Medicijnen liggen soms in elektrische afhaalautomaten, daar kun je dan niet bij. Apotheken moeten met elkaar bedenken: hoe kunnen we toch medicijnen verstrekken als de stroom uitvalt? Ziekenhuizen zijn heel goed voorbereid, maar veel meer instellingen zouden een noodstroomvoorziening moeten treffen. Bedenk ook dat de verwarming het in de winter niet meer doet en er na een poosje geen water meer uit de kraan komt en de riolering niet meer werkt, vooral op het platteland waar veel drukriolering is.”

Heerink roept iedereen op om vooral goed na te denken over wat stroomuitval zou betekenen voor hun eigen situatie. ,,Als je een gezin hebt, kan het zo zijn dat je partner weg is en je hem of haar niet meer kunt bereiken, ook niet om de kinderen van de crèche te halen. En is er genoeg eten voor de kat? De discussie gaat nu vooral over hoeveel contant geld je in huis moet hebben, maar het is belangrijker om te bedenken wat jij nodig hebt aan bijvoorbeeld eten en drinken om de eerste 72 uur door te komen. En het is handig om een radio op batterijen te hebben, zodat je het nieuws op de regionale noodzender kunt volgen – als die al kan uitzenden.”

En als je goed voor jezelf kunt zorgen, dan kun je er ook zijn voor anderen, stelt Heerink. Naoberschap is heel belangrijk, hoewel dat in een dorp misschien makkelijker gaat dan in de grote stad. ,,Heeft je moeder een alarmknop? Zorg dan dat er buren bij haar binnen kunnen komen om te checken hoe het gaat, want die knop werkt niet meer bij een stroomstoring. Overleg met de zorgorganisatie als je hulpbehoevende ouders ver weg wonen. En weet wie er in je eigen straat kwetsbaar is, zodat je kunt kijken of er hulp nodig is. Bij een ramp ontstaat altijd saamhorigheid.”

De Veiligheidsregio Drenthe deed vorig jaar een risico-onderzoek en daarin staat de uitval van nutsvoorzieningen, waarvan elektriciteit de belangrijkste is, op een gedeelde plek met een pandemie. Qua kans dat het gebeurt, maar ook qua impact. ,,We hebben allemaal ervaren hoe groot de impact van een pandemie is. En de kans is heel klein dat het gebeurt, net als met grootschalige stroomuitval. Netbeheerder Tennet stelt dat de leveringszekerheid 99,996 procent is. Maar dat is geen 100 procent. We zijn steeds meer afhankelijk geworden van – en verslaafd aan – stroom.”

De Veiligheidsregio’s willen zich goed voorbereiden op zo’n grote stroomstoring en heeft beleidsplannen gemaakt, maar stuit daarbij op een lastig spanningsveld. ,,De gemeenten hebben ingestemd om de plannen over de komende jaren, tot en met 2028, uit te smeren, zodat het minder geld kost, want dat hebben gemeenten niet. Tegelijkertijd wil de Rijksoverheid steeds sneller prepareren, nu de geopolitieke spanningen en daarbij de kans op een grote cyberaanval toenemen. Maar versnellen kost geld.”

De roep klinkt om brandweerposten in te zetten als bijvoorbeeld fysieke informatiepunten, omdat ze op veel plaatsen zitten. Maar daar zit een kink in de kabel, legt Heerink uit: ,,Drenthe telt nu 36 brandweerposten, maar slechts 3 daarvan hebben een noodstroomvoorziening. Dus je kunt naar die andere posten geen informatie zenden. Het landelijke Veiligheidsberaad heeft berekend wat het zou kosten om alle brandweerposten te voorzien van een noodaggregaat, en dat is in totaal zo’n 100 tot 150 miljoen euro. Maar dat is wel een keuze die de landelijke politiek moet maken. Bovendien bereik je daarmee lang niet ieder dorp, dus je moet ook bedenken hoe je de informatie dan verder bij de mensen krijgt.”

Zover is het dus nog niet, maar bewustwording helpt ook al veel, meent Heerink. ,,We hebben begin dit jaar een bijeenkomst gehouden met directeuren van instellingen in Drenthe over hun eigen verantwoordelijkheid als het op weerbaarheid aankomt. Binnenkort volgt er nog zo’n samenkomst. Wat kunnen organisaties zelf doen zodat ze de samenleving kunnen blijven ondersteunen bij dit soort uitval? Dat inzicht willen we als een olievlek verspreiden.”

Het is niet de bedoeling om mensen bang te maken, benadrukt Heerink. ,,We komen met improvisatie een heel eind en ik zal niet zeggen: de wereld vergaat als we het niet beter regelen.” Maar toch: ,,Ik heb niet zo snel buikpijn, alleen krijg ik het wel als ik denk aan wat er gebeurt als de nutsvoorzieningen uitvallen. Dan zullen we achteraf zeggen: wat suf dat we ons niet beter hadden voorbereid.”